อนาโตมี่ มีกรี๊ด

🪫เมื่อเซลล์ขอความช่วยเหลือ (ตอนที่ 1️⃣)
โดย ดร.สตีเวน เมอร์ฟี

ในรายการ Diary of a CEO เมื่อไม่กี่วันก่อน ผู้เชี่ยวชาญด้านไมโตคอนเดรีย มาร์ติน พิคาร์ด ได้เปิดโลกของสตีเวน บาร์ตเลตต์ ให้รู้จักกับความลึกลับของเวชศาสตร์พลังงาน ผมหงอก และไมโตคอนเดรีย

เขาถึงกับอึ้งไปเลยกับข้อมูลที่ได้ยิน คนฉลาดอย่างสตีเวนรู้ตัวทันทีว่ากรอบความคิดของเขาถูกเขย่าแล้ว ยินดีต้อนรับครับท่าน ยินดีต้อนรับสู่โพรงกระต่าย

ตอนนี้เริ่มชัดเจนแล้วว่า แพทย์ นักคลินิก และทั้งระบบสาธารณสุข จะต้องเรียนรู้เรื่องพลังงาน ชีวฟิสิกส์ และไมโตคอนเดรียอย่างจริงจัง

วันนี้ผมจะให้ “หนังสืออ่านเล่นสุดสัปดาห์” กับคุณ ผมจะเปิดเผยวิธีใช้การตรวจที่ ดร.พิคาร์ดแนะนำ เพื่อประเมินว่าพลังงานของคุณไหลเวียนดีแค่ไหน และไมโตคอนเดรียของคุณทำงานเป็นอย่างไร

พร้อมหรือยัง? ไปกันเลย ขุดลึกและดำดิ่งลงโพรงกระต่ายนี้ด้วยกัน

เมื่อไม่กี่ปีก่อน ถ้าคุณถามผมว่าการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่สำคัญที่สุดในวงการแพทย์คืออะไร ผมคงตอบแบบที่หมออายุรกรรมส่วนใหญ่ตอบ Troponin เปลี่ยนวงการโรคหัวใจ Hemoglobin A1c เปลี่ยนวิธีมองเบาหวาน PSA เปลี่ยนวิธีที่เราคิดเกี่ยวกับมะเร็งต่อมลูกหมาก Cystatin C กำลังกลายเป็นตัวชี้วัดการทำงานของไตอย่างช้าๆ เหล่านี้คือตัวบ่งชี้ทางชีวภาพที่ยอดเยี่ยม เพราะมันทำให้เรารู้จักโรคได้แม่นยำในระดับที่หมอรุ่นก่อนแทบจินตนาการไม่ออก

แต่ยิ่งผมทำงานด้านเวชศาสตร์ชะลอวัยนานขึ้น ผมก็ยิ่งสนใจตัวบ่งชี้ของ “โรค” น้อยลง และสนใจตัวบ่งชี้ของ “การปรับตัว” มากขึ้น พูดให้ชัดคือ สัญญาณเตือนจาก Hallmarks of Aging

ความแตกต่างนี้อาจฟังดูเล็กน้อย แต่ผมคิดว่ามันคือการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในวงการแพทย์วันนี้

โรคมักจะเป็นบทสุดท้ายของเรื่องราวที่เริ่มต้นขึ้นเมื่อหลายสิบปีก่อน

ชีววิทยาที่กำหนดว่าใครจะเปราะบางตอนอายุ 75 ใครจะหัวใจล้มเหลวตอน 68 หรือใครจะต้องทนกับอาการล้าเรื้อรังเป็นสิบปี มันไม่ได้เริ่มตอนที่การวินิจฉัยปรากฏในแฟ้มประวัติผู้ป่วย มันเริ่มตั้งแต่เนิ่นๆ ตั้งแต่ตอนที่เซลล์ยังปรับตัว ยังชดเชย ยังต่อสู้เพื่อรักษาสมดุลอยู่

ถ้าเราจริงจังกับการยืด “ช่วงเวลาที่สุขภาพดี” มากกว่าแค่รักษาโรค บทสนทนาในช่วงแรกๆ เหล่านี้จะน่าสนใจขึ้นอีกไม่รู้กี่เท่า

