25/03/2024
𝐄𝐱𝐡𝐮𝐦𝐚 (𝟐𝟎𝟐𝟒)
QUẬT MỘ - văn hoá tâm linh lịch sử Hàn Quốc
Khuyến cáo dành cho những người thích xem thể loại kinh dị, ma quỷ thì Exhuma có lẽ không phải một tác phẩm hay xuất sắc. Chính xác thì Quật mộ được xếp vào thể loại K-occult, lấy chủ đề về tâm linh, tôn giáo của chính Hàn Quốc làm nền tảng cho bộ phim, từ đó kể ra một câu chuyện lớn hơn về lịch sử, chính trị thời kỳ đen tối nhất của Hàn và cả hiện tại. Và nó là một tác phẩm xuất sắc nếu đặt trong bối cảnh thể loại này.
Nếu sau khi rời khỏi rạp về nhà, lướt mạng để đọc các bài review phim, chắc hẳn mọi người sẽ đọc được một ý chung của những người đã xem - bộ phim có phần rời rạc về cuối và không có sự kết nối đủ hấp dẫn khi tới cao trào. Thực ra nếu mọi người đã xem phim của đạo diễn Jang Jaehyun như Svaha: The Sixth Finger thì sẽ thấy cách kể chuyện của vị đạo diễn này vốn dĩ là như vậy - Thường mượn câu chuyện tâm linh để kể một câu chuyện lớn hơn về con người, mà ở Exhuma là câu chuyện về dân tộc, đất nước Hàn Quốc.
Mở bài giới thiệu chậm rãi, giống như lật giở từng trang sách để dẫn dắt người đọc tới một ý nghĩa lớn ở phần kết bài. Jang Jaehyun dùng 4 chương đầu tiên của phim để giới thiệu cho mọi người về nền tôn giáo của Hàn Quốc, bao gồm Shaman giáo, Phật giáo, Thiên chúa giáo và cả một thứ “tôn giáo” mà người Việt Nam chúng ta cũng biết - “thờ cúng Tổ tiên”.
Tám chương của phim là câu chuyện xuyên suốt từ đầu tới cuối, bao gồm chương mở đầu, 6 chương giữa và chương kết thúc, ý đồ của kết phim vốn đã luôn tồn tại ngay từ lúc bắt đầu.
𝐂𝐇𝐔̛𝐎̛𝐍𝐆 𝐈: 𝐀̂𝐌 𝐃𝐔̛𝐎̛𝐍𝐆 𝐕𝐀̀ 𝐍𝐆𝐔̃ 𝐇𝐀̀𝐍𝐇
Kim Sangdeok, một nhà phong thủy có lẽ là người khác biệt nhất trong nhóm 4 người. Tại sao lại khác biệt? Bởi vì ông ấy thuộc lĩnh vực “khoa học” chứ không phải tâm linh như hai vị pháp sư trẻ tuổi hay người khâm liệm người chết. Có thể bạn đã biết phong thủy là 𝒌𝒉𝒐𝒂 𝒉𝒐̣𝒄 chứ không phải 𝒕𝒊́𝒏 𝒏𝒈𝒖̛𝒐̛̃𝒏𝒈, dựa trên phương pháp luận của thuyết âm dương ngũ hành. Như cách ông ấy ví von nghề nghiệp của mình chẳng khác nào công việc của cô con gái làm ngành kỹ thuật hàng không đang ở Đức.
Kim Sangdeok có mở đầu phim bằng lời dẫn chuyện về vòng tuần hoàn của con người. Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ, giống như cành cây, ngọn cỏ, vạn vật trên đời này, tương sinh - tương khắc nhưng đều là chuyện tất lẽ dĩ ngẫu, tạo nên một vòng tuần hoàn của cuộc đời.
Khi con người chết đi, được chôn xuống đất, trở thành cát bụi, trở thành gió và nước. Con cháu của họ tiếp tục sống, hít thở bầu không khí, uống nước và sinh sống trên mảnh đất này, trở thành một vòng tuần hoàn. Ý chỉ cái chết vốn là chuyện rồi sẽ đến, là nhân quả, là di sản mà tổ tiên để lại cho đời sau. Phim không miêu tả về những người chết đi là ma mãnh hay thứ gì đáng sợ. Giống như người bà được dời mộ ở đầu phim, bà trở về hàng đêm trong giấc mơ của đám nhỏ nhưng chỉ vì bà thấy đói do mất một chiếc răng. Đứa trẻ giữ chiếc răng của bà vì chẳng thể chấp nhận được việc bà sẽ hóa thành cát bụi và chẳng còn gì cả. Kim Sangdeok - một nhà khoa học phong thủy - đã thực lòng nói điều đó với cậu bé. Con người chết đi cần phải trở về với cát bụi, không vương vấn lại điều gì ở trần thế này, dù cho là một chiếc răng làm kỷ vật cũng không thể. Âm và dương, song hành cùng nhau nhưng cũng không thể cùng tồn tại, đó là luân lý của cuộc đời. Dù có yêu thương đến đâu, chúng ta cũng phải để họ ra đi hoàn toàn. Dù có hận thù đến đâu, cũng đừng lưu lại trần thế này.
Khác với nhà phong thủy Kim Sangdeok, hai pháp sư Lee Hwarim và Bonggil lại nằm ở phía hoàn toàn khác biệt. Bọn họ là người được Thần lựa chọn chứ không phải bọn họ chọn trở thành mu-dang (pháp sư). Shaman giáo trong văn hóa của người Hàn Quốc chính là một phần không thể thiếu và đến giờ vẫn là tín ngưỡng rất đặc biệt của họ.
