26/09/2026
Wanneer een kind van tien al spreekt over het manipuleren, controleren en gebruiken van andere mensen, is dat geen mensenkennis. Dat is een ernstig alarmsignaal. Toch blijft onze maatschappij destructief gedrag wegschrijven, tot de gevolgen zichtbaar worden in relaties, gezinnen en het leven van andere mensen.
Ik ga je meenemen in een casus uit de praktijk. Een verhaal dat werkelijk gebeurd is, waarbij ik bepaalde details heb aangepast om de privacy van de betrokken personen te beschermen. Het is een verhaal dat duidelijk maakt hoe gemakkelijk onze maatschappij over ernstig verontrustend gedrag heen stapt. Niet alleen de omgeving, maar ook ouders, familieleden, begeleiders en mensen die dergelijke uitspraken rechtstreeks te horen krijgen. En precies daar begint het probleem. We zoeken verklaringen, minimaliseren wat we horen en verschuilen ons achter de leeftijd of de mogelijke trauma-achtergrond van iemand. Ondertussen krijgt destructief gedrag de ruimte om zich verder te ontwikkelen.
1. Een meisje van tien dat mannen als gebruiksvoorwerpen beschouwt
Stel dat jij veertien jaar bent en dagelijks een meisje van tien naar huis begeleidt. Haar moeder kent jou al verschillende jaren en vertrouwt jou. Ze heeft jou gevraagd haar dochter veilig naar huis te brengen, zodat zij ondertussen het middagmaal klaar heeft wanneer haar dochter thuiskomt.
Op een dag ontstaat er tijdens die wandeling een gesprek. Het meisje begint in detail te vertellen hoe zij naar mannen en jongens kijkt. Volgens haar hebben mannen geen recht van bestaan. Ze beschouwt hen als gebruiksvoorwerpen die uitsluitend dienen om haar eigen doelen te bereiken. Je schrikt van haar uitspraken en vraagt of er iets gebeurd is. Heeft haar vader haar iets aangedaan? Heeft iemand anders uit de familie haar slecht behandeld? Maar uit haar verhalen blijkt vooral een uitgesproken haat tegenover mannen en jongens, ook tegenover haar eigen vader en broer, zonder dat uit haar verhaal blijkt dat zij haar iets hebben aangedaan. Het blijft niet bij mannen. Ze spreekt eveneens over dieren als nutteloze wezens die geen bestaansrecht hebben. Ook kinderen beschouwt ze als gebruiksvoorwerpen.
Je maakt je zorgen en spreekt haar moeder hierover aan. Die vertelt dat zij zelf al bedenkingen heeft gehad bij bepaalde uitspraken van haar dochter. Ze maakt zich zelfs zorgen over hoe haar dochter zich later tegenover een vriendje zal gedragen. En wat gebeurt er vervolgens? Er wordt verder niets ondernomen. Een kind van tien spreekt openlijk over het gebruiken en controleren van andere mensen. De moeder heeft zelf al verontrustende signalen opgemerkt. Toch blijft het daarbij.
2. Zes jaar later: wat ze als kind vertelde, brengt ze nu in de praktijk
Zes jaar later heeft het meisje een relatie met een jongen die jij oppervlakkig kent. Door omstandigheden kom je met hem in contact en ontdek je hoe hun relatie verloopt. Hij beschrijft haar als een lief meisje. Tegelijkertijd vertelt hij dat zij hem al vijf keer heeft gedumpt, dat ze hem gebruikt en dat ze hem verhalen vertelt over wat ze allemaal met andere mannen uitsteekt. Er is sprake van manipulatie, bedrog, misbruik, controle en herhaaldelijk aantrekken en afstoten. Toch keert hij telkens naar haar terug. Hij is ervan overtuigd dat hij liefde ervaart.
Uiteindelijk krijgt zij hem zover dat hij zijn nieuwe vriendin met haar bedriegt. Hij raakt opnieuw betrokken bij haar en helpt haar bij een abortus. In zijn eigen verhaal beschrijft hij achteraf hoe gemakkelijk hij zich door haar tranen heeft laten meeslepen en hoe hij die tranen uiteindelijk als gespeeld is gaan beschouwen. Hij beseft pas achteraf wat er gebeurd is. Hij is niet alleen opnieuw betrokken geraakt bij de manipulaties van zijn ex-partner. Hij is ook zijn nieuwe vriendin kwijt.
En laat ons daar meteen duidelijk over zijn: ook die jongen draagt verantwoordelijkheid voor zijn eigen keuzes. Hij heeft zijn nieuwe vriendin bedrogen. Het feit dat hij zelf manipulatie heeft meegemaakt, neemt die verantwoordelijkheid niet weg. Maar in deze casus richten we ons in de eerste plaats op het meisje. Wat zij op tienjarige leeftijd al vertelde over het gebruiken en controleren van mannen, zien we zes jaar later terug in haar relationele gedrag. En dan wordt het bijzonder belangrijk om terug te kijken naar die eerste signalen. Want die waren er al. Ze werden uitgesproken. Ze werden gehoord. En ze werden onvoldoende ernstig genomen.
3. Stop met psychopathische en antisociale trekken te verwarren met mensenkennis
Wanneer een kind van tien in detail beschrijft hoe het andere mensen wil manipuleren, controleren en gebruiken, zijn er mensen die dat interpreteren als een teken van intelligentie of mensenkennis. Nee. Dat is geen mensenkennis. Dat is een ernstig alarmsignaal.
