03/10/2026
भारतीय कुस्तीवर निर्विवाद वर्चस्व गाजवणारा मल्ल अमन सहरावत याचे एशियन गेम्स जपान 2026 मध्ये सुवर्णपदक : त्याच्या कामगिरीचा आढावा घेणारा हा लेख....
श्वास रोखून धरायला लावणारी ती वेळ. डोळ्यांत अंगार आणि अंगात सळसळते रक्त. मॅटवर उभ्या असलेल्या त्या २३ वर्षांच्या पोराच्या नजरेत एक भयानक शांतता होती. समोर उभा होता उत्तर कोरियाचा जगज्जेता चोंग सोंग हान. हा सामना सोपा नव्हता. जगज्जेत्याला नमवणे म्हणजे वाघाच्या जबड्यात हात घालण्यासारखेच. पण भारतीय लाल मातीत घडलेला हा वाघ मागे हटणार नव्हता. शिट्टी वाजली आणि वाऱ्याच्या वेगाने आक्रमण सुरू झाले! एका क्षणाचीही उसंत नाही. अंगावर झेपावणाऱ्या प्रतिस्पर्ध्याच्या प्रत्येक आक्रमक चालीला त्याने दिलेले सडेतोड उत्तर बघून संपूर्ण स्टेडियम अवाक् झाले होते. ११-७ अशा फरकाने जगज्जेत्याचा धुव्वा उडवत त्याने एशियन गेम्समध्ये भारतासाठी सुवर्णपदक जिंकले. २०२३ च्या हांगझोऊ एशियन गेम्समधील त्याच्या कांस्यपदकाचे आज एका झळाळत्या सुवर्णपदकात रूपांतर झाले होते. याच मंचावर ६५ किलो गटात सुजित कलकल यानेही सुवर्ण जिंकत कुस्तीत भारताचे वर्चस्व सिद्ध केले, पण अमनची ती सुवर्णझेप एका महाभयंकर संघर्षातून आलेली होती.
या झंझावाताची सुरुवात कुठून झाली? नियतीने या पोराच्या आयुष्यात सुरुवातीलाच एक भयंकर डाव टाकला होता. वयाच्या अवघ्या दहाव्या वर्षी त्याच्या डोक्यावरची आईची सावली हरपली. आईच्या जाण्याचे दुःख आणि डोळ्यांतील अश्रू सुकत नाहीत तोच, अकराव्या वर्षी वडिलांचे छत्रही हिरावून घेतले गेले. पोरका झाला तो! डोक्यावरचे आभाळ आणि पायाखालची जमीन दोन्ही एकाच वेळी सरकले. चहुबाजूंनी फक्त काळोख... भीषण काळोख! अनाथ झालेल्या या कोवळ्या जीवाचा आधार कोण? अशा या जीवघेण्या आणीबाणीच्या काळात त्याला भक्कम साथ मिळाली ती त्याच्या चुलत्यांची. काकांनी दिलेला तो आधार त्याच्यासाठी खडकासारखा होता. दुःखाच्या या खाईत होरपळून निघण्याऐवजी त्याने स्वतःला लाल मातीच्या कुशीत झोकून दिले. हरियाणातील बिरोहर येथील लाल मातीचा आखाडा म्हणजे आता त्याच्यासाठी सर्वस्व होता. अंगाला माती लागली आणि उरात एक जाज्वल्य आग पेटली.
तिथून पुढचा प्रवास म्हणजे एका अखंड तपश्चर्येचा मार्ग होता. बिरोहरची माती अंगाला लावून तो दिल्लीच्या प्रसिद्ध 'छत्रसाल स्टेडियम'वर दाखल झाला. गुरु महाबली सतपाल,सुशील कुमार यासारखे दिगग्ज निर्माण झालेल्या ता तालमीत ललित कुमार यांच्या मार्गदर्शनाखाली या हिऱ्याला खरे पैलू पडले. कुस्ती हेच आता त्याचे घर आणि कुस्ती हाच त्याचा श्वास. ऑलिम्पिक पात्रतेसाठी मे २०२४ मध्ये इस्तंबूलमध्ये कोटा मिळवताना त्याने दिवसाला तब्बल आठ-आठ तास कठोर सराव केला. घामाने भिजलेले शरीर, दुखापतींनी भरलेले अंग आणि तुटणारे स्नायू... पण डोळ्यांत एकच झळाळते स्वप्न होते. भारताचा तिरंगा!
