Vietnam culture - VNC

"Người nắm tay ta, theo ta nửa đời phiêu bạt
Ta hôn mắt người, che người nửa kiếp lênh đênh"

Tất cả mọi chuyện không phải chỉ là lỗi của thế gian. Căn nguyên của những cảm xúc tốt, xấu, mệt mỏi, cô đơn…của ta về thế gian này, có thể là do chính ta đã tự gieo trong tâm trí mình, dù là một cách có ý thức hay vô thức. Bạn hãy nhìn xem. Nếu tâm trí bạn nghỉ ngơi, thế gian cũng nghỉ ngơi theo bạn. Nếu tâm trí bạn hạnh phúc, thế gian cũng hạnh phúc theo bạn. Tâm trí con người và thế gian không phải là hai thứ tồn tại riêng lẻ. Trước khi oán trách thế gian, hãy cùng lau lại tấm kính của tâm hồn mình cho sạch đẹp.

Nữ hoàng trong làng ăn vặt "bánh tráng muối tôm"

Hoa rơi hữu ý theo nước chảy
Nước chảy vô tình cuốn hoa trôi
-----------
Thời gian là thứ có thể khiến con người từ lương thiện trở nên độc ác? Hay là thứ thu hẹp khoảnh cách giữa hai con người? Tất cả những gì mà cô muốn chỉ là một mái nhà ấm áp, nhưng dường như đấy chính là điều xa xỉ đối với cô.

[HÁT BẢ TRẠO]
Trong lễ hội Nghinh Ông tồn tại một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian vô cùng đặc sắc chính là hát Bả Trạo. Người ta giải thích “bả” nghĩa là nắm chắc, “trạo” nghĩa là mái chèo. Với ý nghĩa nắm chắc mái chèo giữa biển khơi đấy cũng là tâm nguyện chung của những cư dân miền biển. Ý nghĩa của loại hình này nhằm thể hiện lòng biết ơn đối với cá Ông đã giúp bà con vượt qua sóng gió trong những cuộc mưu sinh bám biển và cho thấy được văn hóa đặc thù của miền biển. Hơn nữa, với động tác cầm mái chèo với ý nghĩa là dẫn dắt những linh hồn chết bất đắc kì tử do tai nạn, chiến tranh, vị quốc vong thân về tới miền cực lạc. Chính những giá trị văn hóa cao đẹp ấy mà hát Bả Trạo được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2013.

Trời cao hơn trán, biển rộng hơn sông
Kèn kêu hơn quyển, biển rộng hơn sông Anh thương em linh láng tràn đồng
Sau em lại nỡ lấy chồng bỏ anh

Cảm ơn chiếc lá lìa cành,
Để cho ta biết mỏng manh kiếp người
Trao cho nhau những nụ cười
Thật tâm ta sống để đời bình an
---------
Vĩnh biệt một cây đại thụ trong làng hài Việt Nam ở độ tuổi 62.

[VỤ ÁN CHẶT ĐẦU CHẤN ĐỘNG]
Vụ việc xuất phát từ sự ganh tị của thần Maha Prum đối với cậu bé Thom Ma Bal. Cậu bé chỉ mới 7 tuổi nhưng nổi tiếng thông minh xuất chúng, đem sự hiểu biết của mình truyền bá cho mọi người nên ai ai cũng thán phục. Cũng vì sự thông minh được lan truyền lên đến thượng giới nên thần Maha Prum đem lòng ghen tị khi có người hơn mình. Sau đó, ông đã quyết định xuống hạ giới và gặp cậu bé để đặt thử thách.
Thần giao ước rằng: “Nay ta đặt cho ngươi 3 câu hỏi, nếu ngươi giải đáp đúng, ta sẽ cắt đầu mình trước mặt ngươi. Còn nếu không giải đáp được thì ngươi dâng mạng sống cho ta.” Câu hỏi như sau:
Buổi sáng duyên của con người ở đâu?
Buổi trưa duyên của con người ở đâu?
Buổi tối duyên của con người ở đâu?
Thom Ma Bal đành phải chấp nhận. Đúng hẹn, thần Maha Prum tay cầm gươm vàng xuống gặp cậu bé. Lúc ấy, cậu bé bình tĩnh đáp: Buổi sáng, duyên của con người ở trên mặt, nên ngủ dậy người ta phải rửa mặt cho tươi tỉnh. Trưa, duyên của con người ở trên ngực, nên người ta phải tắm cho mát. Tối, duyên của con người ở dưới chân, nên người ta rửa chân cho sạch trước khi ngủ.
Thán phục trước câu trả lời của Thom Ma Bal, thần đã gọi bảy người con gái xuống dặn dò rồi tự mình dùng gươm chặt đầu và trao cho người con gái lớn. Con gái lớn đặt đầu cha lên mâm vàng và cùng 6 người em đem về đặt trong ngôi tháp trên đỉnh núi Kay las.
Người ta nói rằng Maha Prum là vị thần đại diện cho Bà la môn giáo còn Thom Ma Bal đại diện cho Phật giáo. Từ câu chuyện này là bước ngoặt đánh dấu sự thắng thế của Phật giáo đối với lịch sử phát triển tín ngưỡng của dân tộc Khmer.
Hình tượng thần được người bình dân điêu khắc sáng tạo thành thần Bốn Mặt hướng ra bốn hướng tượng trưng cho từ, bi, hỉ, xả (Prum Vihear Tho).