𝐒𝐡𝐚𝐦𝐚𝐧 𝐠𝐢𝐚́𝐨 là một tôn giáo lâu đời của người Triều Tiên. Các pháp sư (mudang là pháp sư nữ và baksu là pháp sư nam) có vai trò là trung gian giữa linh hồn hoặc thần linh, thông qua gut (nghi lễ). Nếu trong phim truyền hình Hàn Quốc, mọi người thường thấy các thầy cúng thường được chia làm hai trường phái. Hoặc là người dẫn dắt các thế lực tà ác tới thế giới con người hoặc là những kẻ mượn thần linh để lừa đảo lòng tin của con người, tương ứng với những bộ phim kinh dị hoặc phim hài hước. Quật mộ lại đưa đến một góc nhìn khác về pháp sư trong Shaman giáo, miêu tả họ như một “nghề nghiệp” bình thường trong cuộc sống. Các mudang vốn là người được thần lựa chọn, giống như Bonggil được “chọn” khi đang chơi bóng chày, từ đó cậu ấy bị gia đình ruồng bỏ, phải từ bỏ cuộc sống bình thường để sống như một pháp sư. Hoặc với Hwarim là “𝐁𝐚̀” - 𝐇𝐚𝐥𝐦𝐞𝐨𝐧𝐢 - ở đây là vị thần Bà, vị thần bảo hộ đã chọn Hwarim chứ không phải là bà ruột của cô.
Văn hóa shaman rất thường thấy trong đời sống của người Hàn, thời nay, không ít những người trẻ cũng đã trở thành các thầy cúng do được “thần” lựa chọn. Khi trở thành thầy cúng, nghĩa là họ chấp nhận số phận để linh hồn hoặc vị thần nào đó nhập vào cơ thể, cũng có nghĩa là sẽ phải phụng sự suốt cuộc đời mình như một nghĩa vụ.
Các thầy cúng có rất nhiều hình thức biểu diễn khác nhau như múa với những tấm vải sặc sỡ, nhảy múa trên lưỡi kiếm sắc bén, nhảy trên lửa hay như pháp sư Lee Hwarim múa kiếm và nhảy trong tiếng trống, chọc tay vào đống lửa. Shaman giáo quan niệm rằng “vạn vật đều có linh hồn”, trên đời này có các “vị thần bảo hộ”, giống như vong hồn của cây chổi mà Hwarim từng nhìn thấy hay việc cô chọn cây cổ thụ trên núi để giả vờ làm “thần thụ” hòng lừa gạt Oni ở cuối phim.
Con người thường chỉ tin vào những thứ họ nhìn thấy, giống như ánh sáng chiếu rọi, nhưng lại không nhìn thấy được bóng tối. Để đặc tả được “bóng tối” mà Quật mộ đã lựa chọn tông màu xanh đen, phù hợp với không khí của một phim tâm linh - kinh dị.
Thay vì những màu sắc rực rỡ như các thầy cúng thường sử dụng ở ngoài đời, pháp sư hwarim chọn bộ hanbok màu xanh thẫm khi làm lễ và sơn móng tay màu đen, như một cách thể hiện sự tiến hóa của văn hóa Shaman trong đời sống hiện đại người Hàn Quốc. Các pháp sư cũng có thể trẻ tuổi, sống như những người bình thường khác, đi xe xịn, ăn mặc đẹp và tập gym chẳng hạn.
Chương đầu tiên đã thành công khắc họa được một buổi lễ quật mộ & nhập hồn với đầy đủ các nghi lễ (được hỗ trợ bởi những người chuyên nghiệp). Ví dụ trình tự công việc của người khâm liệm Ko Younggeun.
Bức ảnh trong văn phòng của trung tâm mai táng là có thật, tất nhiên đã được photoshop diễn viên Yoo Haejin vào chỗ của người thật - ông 𝐘𝐨𝐨 𝐉𝐚𝐞𝐜𝐡𝐞𝐨𝐥 cũng là người đã mai táng cho rất nhiều đời tổng thống Hàn Quốc. Ông cũng là người đã tư vấn nghiệp vụ cho phim.
Người khâm liệm đọc bài tế, sau đó trưởng nam dùng xẻng đập xuống đất ba lần, vừa hô “Pamyo! Pamyo! Pamyo!”, mỗi người trong gia đình xúc một xẻng về các hướng đông, tây, nam, bắc. Từ đó, công việc của những người quật mộ và khâm liệm sẽ bắt đầu. Sau khi kết thúc, ném đồng xu 100 won xuống như lộ phí. Rắc muối vào người để xua đuổi âm khí. Tuy không miêu tả chính xác đến từng chi tiết và phóng đại một vài thứ cho phù hợp với phim ảnh nhưng Quật mộ đã giúp người xem có được trải nghiệm đầy đủ nhất về một nghi lễ truyền thống của dân tộc Hàn Quốc.
𝐂𝐇𝐔̛𝐎̛𝐍𝐆 𝐈𝐈: 𝐍𝐆𝐎̂𝐈 𝐌𝐎̣̂ 𝐕𝐎̂ 𝐃𝐀𝐍𝐇
Nếu để ý, bạn sẽ thấy phương hướng thường được nhắc tới trong phim là hướng Bắc. Nhìn chung, hướng Chánh Bắc là một hướng tốt - Phước đức. Nhưng chỉ cần chệch đi một chút về Tây Bắc hay Đông Bắc lại là hướng Tuyệt mạng và Họa hại
vị trí của ngọn núi thật sự không tốt, nó có lẽ đã không hướng đúng về chánh bắc mà lệch đi.