หนึ่งในธีมที่ผมพูดซ้ำๆ ในจดหมายข่าวนี้คือ ไมโตคอนเดรียไม่ใช่แค่โรงไฟฟ้า แต่มันคือหน่วยประมวลผลข้อมูล มันคอยรวมข้อมูลเรื่องสารอาหาร ระดับออกซิเจน สัญญาณการอักเสบ ความเครียดเชิงกล จังหวะนาฬิกาชีวิต ความเสียหายของ DNA และข้อมูลอื่นๆ อีกเป็นร้อยๆ อย่าง ก่อนจะตัดสินใจว่าเซลล์ควรตอบสนองยังไง เมื่อมันสุขภาพดี การตอบสนองนั้นสง่างามมาก ผลิตพลังงานเพิ่มขึ้น ทางเดินการซ่อมแซมทำงาน โปรตีนที่เสียหายถูกรีไซเคิล Autophagy เร่งตัวขึ้น เซลล์รอด ผมเชื่อว่าเพื่อนตัวจิ๋วพวกนี้แหละคือ CEO ตัวจริงของเซลล์ และก็เหมือน CEO หลายๆ คน...

มีจุดหนึ่งที่การชดเชยเริ่มล้มเหลว

หลายปีก่อนผมคิดว่าการเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นอย่างเงียบๆ ไมโตคอนเดรียตัวหนึ่งทำงานผิดปกติ การผลิต ATP ลดลง ความเครียดจากอนุมูลอิสระเพิ่มขึ้น และสุดท้ายเซลล์ก็เสื่อมสภาพ มันเป็นมุมมองทางชีววิทยาที่เป็นกลไกมากๆ

ปรากฏว่าเซลล์ช่างสื่อสารมากกว่าที่ผมเคยเข้าใจ

เซลล์ไม่ได้แค่ล้มเหลวเฉยๆ

แต่มันบ่น

นี่แหละคือเรื่องราวนั้น อ่านต่อแล้วผมจะสอนคุณว่า GDF-15 ถูกใช้อย่างไรในวันนี้ และควรถูกใช้อย่างไรในเวชศาสตร์ชะลอวัยและอนาคต

รออ่าน...ตอนที่ 2️⃣

wisdom is in the air
✅️ ความรู้ อยู่ใน อากาศ
✅️✅️ บางอากาศอยู่บนยอดดอย 🤔

หาก brain ต้องทำ multitask: จัดการ big data อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่เราก็แบ่งเบาภาระเค้าได้โดยการจัดการ fake / ultra-processed data ให้กวนน้อยสุด โดยการ "รู้ตามความเป็นจริง" 🥰

แปลกดีที่บางครั้ง...เรากลับคิดอะไรออก
ในตอนที่เลิกพยายามคิด 🫠

และนี่ไม่ใช่แค่เรื่องบังเอิญ เพราะงานวิจัยด้าน Mind-wandering และ Creative Incubation พบว่า ในบางเงื่อนไข การพักจากโจทย์แล้วปล่อยใจล่องลอยระหว่างทำกิจกรรมง่าย ๆ อาจช่วยให้เรากลับมาคิดโจทย์เดิมได้ดีขึ้น

เพราะบางไอเดีย...ต้องการเวลาบ่ม มากกว่าการบีบให้เกิด 💡


1) ตอนที่เราดูเหมือนไม่คิดอะไร...สมองไม่ได้ชัตดาวน์ 🧠

เวลาปล่อยใจลอย สมองยังมีเครือข่ายที่เรียกว่า Default Mode Network (DMN) ทำงานอยู่ ซึ่งเกี่ยวข้องกับความทรงจำ การคิดถึงตัวเอง อนาคต และความคิดที่เกิดขึ้นเอง

พูดง่าย ๆ คือ แม้เราจะดูเหมือน “ไม่ได้คิดอะไร” สมองอาจกำลังหยิบข้อมูลเก่าและใหม่มาเชื่อมโยงกันอยู่เงียบ ๆ และบางครั้ง การเชื่อมโยงแบบไม่บังคับนี่แหละที่พาไปสู่ไอเดียใหม่ ๆ ได้


2) บางไอเดียต้องการเวลา “บ่ม” ไม่ใช่ “บีบ” 💡

งานวิจัยของ Benjamin Baird และทีมในปี 2012 ให้ผู้เข้าร่วมทำโจทย์วัดความคิดสร้างสรรค์ ผลพบว่า กลุ่มที่ทำงานง่าย ๆ ซึ่งซึ่งเอื้อต่อการเกิดภาวะใจลอย หรือ Mind-wandering กลับมาทำโจทย์เดิมได้ดีขึ้นกว่าบางกลุ่ม

