Lê Thị Tú Trang

VÌ SAO VIẾT TAY KHIẾN CHÚNG TA SUY NGHĨ SÂU HƠN?

Mình vừa đọc một research neuroscience khá thú vị của về sự khác biệt giữa viết tay và typing, và honestly nó giải thích được rất nhiều thứ mình từng trải qua khi học ngôn ngữ, viết lách hay brainstorm ý tưởng.

Trong nghiên cứu này, bà sử dụng EEG với 256 cảm biến để theo dõi hoạt động não bộ khi sinh viên viết một từ bằng tay và khi gõ chính từ đó trên bàn phím. Kết quả cho thấy khi viết tay, nhiều vùng não liên quan tới trí nhớ, xử lý hình ảnh cảm giác-vận động và mã hoá thông tin mới được kích hoạt cùng lúc như một mạng lưới đang “thức dậy”. Nhưng khi typing, mức độ kết nối này giảm đi đáng kể.

Điều quan trọng là research này không kết luận “typing khiến chúng ta ngu đi”. Đây là điểm mình thấy rất nhiều bài viết trên mạng đang hiểu sai hoặc giật title hơi quá. Thứ research chứng minh là: viết tay khiến não tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý thông tin. Và lý do phía sau khá thuyết phục.

Khi viết tay, não không chỉ “chép chữ”. Trong khi đó, typing gần như tối giản toàn bộ quá trình này. Dù bạn gõ chữ A hay M thì chuyển động cơ bản vẫn chỉ là “nhấn phím”. Não có ít thứ để xử lý hơn, ít sự phối hợp thần kinh hơn và ít tương tác cảm giác-vận động hơn.

Mình nghĩ đây cũng là lý do nhiều người cảm thấy: khi brainstorm trên giấy thì suy nghĩ dễ sâu hơn, hay việc viết journal bằng tay khiến cảm xúc rõ ràng hơn rất nhiều.

Vì viết tay buộc mình phải chậm lại để chọn lọc và xử lý thông tin, thay vì chỉ cố gắng ghi thật nhanh. Điều thú vị là research này cũng khá khớp với một nghiên cứu trước đó ở sinh viên dùng laptop thường ghi chép gần như nguyên văn bài giảng, còn nhóm viết tay vì không thể viết nhanh bằng nên buộc phải chọn lọc thông tin và diễn đạt lại theo cách hiểu của mình. Và chính quá trình “chọn lọc” đó mới là lúc việc học thực sự diễn ra.

Typing vẫn cực kỳ cần thiết cho công việc, tốc độ và khả năng lưu trữ thông tin. Nhưng có lẽ chúng ta đang dùng nó cho mọi thứ, kể cả những việc đáng ra cần suy nghĩ sâu hơn.

Nếu phải rút ra một giải pháp thực tế từ research này thì mình nghĩ khá đơn giản: brainstorm bằng giấy trước khi mở laptop, học ngoại ngữ bằng cách tự viết từ mới ra, note tay khi học những concept khó, journal bằng tay vài phút mỗi ngày, ...nhưng dùng viết tay để xử lý suy nghĩ.

Có thể vấn đề không nằm ở việc chúng ta quên quá nhanh. Mà là vì rất nhiều thông tin chưa từng đi đủ sâu vào não bộ ngay từ đầu.

Cre: dylanduyz

LÝ THUYẾT CON GIÁN

Sundar Pichai là CEO của Google từ 2015. Lý thuyết "con gián" của ông rất hay.
Có thể hiểu lý thuyết này qua câu chuyện sau: "Một con gián, không biết từ đâu, bay vào nhà hàng và đậu lên vai một quý bà. Quý bà vô cùng hoảng hốt. Khuôn mặt sợ đến tái mét, bà vừa la hét, vừa nhảy ra khỏi ghế ngồi, cố lắc thật mạnh để tách con gián ra. Con gián bay sang đỗ lên vai một quý bà khác. Quý bà này cũng sợ hãi không kém và tạo ra một sự hỗn loạn còn lớn hơn.

Và cứ thế, con gián chuyền từ người này sang người khác. Sự hỗn loạn ngày càng gia tăng. Cuối cùng người bồi bàn cũng chạy tới. Anh lấy chiếc khăn xua nhẹ và con gián vô tình bay sang vai anh. Rất bình tĩnh, anh chậm rãi đi ra cửa, rồi chạm nhẹ vào nó. Con gián tự bay ra vườn. Sự hỗn loạn kết thúc".