Người Hàn Quốc truyền miệng nhau một câu đó là "𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑙𝑎̀𝑚 𝑚𝑜̣̂ 𝑜̛̉ đ𝑎̂́𝑡 𝑐𝑜́ 𝑐𝑎́𝑜". Bởi tập tính của cáo là đào bới đất, nếu động phải mộ cũng có nghĩa là đã mạo phạm tới mộ. Vậy nên Kim Sangdeok mới nói gặp cáo ở mộ phần là một điềm gở. Chẳng có ai lại đặt mộ ở một nơi như vậy.
Nhà họ Park giàu có, có tổ tiên là người Hàn nhưng cả gia đình họ đã là người Mỹ rồi. Câu thoại trong phim luôn nhấn mạnh rằng họ chỉ có gốc gác Hàn, còn bản thân thì không phải, giống như thể họ đã cố trốn tránh nhắc tới chuyện đó. Gốc gác của gia tộc, danh tính của người ông là điều mà bọn họ không bao giờ muốn để lộ ra. Thậm chí mộ phần cũng được chôn trên đỉnh núi, bia mộ không tên không tuổi, nằm trơ trọi một mình, biểu thị gia tộc đã bỏ rơi ông ấy ở đó.
Phong thủy của mộ phần, vô hình chung có khả năng ảnh hưởng tới mệnh tiền đồ của con cháu và phúc phận của cả dòng họ.
Con người thường chỉ tin vào những gì họ thấy, tựa như ánh sáng đang chiếu rọi. Hầu hết mọi người thường tin rằng sau khi chết, “linh hồn” rời xác, phần xác thịt có thể cháy rụi, mục nát hoặc hóa tro bùn, vậy thì sao còn có thể ảnh hưởng gì được nữa. Nhưng theo như đức tin được thể hiện trong phim, rõ ràng là không phải vậy.
Pháp sư Lee Hwarim khi tới gặp đứa bé, cô đã “nói chuyện” với nó bằng cách huýt sáo, cũng từ đó mà biết được gia đình nhà họ Park đang gặp chuyện “tiếng gọi mộ phần”, nghĩa là tổ tiên của họ đã gây ra tất cả chuyện này.
𝐂𝐇𝐔̛𝐎̛𝐍𝐆 𝐈𝐈𝐈: 𝐋𝐈𝐍𝐇 𝐇𝐎̂̀𝐍
Hai chương đầu là câu chuyện giới thiệu về tập tục Dời mộ của người Hàn Quốc, cho chúng ta thấy được xương thịt của người chết đi vẫn còn tồn tại chứ chẳng hề tan biến hoàn toàn thành cát bụi, giống như vẫn còn đang miêu tả “hiện thực”, thì sang chương tiếp bắt đầu kể câu chuyên tâm linh thực sự. “Thứ gì đó” bay ra khỏi quan tài, xuyên qua người của Hwarim, tà ác đến mức khiến cô chảy cả máu mũi.
Và cả phân cảnh những người đào mộ nhìn thấy con rắn đầu người, cũng báo trước điềm gở rằng những linh hồn đang đến.
Mở đầu cho sự trừng phạt tiếp đến ở chương sau là sự xuất hiện của con quỷ đầu tiên - con rắn mang đầu người phụ nữ gọi là 𝐍𝐮𝐫𝐞-𝐨𝐧𝐧𝐚 là một giống yêu quái có hình dạng như loài lưỡng cư có đầu là phụ nữ còn thân rắn. Nure-onna ở đây được coi là thuộc hạ của 𝐃𝐚𝐦𝐲𝐨 𝐎𝐧𝐢 (Lãnh chúa), có vai trò quan sát cho chủ tử. Nên nó đã xuất hiện khi mộ của chủ tử bị động tới.
Nure-onna thường tìm kiếm nơi vắng vẻ để chải tóc và phản ứng kịch liệt với bất kỳ ai làm phiền cô. Người đào mộ khi nhìn thấy rắn đã hoảng sợ chém đôi người nó, nhưng không bị nure-onna giết chết mà chỉ bị “phản phệ” dẫn đến cơ thể yếu nhược, bị ám ảnh không ngừng.
Bởi thực ra, lợn không sợ rắn mà ngược lại, 𝐫𝐚̆́𝐧 𝐦𝐨̛́𝐢 𝐥𝐚̀ 𝐥𝐨𝐚̀𝐢 𝐬𝐨̛̣ 𝐥𝐨̛̣𝐧. Việc xuất hiện những người đào mộ tuổi lợn ở đây cũng không phải ngẫu nhiên. Trong tự nhiên, lợn là loài có mùi hôi thối, còn rắn là loài sạch sẽ nên chúng thường tránh xa khi cảm nhận được mùi này. Ngay cả khi đối đầu trực diện, rắn cũng sẽ rơi vào tình thế bất lợi. Thế nhưng người đào mộ lại chém đứt đôi nure-onna cũng là “làm phiền” tới cô ta, bắt đầu cho sự “trừng phạt” đầu tiên của phim.
𝐂𝐇𝐔̛𝐎̛𝐍𝐆 𝐈𝐕: 𝐒𝐔̛̣ 𝐓𝐑𝐔̛̀𝐍𝐆 𝐏𝐇𝐀̣𝐓 𝐓𝐇𝐈𝐄̂𝐍𝐆 𝐋𝐈𝐄̂𝐍𝐆 (Đ𝐎̣̂𝐍𝐆 𝐓𝐇𝐎̂̉)
Chữ tiếng hàn vốn dĩ của chương này là 동티 - động thổ một nghi thức thờ cúng thần linh, thổ địa, nhưng trong tiếng Hàn thì từ này nghĩa là 𝐬𝐮̛̣ 𝐭𝐫𝐮̛̀𝐧𝐠 𝐩𝐡𝐚̣𝐭 đ𝐞̂́𝐧 𝐭𝐮̛̀ 𝐭𝐡𝐚̂̀𝐧 đ𝐚̂́𝐭 (Thổ). Con người chết đi chưa chắc đã là hết. Một khi họ làm chuyện đại nghịch bất đạo, thì dù có nằm xuống, vẫn sẽ chịu sự trừng phạt từ thần linh.