Dù có cảm thấy bị tổn thương đến mấy, cũng đừng nói ra những lời cuối cùng.
Vì lời nói cuối cùng ấy
Có thể thiêu cháy tất cả những kí ức đẹp bạn và đối phương đã có trước kia.
Dù cho con người ta có thay đổi, dù cho tình huống có khác đi,
Ta vẫn phải giữ lại những kỉ niệm mà.
--------------
Lời cuối cùng đừng nên nói ra nhưng những miếng ăn cuối cùng trên dĩa thì đừng bỏ chúng.

[VÌ SAO LẠI GỌI RƯỢU ĐẾ]
Người miền quê sẵn sàng ăn nhậu kiểu rượu vua. Dân gian chơi chữ nhậu rượu đế, uống khan với trái me, trái chuối chát, trái bần chua và tự cho rằng...sướng hơn cả vua! Nhiều đệ tử lưu linh tự xưng là con Ngọc Hoàng nữa.
Ngọc Hoàng ngự ở đền vàng,
Thấy con uống rượu hai hàng lệ rơi
Tưởng rằng con uống con chơi,
Nào ngờ con uống con rơi xuống sình.

[TANG PHỤC VÀ NHỮNG ĐIỀU ẨN GIẤU]
Tang phục là loại áo quần dùng để cho con cháu còn sống thể hiện lòng hiếu thảo đối với ông bà, cha mẹ và cho những người thân thuộc trong gia đình biểu lộ ân tình đối với người quá cố. Không những thế tang phục cũng nhằm nhắc nhở bổn phận của những người thọ tang đối với người mất. Đại khái chia ra làm năm hạng như sau: Trảm thôi, tề thôi, đại công, tiểu công và ty ma.
Nếu là con trai, thọ tang cha mẹ thì dùng Trảm thôi, một loại áo quần được may bằng vải sô, không lên lai, cổ trịch như áo lễ, đường sống lưng áo may lộn ra mép ngoài và thắt lưng bằng bẹ chuối, hoặc rơm. Ở sau lưng áo tang có may một tấm vải nhỏ, gọi là tấm Phụ bản, tang cha thì tấm Phụ bản đặt bên vai trái, tang mẹ thì tấm Phụ bản đặt bên vai phải, với ý nghĩa gánh vác sự khó khăn, đau xót. Trên đầu có bịt một bức cân, tức là một cái khăn vải thưa, vuông bằng khổ vải (khổ vải 7 tấc hoặc 8 tấc) bao trùm đầu tóc, bỏ góc khăn ra sau gáy. Trên bức cân có đội mũ bạc, được chế bằng dây chuối hay rơm bện tròn, quấn vải thô bên ngoài. Nếu thọ tang cho cha thì chống gậy trúc (hay tre), gậy cao ngang ngực. Và “cây trúc bốn mùa lá vẫn xanh, lòng thương nhớ không dời đổi. Để tang mẹ thì chống gậy bằng vông, đầu gậy tròn (trời tròn), chót gậy, nơi chống đất hình vuông, (trời tròn đất vuông). Cây vông mềm, sớ không chắc cứng, gợi lòng nhân hậu, khoan dung của mẹ.” (Sơn Nam) Tuy nhiên, theo quyển Quan hôn tang tế của Hội Thánh thì “cây gậy tre (hay trúc) thể hiện tiết tháo ngay chính của người cha được bộc lộ bên ngoài. Cây gậy vông thể hiện tiết hạnh bên trong và đầy lòng từ ái của bà mẹ.” Điều đó đã cho thấy tuy có nét tương đồng về tang phục nhưng ở hai góc độ nhìn nhận khác nhau sẽ mang đến kết quả khác nhau và thể hiện được tính linh hoạt của đạo trong cách giải thích về hàm ý của tang phục. Sở dĩ con phải cầm gậy là bởi Thánh hiền xưa nhân cái tình hiếu tử, vì quá đau thương cha mẹ trong phút sinh ly tử biệt, đến nỗi quên ăn quên ngủ sinh ra bệnh hoạn, đi đứng khó khăn nên mới chế ra cây gậy để nương vào đó đi đứng cho vững vàng.
Nếu là con gái chưa xuất giá, còn sống chung tại nhà thì thọ tang Trảm thôi. Trên đầu quấn khăn tang được dùng bằng nửa khổ vải trắng, xếp làm bốn lớp theo chiều dài. Còn nếu như con gái xuất giá thì thọ tang cha mẹ dùng Tư thôi (hay Tề thôi), nghĩa là áo tang cũng may bằng vải thô nhưng viền lai, đầu đội mũ nhọn bằng vải che hết cả mặt. Người xưa có câu “xuất giá tòng phu” nên vì vậy vai trò của người con gái có chồng đã hạn chế, gánh vác cũng như bổn phận đối với cha mẹ ruột cũng giảm bớt.
Trong khi đó con dâu lại mặc áo Trảm thôi khi cha mẹ chồng mất, khăn tang quấn quanh đầu và sau lưng áo có tấm Phụ bản. Tấm Phụ bản đã thể hiện được con dâu khi xuất giá thì phải mang những gánh nặng và trọng trách đối với gia đình chồng. Còn con rể cũng dùng khăn tang quấn quanh đầu nhưng nếu cha ruột mất thì có lớp khăn che phần trên đầu, mẹ ruột mất thì ngược lại. Cháu nội trai phải đội bức cân nhưng không mặc áo Trảm thôi để cho thấy được trách nhiệm của bản thân trong việc thờ cúng của ông bà khi mất, còn cháu nội gái và cháu ngoại thì chỉ cột tang bình thường.
Như vậy, có thể nói người sống dùng tang phục để biểu lộ tình cảm với người quá cố. Tình cảm có thân, có sơ, cho nên mới có người thân và người không thân, lễ sẽ định sự khác biệt ít nhiều. Đương nhiên người thân thiết thì tình cảm sẽ sâu nặng hơn, thì thọ tang phục sẽ tương đối phức tạp hơn; trái lại người thân xa, tình cảm cũng xa, tang phục do đó cũng đơn giản hơn. Tóm lại, Thánh hiền nghị chế ra tang phục là để đo lường cái nhân tình trọng khinh, hậu bạc mà định phân thể thức bề ngoài để thể hiện tấm lòng con người đối xử lẫn nhau.