ประเด็นสำคัญคือ พวกเขาไม่ได้ “นั่งว่างแล้วเก่งขึ้น” แต่เคยเจอโจทย์มาก่อนแล้ว ช่วงพักจึงอาจเปิดพื้นที่ให้ความคิดได้บ่มต่อ

นี่อาจอธิบายได้ว่า ทำไมบางคำตอบไม่มาตอนจ้องจอ...แต่ดันมาตอนสระผมอยู่เฉยเลย 😆


3) ชีวิตเราอาจไม่มี “ที่ว่างให้เหม่อ” เหลือแล้ว 📱

การที่เรารอลิฟต์ก็หยิบมือถือ เดินทางก็เปิด Podcast กินข้าวก็เปิดคลิป ก่อนนอนก็ไถหน้าจอ เราเติมข้อมูลลงไปในทุกช่องว่าง
จนแทบไม่มีช่วงไหนที่สมองได้อยู่กับความคิดของตัวเองจริง ๆ

บางทีสิ่งที่ขาดหายไปจากชีวิตคนยุคนี้ จึงไม่ใช่ Productivity Hack ใหม่ ๆ แต่อาจเป็นเวลาธรรมดาที่ไม่มีอะไรเกิดขึ้นบ้าง

เพราะความว่างบางช่วง อาจไม่ได้ให้ผลลัพธ์ทันที แต่มันเปิดโอกาสให้สมองคลายตัว และให้ความคิดภายในมีพื้นที่มากขึ้น
(อย่างไรก็ตาม หลักฐานไม่ได้บอกว่า “ยิ่งเหม่อยิ่งสร้างสรรค์” เสมอไป ผลของ mind-wandering ขึ้นกับบริบทและลักษณะงานด้วยนะ)


4) ลองมีเวลา “ไม่ต้องทำอะไรให้เกิดประโยชน์” บ้าง 🌿

ถ้าช่วงนี้รู้สึกสมองตัน ลองหยุดเติมข้อมูลใหม่สักพัก ไม่ต้องรีบเปิดคลิปสอนเพิ่ม ไม่ต้องหาอีกสิบ Reference และไม่ต้องบังคับตัวเองให้นั่งจนกว่าจะคิดออก

ลองออกไปเดินเล่น อาบน้ำนานขึ้น นั่งร้านกาแฟมองคนผ่านไปมา หรือทำงานง่าย ๆ ที่ไม่ต้องใช้สมาธิสูง แล้วปล่อยเวลาไหลไปบ้าง

ไม่จำเป็นต้องตั้งเป้าว่า “ฉันจะออกไปเหม่อเพื่อคิดไอเดีย” เพราะนั่นก็แค่เปลี่ยนการพักให้กลายเป็นงานอีกชิ้น 😆 แค่ลองให้ตัวเองมีช่วงเวลาที่ไม่ต้องเก่ง ไม่ต้องพัฒนา และไม่ต้องทำทุกนาทีให้เกิดประโยชน์ ความรู้สึกเหมือนสมองได้นวดผ่อนคลายเลยล่ะ


#หมีว่า 🐻
ลองปล่อยตัวเองให้เหม่อบ้างครับ เพราะบางความคิด ยิ่งบีบยิ่งตัน แต่พอหยุดไล่ตาม...มันกลับเดินมาหาเราเองซะงั้น 🫠💡

แล้วคุณล่ะ...ไอเดียที่ดีที่สุดมักชอบโผล่มาตอนไหน? ตอนอาบน้ำ ตอนขับรถ หรือตอนกำลังจะหลับครับ?

#จิตวิทยา #การทำงาน #สมอง

📚 อ้างอิง: Psychological Science (2012) – งานวิจัยด้าน Mind-wandering โดย Benjamin Baird

ข้อความน่าคิดตรึกตรอง:

"การพยายามลดทอนความซับซ้อนเหล่านั้นให้เหลือเพียงแค่เส้นประสาทเส้นเดียว (vagus nerve) เส้นทางเดียว หรือกลไกเดียว น่าจะสะท้อนถึงความต้องการคำอธิบายง่าย ๆ ของเรา มากกว่าที่จะอธิบายเรื่องชีววิทยาหรือการรับรู้ของมนุษย์ได้จริง"

พูดตรงๆ ... เรามักง่ายเกินไปหรือเปล่า?