Nếu như ở trên có nhắc về “tiếng gọi mộ phần” thì chương IV của phim - cũng là chương cuối của câu chuyện thứ nhất sẽ là lý giải về tôn giáo mà chúng ta cũng biết, đó là “tổ tiên”. Ở đây bao gồm cả hai chiều, đó là việc thờ cúng tổ tiên lẫn những gì tổ tiên gây ra ảnh hưởng đến đời con cháu.
Nhận vật người ông của Giám đốc Park phần nào được xây dựng trên hình ảnh của 𝐋𝐞𝐞 𝐖𝐚𝐧𝐲𝐨𝐧𝐠 (Cựu thủ tướng Hàn Quốc vào thời kỳ năm 1910) được biết đến là một “nhân vật vàng trong làng bán nước”. Hễ phim Hàn Quốc vào thời đại này đều sẽ có nhân vật được dựa trên nguyên mẫu của Lee Wanyong. Kết cục của Lee Wanyong cũng giống như vị tổ tiên nhà họ Park ở chỗ sau khi chết, hậu duệ của lão đều di cư sang nước ngoài sống, ngôi mộ của lão ở quê nhà tuy không vô danh nhưng bị người dân đập phá tan tành. Âu cũng đều là cái giá của tội phản quốc.
Ngay cả phân cảnh nhập vào xác của đứa cháu trai - Park Jiyong - ông ta đã đọc lời tuyên thệ với Đế Quốc trong khi quay mặt về phía cửa sổ, (hình ảnh lướt qua khi máy quay lướt về phía ngoài cửa sổ) cũng là hướng về quảng trường Gwanghwamun - nơi vốn là tòa thị chính của chính quyền thuộc Nhật mà sau này Hàn Quốc đã cho phá bỏ và xây lại cổng cung Gyeongbok như bây giờ. Cho đến trước khi rời đi khỏi xác đứa cháu, ông ta vẫn luôn ngợi ca Đế Quốc.
Gia tộc giàu có họ Park, rời khỏi Hàn Quốc, lãng quên người ông của bọn họ, bởi vì ông ấy là một kẻ bán nước, trở thành quan chức cấp cao của chính phủ thuộc địa thời bấy giờ. Không nhắc tới việc chuyện gia tộc họ làm vậy là đúng hay sai, nhưng có thể thấy rằng sự liên quan về huyết thống luôn khiến con người phải chịu sự ràng buộc về trách nhiệm, bất luận là trong tình huống nào. Dù ông nội của họ có là một tên bán nước cầu vinh đi chăng nữa, việc vứt bỏ vị tổ tiên này đã khiến cho hậu duệ trong gia tộc đều phải trả giá bằng sinh mạng.
Ở chiều ngược lại, việc bán nước của ông nội Giám đốc Park cũng dẫn đến tai ương cho gia đình của họ. Dù con cháu không làm gì, cũng chẳng liên quan đến thời đại đó đi chăng nữa, họ vẫn phải đền mạng cho tội lỗi mà tổ tiên đã gây ra. Đó chính là sự trừng phạt của Thần. May chăng đứa bé - hậu duệ còn sót lại cuối cùng của nhà họ Park có thể coi là hy vọng, sự nhân văn của bộ phim.
Trong chương này cũng đề cập tới một chuyện thường thấy trong các bộ phim kinh dị, đó là 𝐜𝐚́𝐧𝐡 𝐜𝐮̛̉𝐚. Quan niệm cánh cửa là thứ ngăn cách giữa hai thế giới, bởi vì linh hồn không phải thực thể nhất định, chúng không thể tự mình mở cửa vì thế sẽ khiến con người bị lừa gạt và dụ họ “𝐦𝐨̛̉ 𝐜𝐮̛̉𝐚” - nghi thức để dẫn những thứ không phải con người đến thế giới hiện thực.
𝐂𝐇𝐔̛𝐎̛𝐍𝐆 𝐕: 𝐋𝐔̛̉𝐀 𝐘𝐄̂𝐔 𝐓𝐈𝐍𝐇 (𝐀̉𝐎 𝐀̉𝐍𝐇)
Bên dịch phim đã dịch tên của chương V là Ảo ảnh nhưng thực ra tên của chương này là Lửa của yêu tinh. Nghe có vẻ khá giống Chú yêu tinh Gong Yoo nhưng rất tiếc đây là hình tượng 𝐎𝐧𝐢 (𝐪𝐮𝐲̉) trong văn hóa Nhật Bản. Oni có bề ngoài giống dã thú, cả người đỏ rực, có răng nanh, trên đầu có hai cái sừng - khá tương đồng với tạo hình của Oni trong phim (được đóng bởi một diễn viên cao 2.25m). Trong nhà của giám đốc Park cũng có bức tượng hình Oni (Pháp sư Hwarim đã thấy nó khi tới thăm gia đình).