Sundar Pichai đúc kết: "Nhìn qua, chúng ta dễ lầm tưởng rằng, sự hỗn loạn là do con gián mang lại. Nhưng qua cách xử lý của người bồi bàn, chúng ta hiểu là không phải thế.
Sự hỗn loạn thực tế đã được tạo ra bởi những hành động của các quý bà đối với con gián, chứ không phải bản thân con gián".

Trong cuộc sống, những chuyện ta không mong muốn vẫn luôn xảy ra. Chẳng hạn, nhỏ thì như chuyện: cơm sống, canh mặn; hoặc lớn hơn như chuyện: trẻ con hàng xóm đánh nhau hay anh chồng nhậu say xỉn...

Bản thân chúng chưa phải là vấn đề; chính thái độ và cách xử lý không thích hợp của chúng ta mới thực sự biến chúng thành vấn đề.

Cổ học kỳ thư

1. Khi hỏi một câu khó, đừng chỉ nghe câu trả lời, hãy nhìn phản ứng đầu tiên. Con người có thể chọn lời nói, nhưng biểu cảm, hơi thở và ánh mắt trong 1 giây đầu tiên thì rất khó kiểm soát.

2. Điều thật lòng thường nằm sau chữ “nhưng”.
Dù phía trước họ nói dễ nghe đến đâu, điều thật sự muốn nói thường được giấu ở phía sau.

3. Con người thường nói đùa trước về cảm xúc mà họ muốn che giấu.
Một câu đùa lặp lại nhiều lần có thể không chỉ là đùa, mà là cảm xúc thật được bọc lại cho nhẹ đi.

4. Thứ tự ưu tiên của một người không nằm ở lời nói, mà nằm ở điều họ liên tục trì hoãn.
Đừng chỉ nghe họ nói bận, hãy xem bạn có luôn bị đẩy ra sau hay không.

5. Con người không nhạy cảm nhất với người họ ghét, mà với người khiến họ cảm thấy bị nhìn thấu.
Nếu họ phản ứng quá mạnh với một câu nói bình thường, có thể câu đó đã chạm đúng chỗ nào đó.

Những đứa trẻ lớn lên trong chủ nghĩa tập thể: mang trong lòng đầy ắp kỳ vọng của người khác.

Trong xã hội phương Đông, khi là một cá nhân, chúng ta gần như luôn phải đặt kỳ vọng của người khác lên trước bản thân, nỗ lực duy trì sự hòa thuận và gắn kết trong các mối quan hệ, không được quá đề cao nhu cầu cá nhân. Nếu không, ta rất dễ bị gắn nhãn là ích kỷ, thiếu lễ nghĩa, không biết ơn.

Chính vì vậy, những đứa trẻ lớn lên trong bầu không khí ấy thường có một “không gian tâm lý” chật chội và rối ren. Bên trong chứa đầy những chuẩn mực đạo đức, quy tắc lễ giáo, tập tục… cùng vô số ràng buộc và khuôn khổ.

Ta buộc phải cố gắng mở rộng “ngôi nhà nội tâm” của mình, nhét vào đó vô vàn vai trò, nỗ lực duy trì mối quan hệ tốt với tất cả mọi người, trong khi lại kìm nén trạng thái và bản sắc cá nhân, không thể thẳng thắn đối diện với việc từ chối.

Khi “nhường một chút”, “lùi một bước”, “cố nhịn đi” trở thành quy tắc ngầm để xử lý xung đột của cả xã hội, bạn sẽ dần hình thành thói quen thu nhỏ “bản sắc tự thân” của mình, để có thể chứa vừa kỳ vọng của người khác.

Và rồi bạn quên mất việc dành lại cho mình một khoảng trống để cảm nhận cảm xúc của chính mình, để xót thương những tổn thương mà mình đã chịu đựng, và để lên tiếng bảo vệ những quyền lợi vốn dĩ thuộc về mình.

Cre: lvh_helios

Tôi mang con quỷ Sân Si của mình lên chùa.
Quỳ trước sư thầy, tôi khóc: “Thầy ơi cứu con. Con ghen tị, con tức tối, con xấu tính lắm. Con muốn diệt nó.”
Thầy đang quét lá, không ngẩng đầu lên. Chỉ hỏi:
“Thế con có muốn chặt luôn tay vì nó lỡ đánh người không?”
Tôi ngớ ra: “Dạ… không ạ.”
Thầy dừng chổi, nhìn tôi. Mắt thầy hiền, nhưng sâu như cái giếng làng:
“Vậy sao con đòi giết một phần của mình?”
“Nhưng Phật dạy phải diệt tham sân si mà thầy?”
Thầy cười.

