14/09/2026
“Баян хүмүүс мөнгөний төлөө ажилладаггүй”
Мөнгөний тухайд баян хүмүүс мөнгөний төлөө ажилладаггүй. Тиймээс тэр зүйлд хэт анхаарал бүү төвлөрүүл.
Өнөөдөр хамгийн их хохирч байгаа хүмүүс бол мөнгөний төлөө ажилладаг ядуу болон дундаж давхаргын хүмүүс. Хэрэв чи ядуу сэтгэлгээтэй хэвээр байвал ядуугаараа л үлдэх магадлал өндөр. Үүнийг хүмүүст ойлгуулах үнэхээр хэцүү.
Хүн их хэмжээний мөнгө олсон ч тэр мөнгө маш хурдан алга болж болно. Мэргэжлийн тамирчдын олонх нь сая сая доллар олдог ч хэдхэн жилийн дараа санхүүгийн асуудалд ордог. Учир нь тэд их мөнгийг хэрхэн удирдах талаар санхүүгийн боловсрол эзэмшээгүй байдаг.
Хүмүүс үүнийг сонсоод дургүйцэж болно. Гэхдээ мөнгөтэй байх нь өөрөө баян сэтгэлгээтэй гэсэн үг биш.
Мэдээж хүн алдаа гаргаж байж суралцдаг. Гэтэл сургууль биднийг алдаа гаргавал шийтгэж, тусламж хүсвэл “хуурч байна” гэж үзэх нь бий. Харин би үүнийг хамтын ажиллагаа гэж нэрлэдэг.
Сургууль дээр заадаг зүйл амьдралын бодит байдлаас заримдаа эсрэг байдаг. Жишээлбэл, бизнес эрхлэгч хүн заавал сайн ажилтан байх албагүй. Учир нь тэдний сэтгэх арга барил өөр.
Ажилтан уу, бизнес эрхлэгч үү?
Сургалтын систем биднийг ихэвчлэн:
Сургуульд яв → ажилтай бол → шаргуу ажилла → мөнгө хадгал → татвараа төл → өргүй бол → хөрөнгийн зах зээлд хөрөнгө оруул
гэсэн замаар амьдрахад бэлтгэдэг.
Гэхдээ энэ бол баян болох цорын ганц зам биш.
Би өөрөөсөө үргэлж асуудаг:
“Мөнгө хэвлэгдэж байхад би яагаад бүх мөнгөө хадгалах ёстой гэж?”
Тиймээс бидний сурсан бүх зүйлд асуулт тавьж сурах хэрэгтэй.
Би өөрөө олон зүйл сурахын тулд заримдаа дургүй зүйлээ хийх хэрэгтэй болсон. Татвар, өр зээл, даатгал, санхүү гэх мэт зүйлсийг судалсан.
Би ном бичих дуртайдаа ном бичдэггүй. Үнэндээ бичих дургүй. Гэхдээ энэ нь миний зорилгод хүрэхэд хэрэгтэй учраас хийдэг.
Хүсэл тэмүүлэл (passion) болон зорилго (purpose) хоёр өөр зүйл.
Зарим хүмүүс “Би дуртай зүйлээ л хиймээр байна” гэж боддог. Гэвч амьдралд заримдаа дургүй зүйлээ хийж байж хүссэн зүйлдээ хүрдэг.
Хөрөнгө ба өр төлбөр
Би хөрөнгийг энгийнээр ингэж ойлгодог:
Хөрөнгө (Asset) — чиний халаасанд мөнгө оруулдаг зүйл.
Өр төлбөр (Liability) — чиний халааснаас мөнгө гаргадаг зүйл.
Баян болохыг хүсвэл би мөнгө зээлээд мөнгө бий болгодог хөрөнгө худалдаж авна.
Харин ядуу хүн мөнгө зээлээд машин, үнэтэй эд зүйл зэрэг өөрөөс нь байнга мөнгө гаргадаг зүйл худалдаж авч болно. Ингэснээр санхүүгийн дарамт улам нэмэгдэнэ.
Орлогын гурван төрөл
Санхүүгийн боловсролын нэг чухал ойлголт бол орлогын төрлүүдийг ялгах явдал.