In deze casus zien we een meisje dat mannen als instrumenten beschouwt, een uitgesproken behoefte aan controle en macht uitspreekt en nauwelijks rekening lijkt te houden met de gevoelens van anderen. Ze vertelt openlijk hoe zij mannen wil gebruiken, hoe zij hen onder controle wil houden en hoe zij naar andere mensen kijkt. Wanneer iemand haar probeert aan te spreken op respect, geweten en de gevolgen van haar uitspraken, toont zij geen bereidheid om haar houding tegenover anderen in vraag te stellen. Wat hier naar voren komt, zijn ernstige antisociale en narcistische trekken: een gebrek aan empathie, een uitgesproken superioriteitsgevoel, instrumenteel omgaan met andere mensen en een sterke behoefte aan macht en controle.
Dat zijn geen onschuldige uitspraken die we zomaar moeten wegwuiven omdat iemand nog maar tien jaar is. Het gaat hier bovendien niet om één ongelukkige uitspraak tijdens een ruzie. Het gaat om een samenhangend verhaal waarin het meisje uitgebreid beschrijft hoe zij anderen beschouwt en hoe zij hen wil behandelen. En wanneer we vervolgens zien hoe zij op latere leeftijd binnen haar relaties handelt, wordt duidelijk waarom die eerste signalen zo belangrijk waren. Een kind dat openlijk vertelt hoe het anderen wil gebruiken en vernederen, heeft geen applaus nodig voor zijn zogenaamde mensenkennis. Dat kind heeft professionele hulp nodig.
Dat betekent dat ouders en begeleiders hun verantwoordelijkheid moeten opnemen. Niet wachten tot het kind volwassen is. Niet wachten tot er meerdere slachtoffers zijn. Niet blijven zoeken naar verklaringen die het gedrag vergoelijken. Er moet onderzocht worden wat er speelt en welke gespecialiseerde begeleiding noodzakelijk is.
4. Niet ieder kind met antisociaal gedrag heeft antisociale ouders
Een andere fout die onze maatschappij maakt, is automatisch naar de ouders wijzen wanneer een kind ernstig probleemgedrag vertoont. Dan horen we uitspraken zoals: "Dat kind zal thuis wel iets meegemaakt hebben" of "De ouders zullen wel iets verkeerd gedaan hebben." Maar zo eenvoudig ligt het niet.
In deze casus zien we een moeder die zich zorgen maakt over haar dochter. Ze heeft eveneens een zoon die compleet ander gedrag vertoont. Hij wordt omschreven als vriendelijk, zacht, sociaal en empathisch. Ook bij de ouders worden geen vergelijkbare antisociale gedragingen beschreven. Dat betekent niet dat we de volledige gezinsgeschiedenis kennen. Het betekent wel dat we niet automatisch de verantwoordelijkheid voor ieder gedragsprobleem van een kind bij de ouders mogen leggen.
Een kind ontwikkelt zich onder invloed van verschillende factoren. Niet ieder kind met ernstige antisociale trekken heeft ouders die zich op dezelfde manier gedragen. En niet ieder destructief gedrag is het rechtstreekse gevolg van een trauma. De grootste fout die ouders in zo'n situatie maken, is de signalen blijven minimaliseren en geen gespecialiseerde hulp inschakelen. Wanneer een kind herhaaldelijk een gebrek aan empathie toont, anderen als gebruiksvoorwerpen beschouwt en openlijk spreekt over manipulatie en controle, hoort dat gedrag onderzocht te worden. Een kinderpsychiater of andere gespecialiseerde hulpverlener is dan geen overbodige luxe. De leeftijd van een kind is geen reden om ernstig verontrustend gedrag te negeren. Het is juist een reden om tijdig in te grijpen.
5. Het charmante masker: lief voor de buitenwereld, destructief binnen relaties
Wat in deze casus eveneens opvalt, is het enorme verschil tussen het beeld dat de jongen van zijn vriendin heeft en het gedrag dat hij tegelijkertijd beschrijft. Hij noemt haar lief. Maar hij vertelt ook dat zij hem herhaaldelijk heeft gedumpt, gebruikt, gemanipuleerd en bedrogen.
Hoeveel mensen blijven vasthouden aan het beeld van een lieve, vriendelijke of charmante partner, terwijl ze ondertussen voortdurend destructief gedrag ervaren? Iemand die charmant overkomt, is daarom nog geen persoon die op een gezonde manier in relatie staat. Iemand die vriendelijk is tegenover vrienden, familieleden of collega's, gedraagt zich daarom niet noodzakelijk op dezelfde manier tegenover een partner. En iemand die op bepaalde momenten liefdevol lijkt, wist daarmee het bedrog, de manipulaties en het misbruik op andere momenten niet uit.
In de casus zien we hoe de jongen blijft vasthouden aan het beeld van zijn lieve vriendin, terwijl haar gedrag hem telkens opnieuw beschadigt. Hij ziet de manipulaties. Hij vertelt erover. En toch keert hij terug. Dat is precies waarom het belangrijk is om niet uitsluitend naar afzonderlijke momenten te kijken, maar naar het volledige gedragspatroon. Lief zijn tussen twee manipulaties door maakt iemand niet tot een gezonde partner.
je kan het verhaal verder lezen door de link die je vind bij de eerste opmerking