Lần đầu tôi thấy một ông sư cười khẩy:
“Phật nào dạy con diệt? Phật dạy con THẤY. Thấy nó đến, thấy nó đi. Không phải con. Không phải của con.”
Thầy kể: “Hồi trẻ, ta sân si còn hơn con. Thấy sư huynh được thầy trụ trì cưng hơn, ta bỏ ăn 3 ngày. Thấy chùa bên cạnh đông Phật tử hơn, ta tức đến tụng kinh cũng sai chữ.”
Tôi tròn mắt: “Thầy… cũng vậy ạ?”
“Chứ sao. Ta cũng là người. Khác cái là ta không ngồi đồng hóa mình với cơn giận.
Giận nổi lên, ta nói: ‘À, ông Sân Si ghé chơi. Mời ngồi.
Uống trà không?’
Nói xong, tự nhiên nó quê. Nó không có đất diễn.”

Thầy chỉ vào cây bồ đề: “Con thấy không? Cây cũng có sâu. Nhưng nó không chặt cả cây vì một con sâu. Nó cứ sống, cứ ra lá. Sâu ăn chán thì đi.”
Tôi hỏi: “Vậy làm sao cho nó đi nhanh thầy?”
“Đừng đuổi. Càng đuổi nó càng lì.
Cứ nhìn nó thôi. Thở. Biết ‘mình đang ghen’. Chỉ vậy.
Sân si như mây. Con là bầu trời. Mây đến rồi đi. Bầu trời chưa từng dơ vì mây.”
Trước khi về, thầy dúi vào tay tôi viên kẹo.
“Ăn đi. Đắng lắm.

Giống lúc con nhận ra mình sân si vậy.
Nhưng nuốt rồi thì ngọt. Ngọt vì con thành thật với mình lần đầu.”

Chốt của ông sư:
Tu không phải để thành người không biết giận.
Tu là để giận mà vẫn không đốt nhà.
Sân si mà vẫn chọn không khẩu nghiệp.
Ghen mà vẫn chắp tay chúc người ta bình an.
Con quỷ của bạn, ông sư còn có. Bạn nghĩ bạn thoát à?
Khác nhau ở chỗ: Bạn làm chủ nó, hay nó cưỡi cổ bạn thôi.
Giờ về nhà, tập mời “ông Sân Si” uống trà đi. Coi nó dám quậy nữa không.
-st-

Muốn biết một người có tư duy cởi mở (open-minded) hay không thì nên nhìn vào phản ứng của họ khi nghe được ý kiến trái chiều. Nếu phản ứng đầu tiên của họ là không tỏ thái độ bài xích mà dừng lại suy xét và phân tích, thậm chí còn có thể rút ra giá trị từ quan điểm đó, thì đấy mới thực sự là một người có tư duy cởi mở.

Suy cho cùng thì, có những quan điểm chúng ta đang chấp nhận rộng rãi hiện nay chưa chắc còn được xem là đúng đắn sau 10-20 năm nữa. Vì vậy việc phủ nhận hoàn toàn một quan điểm trái chiều đôi khi lại khiến mình đánh mất khả năng tiếp cận vấn đề ở một góc nhìn khác. Không có gì là tuyệt đối cả.

Cre: aquoosc

Trích từ Eat, Pray, Love:
“Em phải học cách chọn lấy chính mình, mỗi ngày, như thể đó là một lời hứa không thể phản bội, bởi nếu em không đứng về phía trái tim mình, thì cả thế giới này cũng chẳng có lý do gì để làm điều đó thay em.”
- Elizabeth Gilbert -

7 dấu hiệu của EQ thấp:

1. Luôn muốn mình là người đúng.
Mọi cuộc bất đồng đều biến thành một trận chiến thay vì là một buổi trò chuyện. Họ không ưu tiên sự kết nối; họ chỉ ưu tiên việc giành chiến thắng, thỏa mãn cảm xúc của họ hơn là nghĩ đến cảm xúc của người khác. Theo thời gian, điều này khiến bạn cảm thấy mình trở nên nhỏ bé, không được lắng nghe và luôn bất an về mặt cảm xúc.