Earned income — хөдөлмөрийн орлого
Ажил хийж, цалин авч байгаа орлого.
Portfolio income — хөрөнгө оруулалтын орлого
Жишээлбэл, хувьцаа худалдаж аваад үнэ нь өсөхөд олсон ашиг.
Passive income — идэвхгүй орлого
Хөрөнгө эзэмшиж байгаагаас тогтмол мөнгөн урсгал бий болох орлого.
Баян хүмүүсийн гол давуу тал нь зөвхөн их мөнгө олдогт биш. Тэд мөнгө өөрсдөд нь ажиллахуйц хөрөнгө бий болгохыг зорьдог.
Татвар ба санхүүгийн боловсрол
“Баян хүмүүс татвар төлөхгүй байна. Энэ шударга бус” гэж хүмүүс хэлдэг.
Гэхдээ татварын хууль зөвхөн баян хүмүүст зориулагдсан зүйл биш. Хууль хүн бүрт үйлчилдэг. Харин татварын тогтолцоог ойлгож, хууль ёсны боломжуудыг ашиглахын тулд санхүүгийн боловсрол хэрэгтэй.
Тиймээс асуудал нь зөвхөн “их мөнгө олох” биш.
Мөнгө хэрхэн ажилладагийг ойлгох нь илүү чухал.
Сургууль мөнгөний талаар юу заадаг вэ?
Дэлхийн хаана ч хүмүүсээс:
“Сургууль мөнгөний талаар юу заадаг вэ?”
гэж асуувал ихэнхдээ хариулт нь:
“Бараг юу ч заадаггүй.”
Энэ нь заавал санамсаргүй зүйл биш гэж би үздэг.
Яагаад гэвэл санхүүгийн боловсролгүй хүн насан туршдаа мөнгөний төлөө ажиллах хандлагатай байдаг.
Баян хүмүүсийн хүүхдүүд мөнгө, хөрөнгө, татвар, бизнес, өр зээл, хөрөнгө оруулалт зэрэг өөр зүйлсийг суралцдаг.
“Баян аав”-ын анхны хичээл
Миний “баян аав” надад өгсөн хамгийн эхний хичээл бол:
“Баян хүмүүс мөнгөний төлөө ажилладаггүй.”
Тэр намайг өөрт нь үнэгүй ажиллахыг хүссэн.
Би “Яагаад үнэгүй гэж?” гэж асуусан.
Тэр:
“Хэрэв би чамд мөнгө төлбөл чи ажилтны сэтгэлгээгээр бодно. Харин мөнгөний төлөө ажиллахгүйгээр суралцаж чадвал чиний сэтгэлгээ өөрчлөгдөнө.”
гэж хэлсэн.
Энэ бол зөвхөн мөнгөний тухай биш. Сэтгэх арга барилын тухай юм.
Би үргэлж сайн багш нарыг хайдаг байсан. Жинхэнэ сайн багш гэдэг нь зөвхөн номноос онол заадаг хүн биш. Өөрөө тухайн зүйлийг хийж, бодит туршлагатай хүн байх ёстой.
Гол санаа
Энэ бүхний гол санаа нь:
Ажилтай болох нь буруу биш. Мөнгө хадгалах нь ч буруу биш. Хөрөнгө оруулах нь ч буруу биш.
Харин эдгээрийг сохроор дагахын оронд:
Мөнгө хэрхэн ажилладагийг сурах
Хөрөнгө ба өр төлбөрийг ялгах
Орлогын өөр өөр төрлүүдийг ойлгох
Татварын тогтолцоог судлах
Мөнгө зөвхөн хөдөлмөрөөр биш, хөрөнгөөр дамжин өсдөгийг ойлгох
Алдаа гаргахаас айхгүй суралцах
Өөрийн зорилгод тохирсон санхүүгийн стратеги бий болгох
нь чухал.
Баян хүмүүсийн ялгаа нь заавал илүү их мөнгөтэйд биш — мөнгөний талаар өөрөөр сэтгэж, мөнгийг өөрсдөдөө ажиллуулахыг сурсан байдагт оршино.