[CÓ NÊN ĐỐT VÀNG MÃ HAY KHÔNG?]
Sau nhiều năm chiến tranh để bảo vệ bản sắc dân tộc, không phải nhân dân ta không chịu nhiều mất mát đau thương. Đứng ở góc độ tâm lí xã hội, vấn đề tâm linh là một hiện tượng dĩ nhiên. Người ta tìm nguồn an ủi trong tôn giáo và các tín ngưỡng cổ truyền. Do đó mà trầm hương, vàng mã đã trở thành một loại hàng bán chạy, nhất là từ khi có kinh tế thị trường.
Đã có thời, chính quyền ra lệnh cấm làm và bán đồ mã nhưng vẫn không thể nào loại trừ một cách triệt để. Đến ngày hôm nay, chúng ta cũng phải nhìn nhận rằng tục đốt vàng mã được biểu hiện bằng hành vi “văn hóa” vì nó mang tính chất biểu tượng của cộng đồng Việt Nam và nhiều cộng đồng khác. Con người phải đạt đến một trình độ văn minh nào đó mới tạo ra được tục đốt đồ mã có tính tượng trung, chứa đựng nhiều biểu tượng.
Lửa: con người khôn ngoan mới có khả năng làm ra và dùng lửa. Lửa tượng trưng cho sự thuần khiết, chân lí (đạo thờ Lửa), sự giải thoát, sự tẩy uế, sự hồi sinh. Một số nghi lễ coi lửa là phương tiện vận chuyển hay sứ giả từ thế giới người sống sang người chết,...
Đốt mã: có thể mới đầu, nhất là các vua chúa, có tục khi chôn người chết, người ta chôn theo của cải hoặc đồ dùng của người chết. (Hiện ở Tây Nguyên, có dân tộc vẫn giữ tục đưa của cải người chết ra nhà mồ). Rồi sau tin dùng vào lửa nên đã sinh ra tục đốt mã. Như vậy là một tiến bộ tiết kiệm được của cải thực. Đốt người mã còn tiết kiệm được cả mạng người sống. Theo Ấn Độ giáo, người phụ nữ tiết hạnh (sati) phải tự thiêu chết theo chồng (tục sulti). Chẳng hạn vào thế kỉ 14, công chúa Huyền Trân lấy vua Chiêm Thành, đáng lẽ bị thiêu để chết theo vua, nhưng được sứ thần ta cướp xuống đưa về nước. Việc đốt “hình nhân thế mạng” là một tiến bộ văn hóa.
Về cơ bản, đốt mã không phải là hành động thiếu văn hóa. Nếu giữ được ý nghĩa tượng trưng của nó, tránh lãng phí mà tạo ra cơ hội nhớ đến người thân đã mất, đó là phong tục tốt. Cụ thể nên đốt thế nào để đốt mã một cách “văn minh”, đó là điều nên bàn bạc để tránh mê tín dị đoan.
(Trích Lãng du trong văn hóa Việt Nam - Hữu Ngọc)