Trong Quật mộ, Yêu tinh được đề cập tới hai lần. Một lần là về “ảo ảnh” và một lần là trong trò chơi yêu tinh. Nhưng khác với hình tượng con quỷ Oni là quỷ Nhật Bản thì trò chơi Yêu tinh là văn hóa của Hàn Quốc. (Tuy vậy, Oni trong văn hóa Nhật Bản thường chỉ chung các loại yêu ma quỷ quái, mà loại giống trong phim nhất có thể gọi là hình thù đặc trưng khi nhắc tới Oni, còn nguồn gốc, gốc gác của con Oni này giống với Dokkaebi nên chúng ta tạm gọi là yêu tinh Nhật Bản)
Yêu tinh (Dokkaebi) trong văn hóa dân gian Hàn Quốc là một sinh vật thích nghịch ngợm và trêu chọc người xấu nhưng lại ban phước lành và thịnh vượng cho người tốt. 𝐓𝐫𝐨̀ 𝐜𝐡𝐨̛𝐢 𝐲𝐞̂𝐮 𝐭𝐢𝐧𝐡 là một truyền thuyết dân gian của Hàn Quốc. Yêu tinh trong văn hóa Hàn không phải là ác quỷ nhưng cũng không phải con người, nó là một tồn tại trung tính, chuyên đi trêu chọc người xấu và đôi khi mang lại điềm tốt cho con người. Một ngày nọ, yêu tinh đến nhà một ông lão sống một mình trên núi. Ông lão tốt bụng đã mời yêu tinh cùng uống rượu và trở thành bạn. Cho tới một ngày ông nhận ra mình ngày càng trở nên giống với yêu tinh. Ông lão mời yêu tinh đến nhà rồi hỏi: “Ngươi sợ gì nhất?”. Yêu tinh trả lời: “Ta sợ nhất là máu, còn ngươi sợ cái gì nhất?”. Ông lão giả bộ sợ hãi và bảo: “Ta sợ nhất là tiền.”. Ngày hôm sau, ông lão giết một con bò và đổ máu khắp nhà khiến cho Yêu tinh sợ hãi và giận dữ bỏ đi: “Hãy chờ đấy, ta sẽ trở thành nỗi sợ lớn nhất của ngươi!”. Hôm sau yêu tinh quay lại ném một bao tiền vào nhà ông lão và không bao giờ quay lại nữa.
Đó là nguồn gốc của trò Yêu tinh mà ba chị em pháp sư đã chơi. Giả bộ đang nói chuyện với nhau những thứ kỳ lạ, không liên quan, cố ý nói về nỗi sợ của bản thân để lừa thực thể đó nói ra nỗi sợ nhất của nó. Nhờ đó mà Hwarim biết được lý do vì sao Oni đó xuất hiện ở nơi đó.
Ngoài ra, trong tiếng Hàn, lửa yêu tinh cũng để chỉ ảo ảnh - illusion, là lý do vì sao khi Oni hóa thành ngọn lửa, mọi người lại rơi vào trạng thái gặp phải vô vàn ảo ảnh đáng sợ đến mức không thể cử động.
Còn một chi tiết nữa về yêu tinh mà đạo diễn đã khéo léo ẩn ý Oni là “gì”. Hwarim đã nhớ lại lời được dạy, yêu tinh không phải do linh hồn của người chết mà là sự biến đổi của một đồ vật vô tri vô giác - giải thích cho gốc rễ của Oni rằng thứ thật sự được chôn cất ở tọa độ đó, chính là thanh kiếm được chôn cùng hắn. Linh hồn của Oni sinh ra để bảo vệ chiếc “cọc sắt” này, bảo vệ vùng đất mà nó nghĩ rằng là của mình.
Bà của Hwarim nói rằng linh hồn vốn không đáng sợ, bởi vì nó chẳng có thân xác hay ý chí, chúng không bao giờ mạnh bằng con người được. Nhưng thứ đó có thân xác khổng lồ, có cả bóng và cũng tồn tại như một linh hồn.
Trong phim có một đoạn thoại, ý chỉ quỷ Nhật Bản thường khó trừ, bởi chúng sẽ giáng tai họa xuống bất kỳ ai mà chẳng cần lý do. Nghe thì có vẻ như là tình tiết không mấy vui vẻ hay thấy trong phim của Hàn Quốc khi nhắc đến Nhật Bản, nhưng thực ra đây là một đặc điểm của các loại ác quỷ dân gian Nhật. Giống như nure-onna ở đầu phim, nó giáng tai họa xuống người đào mộ vì đã làm phiền tới nó, chứ bản thân nure-onna vốn chẳng có thù hắn với kẻ nào. Nó không được sinh ra từ lòng hận thù, oán thán. Quỷ Nhật Bản giống như tai ương vô thưởng vô phạt mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải. Trong khi đó các phim ma hay truyền thuyết của Hàn thì thường đề cập tới các loại yêu ma sinh ra từ oán hận, tích tụ mà thành quỷ. Chính vì thế việc trừ tà sẽ dễ hơn còn đối với quỷ Nhật Bản thì chỉ có thể phong ấn chúng lại. Giống như cách mà Gitsune đã phong ấn Oni xuống lòng đất Triều Tiên vào thời kỳ Chiến tranh Nhật Bản - Triều Tiên (1592 - 1598).
𝐂𝐇𝐔̛𝐎̛𝐍𝐆 𝐕𝐈: 𝐂𝐎̣𝐂 𝐒𝐀̆́𝐓
𝐂𝐚̂𝐮 𝐜𝐡𝐮𝐲𝐞̣̂𝐧 𝐍𝐡𝐚̣̂𝐭 𝐁𝐚̉𝐧 𝐜𝐚̆́𝐦 𝐜𝐨̣𝐜 𝐬𝐚̆́𝐭 𝐭𝐚̣𝐢 𝐓𝐫𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐓𝐢𝐞̂𝐧. Năm 1995, các trang tin tức của Hàn Quốc đưa tin về quá trình nhổ những chiếc cọc sắt bị đóng xuống tại các đỉnh núi chạy dọc dãy 𝐁𝐚𝐞𝐤𝐝𝐮𝐝𝐚𝐞𝐠𝐚𝐧 (Bạch đầu đại cán) - hay còn được biết đến là “𝐱𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐬𝐨̂́𝐧𝐠 𝐜𝐮̉𝐚 𝐛𝐚́𝐧 đ𝐚̉𝐨 𝐓𝐫𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐭𝐢𝐞̂𝐧”. Người Hàn Quốc đưa các thầy cúng tới làm lễ và nhổ hết toàn bộ cọc đi (ngoại trừ những cái ở phía Bắc Hàn thì không rõ đã được nhổ chưa). Hàn Quốc cho rằng người Đế Quốc làm thế để cắt đứt long mạch của Triều Tiên vào thời thuộc Nhật (một trong những cách thức đồng hóa dân tộc bị trị, bao gồm chữ viết, văn hóa và cả tôn giáo, tâm linh), nhưng dĩ nhiên Nhật Bản không thừa nhận nên đến giờ đây vẫn chỉ là giả thiết của người Hàn. Đạo diễn Jang Jaehyun đã rút gọn nó lại thành tình tiết cây cọc đóng ở eo con hổ và phóng tác nó thành sự việc diễn ra từ thời chiến tranh Nhật Bản - Triều Tiên (1592 - 1598).