मॅटवर तो उतरला की वाऱ्यासारखा फिरतो. त्याची कुस्ती शैली म्हणजे डोळ्यांचे पारणे फेडणारा एक जिवंत थरार आहे. कमालीचा वेग आणि आक्रमक अंदाज हे त्याचे हुकमी एक्के. प्रतिस्पर्ध्याला क्षणभराचीही विश्रांती न देणारी त्याची सततची हालचाल समोरच्याला अक्षरशः थकावून टाकते. तो थांबत नाही, तो थकत नाही. याच वेगाच्या आणि आक्रमकतेच्या जोरावर त्याने पॅरिस ऑलिम्पिक २०२४ गाठले आणि तिथेही कांस्यपदकाला गवसणी घालत थेट इतिहास रचला. भारताचा सर्वात कमी वयाचा वैयक्तिक ऑलिम्पिक पदक विजेता ठरण्याचा वैभवशाली बहुमान त्याने आपल्या नावे केला.
पण यश कधीच सरळ रेषेत येत नाही! ऑलिम्पिकच्या त्या ऐतिहासिक यशानंतर दुखापतीने त्याला गाठले. एशियन चॅम्पियनशिपला त्याला मुकावे लागले. दुखापतीचे हे ग्रहण सुटते न सुटते तोच, २०२५ च्या जागतिक स्पर्धेत (World Championship) पोटाच्या आजारामुळे तो वजन देऊ शकला नाही आणि अपात्रतेची नामुष्की त्याच्यावर ओढवली. तो प्रसंग म्हणजे मनाला आतून तोडून टाकणारा होता. जगाच्या नजरा रोखलेल्या असताना अशी माघार घेणे कोणत्याही खेळाडूसाठी जिव्हारी लागणारे असते. पण हा गडी खचला नाही! उसळून परत येणे हे त्याच्या रक्तातच होते. मंगोलियातील रँकिंग स्पर्धेत कांस्य आणि त्यानंतर जून २०२५ मध्ये तुर्की इंटरनॅशनल स्पर्धेत थेट सुवर्ण जिंकून त्याने जोरदार पुनरागमन केले.
आणि मग उजाडली ती एशियन गेम्सची पहाट. ५७ किलो फ्रीस्टाईलचा तो आखाडा त्याची वाट पाहत होता. उपांत्य फेरीत ताजिकिस्तानच्या ऐयाल बेलोल्यूब्स्की याला १४-८ असे आस्मान दाखवत त्याने अंतिम फेरी गाठली होती. त्याची ही वाटचाल म्हणजे केवळ एका स्पर्धेतील विजय नाही, तर गेली कित्येक वर्षे त्याने गाळलेला घाम, १७ वर्षांखालील गटात २०१९ मध्ये मिळवलेले एशियन सुवर्ण, २०१८ आणि २०१९ वर्ल्ड चॅम्पियनशिपचे कांस्य, तसेच २३ वर्षांखालील २०२२ च्या वर्ल्ड आणि एशियन चॅम्पियनशिपमधले सुवर्णपदक या सर्वांची ती शिदोरी होती. सीनियर एशियन चॅम्पियनशिप २०२३ मधील सुवर्ण आणि २०२६ मधील रौप्यपदक त्याच्या याच सातत्याची साक्ष देत होते.
अंतिम सामन्यात त्याने दाखवलेला तो हिसका आणि प्रतिस्पर्ध्याला आस्मान दाखवण्याची ती जिद्द पाहताना अंगावर काटा आल्याशिवाय राहत नाही. ज्या पोराने वयाच्या अकराव्या वर्षी सर्वस्व गमावले होते, तो आज आशिया खंडाचा मुकुटमणी झाला होता. अनाथपणाच्या काळोखातून सुरू झालेला त्याचा हा प्रवास आज आशियाई सुवर्णपदकाच्या लखलखत्या प्रकाशात उभा आहे. अमन सहरावत हे आता केवळ एक नाव राहिलेले नाही, तर ती एक धगधगती प्रेरणा आहे. संकटांच्या छाताडावर पाय देऊन विजयाचे शिखर कसे सर करावे, याचा तो चालताबोलता इतिहास आहे!
धन्यवाद
पै.गणेश मानुगडे
कुस्ती मल्लविद्या महासंघ