Bán đảo Triều Tiên vốn giống với hình dạng của một con hổ nên khu vực Gangwon - biên giới Bắc-Hàn được ví như cái eo của con hổ. Có người nói là thường nghe người ta ví Bán đảo Triều Tiên giống con thỏ hơn là con hổ. Thực ra "con thỏ" là do Đế Quốc dùng để chế nhạo người Joseon - nhát như thỏ đế, cũng là một cách dập tắt ý chí của người Triều Tiên. Sau này khi độc lập, người Hàn Quốc đã nhấn mạnh lại hình ảnh con hổ trong bản đồ, lịch sử của họ.
Toạ độ của ngôi mộ - cọc sắt là (38.3417, 128.3289) là kinh độ, vĩ độ của điểm mốc phân chia Bắc-Nam Triều Tiên. Lý giải cho câu “𝑐𝑜𝑛 𝑐𝑎́𝑜 𝑐𝑎̆́𝑛 𝑣𝑎̀𝑜 𝑒𝑜 𝑐𝑢̉𝑎 𝑐𝑜𝑛 ℎ𝑜̂̉” mà vị tổ tiên bán nước của nhà họ Park giàu có đã nói khi nhập vào Park Jiyong - nghĩa là Nhật Bản chiếm giữ được Triều Tiên. Ngay cả vết thương mà Oni gây ra cho Bonggil cũng là ở mạng sườn/eo của cậu. Đạo diễn Jang Jaehyun đã trả lời phỏng vấn rằng ông ấy muốn coi đất nước và con người là một, vết thương của Bonggil ý chỉ nỗi đau và Đế Quốc đã gây ra với đất nước, con người Hàn Quốc cũng là một.
Hết lớp lang này đến lớp lang khác được gợi mở. Sau khi dời mộ của tổ tiên nhà họ Park là một tên bán nước, đào tiếp đến ngôi mộ được chôn cất thẳng đứng là linh hồn một tướng quân thiện chiến Nhật Bản thời xa xưa, khi chết đi thì bị Gitsune đem đến phong ấn tại đây. Do là một kẻ thiện chiến, đã giết chóc rất nhiều người, nhuốm đầy máu kẻ thù nên khi chết đi cũng trở thành một thực thể quá mạnh. Cây kiếm đâm xuyên dọc cơ thể chính là “cọc sắt” được nhắc đến. Gitsune cũng không phải nhà sư mà là một âm dương sư tên Murayama Junji (dựa trên một học giả Nhật thời thuộc Nhật tên Murayama Jijun) - kẻ được Oni gọi là “𝐜𝐨𝐧 𝐡𝐨̂̀ 𝐥𝐲 𝐜𝐡𝐞̂́𝐭 𝐭𝐢𝐞̣̂𝐭”.
Cáo hay hồ ly vốn là biểu tượng của sự tráo trở, lừa gạt. Có thể nói Damyo Oni - kẻ bị chôn lại Triều Tiên cũng chỉ là một thứ bị lợi dụng. Cả đời chém giết, khi chết đi lại phải trở thành cây cọc sắt chôn sâu dưới lòng đất cả mấy trăm năm không được siêu thoát.
Mộc sinh Hỏa - cây khô sinh ra lửa. Hỏa sinh Thổ - lửa đốt cháy mọi thứ thành tro bụi. Thổ sinh Kim - kim loại hình thành từ trong đất. Kim sinh Thủy - kim loại nếu bị nung chảy sẽ thành thể lỏng. Thủy sinh Mộc - nước duy trì sự sống của cây. Thủy khắc Hỏa - Nước sẽ dập tắt lửa. Hỏa khắc Kim - lửa sẽ nấu chảy kim loại. Kim khắc Mộc - kim loại rèn thành dao chặt đổ cây. Mộc khắc Thổ - cây hút hết dinh dưỡng khiến đất khô cằn. Thổ khắc Thủy - đất hút nước, có thể ngăn chặn dòng chảy.
Nhờ có quy luật tương sinh tương khắc và vật lý có thể thấy kim khắc mộc, thuỷ khắc hoả. Kim + hoả sẽ đối chọi với mộc + thuỷ. Nhưng Kim lại sinh Thuỷ, kim loại nóng chảy thành chất lỏng. Mộc sinh hoả nhưng mộc + thuỷ (cây gỗ + máu) thành gỗ ướt lại khó cháy. Vậy nên mới có Mộc + Thuỷ > Kim + Hoả.
Kim Sangdeok đã nhận ra rằng nếu Oni là một “thanh kim loại nóng chảy” - cây kiếm trong cơ thể yêu tinh bị lửa nung - thì cây gỗ ướt máu sẽ trở thành thứ cứng rắn hơn. Cách tiêu diệt yêu quái này được gợi mở ngay từ chương đầu tiên của phim khi Kim Sangdeok nhắc về âm dương và ngũ hành. Vậy nên dù tình tiết trôi hơi nhanh nhưng bản chất là một kế hoạch đã được gợi mở ngay từ đầu.
𝐘́ 𝐍𝐆𝐇𝐈̃𝐀 𝐓𝐇𝐔̛̣𝐂 𝐒𝐔̛̣ 𝐂𝐔̉𝐀 𝐐𝐔𝐀̣̂𝐓 𝐌𝐎̣̂
Quật mộ không chỉ kể về một công việc “di dời mộ” mà còn là nhiều lớp lang về văn hóa, tín ngưỡng của người Hàn Quốc. Đạo diễn Jang Jaehyun đã lồng ghép nhiều chi tiết nhỏ trong phim để khắc họa các câu chuyện về tôn giáo trong phim. Điển hình là thuyết âm dương, ngũ hành tương sinh tương khắc, khái niệm trùng tang, hay việc sử dụng 4 nhân vật chính của câu chuyện - con số 4 thường được đi với tử, tứ phương đông, tây, nam, bắc hay đại diện của Kim - Mộc - Thuỷ - Hoả và đất chôn (Thổ).
Đức tin của các nhân vật cũng khác nhau, người vô thần, người theo đạo Thiên Chúa, người theo Shaman Giáo, Phật giáo. Hay chi tiết Bonggil không bị móc gan mà vẫn còn sống có cùng lý do với đoạn nhập hồn trong nhà xác của cậu. Bởi Bonggil là người được thần linh chọn, thể trạng phù hợp cho việc nhập hồn, nên vai trò của cậu rất quan trọng trong xuyên suốt câu chuyện. Oni thông qua Bonggil - giam giữ linh hồn của cậu và muốn Bonggil trở thành tôi tớ, nguyện làm vật chủ cho hắn. Các nghi lễ nhập hồn cũng mang đậm màu sắc văn hóa Hàn, với những bùa chú, máu ngựa, dây thừng, cây bách tùng, con gà (Bonggil tuổi Gà) hay lợn là vật tế thế mạng. Hay cả những hình xăm chằng chịt khắp cơ thể ghi kinh phật nằm bảo vệ cơ thể khỏi linh hồn tà ác.
Không chỉ tôn giáo, văn hóa, chủ đề chính của Quật mộ thực ra là về 𝐥𝐢̣𝐜𝐡 𝐬𝐮̛̉ 𝐯𝐚̀ 𝐜𝐨𝐧 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐇𝐚̀𝐧 𝐐𝐮𝐨̂́𝐜. Tại sao lại nói nội dung của phim không rời rạc mà được kết nối ngay từ khi bắt đầu? Nội dung về lịch sử Kháng chiến chống Nhật của Hàn Quốc được kể trong 2 chương cuối của phim vốn dĩ đã nằm trong ý đồ của đạo diễn từ ngay những dòng đầu tiên của câu chuyện. 4 nhân vật chính của phim và các nhân vật phụ đều mang tên của các nhà hoạt động Kháng Nhật nổi tiếng của Hàn Quốc.
𝐊𝐢𝐦 𝐒𝐚𝐧𝐠𝐝𝐞𝐨𝐤, chí sĩ yêu nước từng là du học sinh tại Nhật Bản. Ông là 1 trong những người đầu tiên tham gia vào việc viết tuyên ngôn độc lập của Hàn và cũng nằm trong Chính phủ lâm thời sau phong trào 1/3.
𝐋𝐞𝐞 𝐇𝐰𝐚𝐫𝐢𝐦 là một trong số rất nhiều nhà nữ hoạt động thời kháng nhật, tuy không nổi tiếng như Ryu Gwansun (người từng được làm thành phim) nhưng vẫn có tư liệu viết về bà (Bà từng nằm trong số 14 nhà hoạt động nữ thời kháng Nhật của Hàn Quốc được họa sĩ Yun Suknam vẽ tại triển lãm ″Women of Resistance, Becoming Historic″ ở Hakgojae Gallery).
𝐘𝐨𝐨𝐧 𝐁𝐨𝐧𝐠𝐠𝐢𝐥 - Thanh niên yêu nước ném bom tại công viên Hồng Khẩu của thành phố Thượng Hải đánh một đòn chí mạng vào quan chức đầu não của Đế Quốc và hy sinh năm 1932 khi mới 24 tuổi. (Bonggil vốn không được gọi với tên đầy đủ nhưng ở phân cảnh Trò chơi yêu tinh có thể thấy các pháp sư nữ đã gọi cậu ấy là cậu Yoon - Yoon seobang. Trong credit tên của nhân vật Lee Dohyun thủ vai cũng được ghi đầy đủ là Yoon Bonggil)
𝐊𝐨 𝐘𝐨𝐮𝐧𝐠𝐠𝐞𝐮𝐧, nghĩa sĩ thời Joseon đã ám sát kẻ hành thích Hoàng hậu Myeongseong (Ất Mùi sự biến)
Hai nữ pháp sư tới trợ giúp cho Hwarim là 𝐎𝐡 𝐊𝐰𝐚𝐧𝐠𝐬𝐡𝐢𝐦 và 𝐏𝐚𝐫𝐤 𝐇𝐲𝐞𝐣𝐚 cũng là tên của những nhà nữ hoạt động cách mạng thời bấy giờ.
Vị sư trụ trì chùa Boguk là 𝐊𝐢𝐦 𝐖𝐨𝐧𝐛𝐨𝐧𝐠 - nghĩa sĩ kháng Nhật ở Trung Quốc, sau này đã lựa chọn theo Đảng Cộng sản và đến Bắc Triều Tiên (Trong phim có đoạn nhà sư nói những người ở nhóm đào mộ có người đã vượt biên sang Bắc Hàn). Bên cạnh đó, chùa Boguk có nghĩa là “𝐇𝐨̣̂ 𝐪𝐮𝐨̂́𝐜” - 𝐛𝐚̉𝐨 𝐯𝐞̣̂ đ𝐚̂́𝐭 𝐧𝐮̛𝐨̛́𝐜. Dù không nhớ chính xác tên từng người trong bức ảnh của nhóm Máu sắt (ban đầu mọi người tưởng là người trộm mộ nhưng thực ra là những người đi nhổ cọc sắt - ám chỉ những người con Hàn Quốc cứu nước) nhưng có khả năng nhà sư trụ trì Kim Wonbong là người trong ảnh, các ký hiệu ở chùa và của nhóm máu sắt này giống hệt nhau. Cuốn sổ và ảnh của nhóm cũng nằm ở trong chùa. Ngoài ra, Kim Wonbong cũng là người thành lập tổ chức dân tộc hoạt động ngầm ở Triều Tiên, 𝐍𝐠𝐡𝐢̃𝐚 𝐋𝐢𝐞̣̂𝐭 Đ𝐨𝐚̀𝐧 (𝐄𝐮𝐢𝐲𝐞𝐨𝐥𝐝𝐚𝐧) chính là tên của Công ty mai táng.
Ngoài, ra, các con số 𝟎𝟏𝟎𝟑, 𝟏𝟓𝟎𝟖, 𝟏𝟗𝟒𝟓 là 𝐏𝐡𝐨𝐧𝐠 𝐭𝐫𝐚̀𝐨 đ𝐨̣̂𝐜 𝐥𝐚̣̂𝐩 𝟏/𝟑, 𝐍𝐠𝐚̀𝐲 𝐠𝐢𝐚̉𝐢 𝐩𝐡𝐨́𝐧𝐠 𝟏𝟓/𝟎𝟖/𝟏𝟗𝟒𝟓, đều nằm trong biển số xe của các nhân vật trong phim.
Một tình tiết khá quen thuộc trong phim có yếu tố lịch sử của Hàn Quốc đó là câu chuyện về Nhật Bản - Đế Quốc Nhật Bản. Có lẽ sự uất ức và hận thù trong họ vẫn chưa bao giờ nguôi ngoai nên mới nói Quật mộ là bộ phim cho người Hàn xem, để người Hàn hiểu. Bất kỳ ai ngoại đạo đều sẽ không thể thẩm thấu được tinh thần này rõ nét như chính người dân nước họ. Đó cũng là lý do mà bộ phim trở thành cơn sốt phòng vé tại quê nhà, vì nó đã khơi gợi được tinh thần dân tộc trong người dân nước họ (phim được khởi chiếu vào dịp phong trào độc lập 01/03). Đây là một cách khôn ngoan và cũng hoàn toàn tốt khi giúp thế hệ trẻ đất nước họ có thêm hiểu biết về lịch sử và khơi dậy được tinh thần yêu nước của chính họ. Mình ủng hộ việc này và cũng muốn những ai xem và thực sự có mong muốn tìm hiểu sẽ cảm nhận được thông điệp sâu xa mà phim muốn truyền tải. Không phải tư tưởng bài Nhật hay sự cay cú của kẻ bị đô hộ nên mới làm phim để chửi mắng, Quật mộ ngay từ ban đầu đã vẽ ra một câu chuyện nhất quán, mạnh mẽ - 𝐒𝐮̛̣ 𝐜𝐚̆𝐦 𝐭𝐡𝐮̀ Đ𝐞̂́ 𝐐𝐮𝐨̂́𝐜 𝐍𝐡𝐚̣̂𝐭 (𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐩𝐡𝐚̉𝐢 𝐍𝐡𝐚̣̂𝐭 𝐁𝐚̉𝐧 𝐡𝐢𝐞̣̂𝐧 𝐧𝐚𝐲), 𝐬𝐮̛̣ 𝐜𝐚̆𝐦 𝐠𝐡𝐞́𝐭 𝐧𝐡𝐮̛̃𝐧𝐠 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐇𝐚̀𝐧 𝐛𝐚́𝐧 𝐧𝐮̛𝐨̛́𝐜 𝐯𝐚̀ 𝐧𝐡𝐚̂́𝐭 𝐥𝐚̀ 𝐧𝐨́𝐢 đ𝐞̂́𝐧 𝐭𝐢𝐧𝐡 𝐭𝐡𝐚̂̀𝐧 𝐝𝐚̂𝐧 𝐭𝐨̣̂𝐜 𝐜𝐮̉𝐚 𝐡𝐨̣ 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐜𝐡𝐢𝐞̂́𝐧 𝐭𝐫𝐚𝐧𝐡, 𝐧𝐨̂̃𝐢 đ𝐚𝐮 𝐦𝐚̀ 𝐜𝐡𝐢𝐞̂́𝐧 𝐭𝐫𝐚𝐧𝐡 đ𝐚̃ 𝐠𝐚̂𝐲 𝐫𝐚 𝐜𝐡𝐨 𝐜𝐨𝐧 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢, đ𝐚̂́𝐭 𝐧𝐮̛𝐨̛́𝐜 𝐡𝐨̣.
Cre : startedwiththerain
==================
Bài diễn giải siêu đầy đủ về nội dung lẫn các ẩn ý trong phim rất đáng để tham khảo. Mình hiểu nhiều về tâm linh phong thuỷ nhưng đúng là về lịch sử Hàn Quốc thì không thể nào hiểu đc hết như bài post ở trên.
10/07/2024
21/06/2024
03/05/2024
30/03/2024
26/03/2024
25/03/2024