2. Không thể tiếp nhận góp ý.
Ngay cả những quan sát nhẹ nhàng cũng khiến họ cảm thấy như bị "tấn công". Thay vì tự soi xét bản thân, họ trở nên xù lông tự vệ hoặc đổ ngược lỗi lên bạn. Điều này ngăn cản sự phát triển và khiến mọi nỗ lực hàn gắn trở nên bất khả thi.

3. Phản ứng thái quá hoặc bốc đồng.
Cảm xúc là thứ làm chủ cuộc chơi. Họ có thể "nổi đóa" chỉ trong tích tắc, hay vơ mọi chuyện vào mình, hoặc xé ra to những vấn đề nhỏ nhặt. Kết quả là bạn luôn phải dè chừng, đi trên vỏ trứng chỉ để giữ hòa khí.

4. Không bao giờ xin lỗi, chỉ giỏi ngụy biện.
Thay vì thừa nhận tác động mà mình gây ra, họ giải thích, phủ nhận, hạ thấp vấn đề hoặc đổ lỗi. Việc thiếu trách nhiệm là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của một người có năng lực cảm xúc kém.

5. Liên tục xâm phạm các ranh giới.
Đưa bạn ra làm trò đùa. Những lời trêu chọc mang tính sát thương sâu sắc. Phớt lờ lời từ chối của bạn. Không phải vì họ ham vui, mà vì họ thiếu nhận thức về sự ảnh hưởng của trò đùa, hoặc họ biết nhưng không quan tâm cảm xúc của bạn và mặc định rằng bạn sẽ cam chịu điều đó.

6. Biến mọi cuộc trò chuyện thành câu chuyện của riêng họ.
Ngắt lời bạn. So sánh trải nghiệm của bạn với trải nghiệm của họ. Luôn muốn mình là trung tâm của sự chú ý. Bạn rời đi với cảm giác mình như "vô hình", dù bạn mới là người đang mở lòng chia sẻ.

7. Không thể bao dung cho cảm xúc của bạn.
Khi bạn buồn, căng thẳng, quá tải hay yếu lòng, họ chọn cách đóng sập cửa lòng, né tránh, hối thúc hoặc trở nên cáu kỉnh. Với họ, cảm xúc giống như một áp lực thay vì là sự đồng hành. Đây là lý do cốt yếu khiến các mối quan hệ với đối tác có EQ thấp luôn cảm thấy cô đơn, ngay cả khi họ đang ở ngay cạnh bên.

Bảy dấu hiệu của trí tuệ cảm xúc thấp này đang âm thầm gặm nhấm sự kết nối, niềm tin và sự an toàn trong tình cảm. Bạn không cần một đối tác hoàn hảo, nhưng bạn cần một người biết tự nhận thức, biết chịu trách nhiệm và có thể cùng bạn đối diện với cảm xúc mà không cảm thấy bị đe dọa. Nếu không, mối quan hệ sẽ luôn mang lại cảm giác hoang mang và đầy áp lực.

Thực ra, rất nhiều người căn bản không “đón nhận” được sự chân thành. Khi bạn thật lòng với họ, họ lại trở nên tham lam và kiêu ngạo hơn.

Con người không thể cho đi điều mà bản thân họ không có.
Người có nhân cách tốt, bạn đối với họ 5 phần chân thành, họ sẽ muốn đáp lại bạn bằng 10 phần chân tâm. Còn người nhân cách kém, bạn càng chân thành, họ càng được đà lấn tới, rồi coi bạn là người yếu mềm, dễ bị nắm thóp.

Vì vậy, chân thành hãy dành cho người xứng đáng; sự dịu dàng cũng nên có chút sắc bén. Đừng để chân thành bị đặt nhầm chỗ, và cũng đừng để lòng tốt trở nên rẻ rúng.

Cre: tamhonthuoc

Tại sao khi đang tranh cãi nhau, lúc bị hỏi “Ví dụ đi, tôi làm vậy khi nào?” thì đầu óc bạn đột nhiên bị trống rỗng, không thể nhớ nổi một sai lầm nào của họ dù trước đó họ đã làm bạn tổn thương rất nhiều lần?

Vì não chúng ta đa phần sẽ nhớ cảm xúc nhiều hơn là sự kiện. Bạn sẽ nhớ cái cảm giác sự kiện đó gây ra cho bạn hơn là chi tiết cụ thể.

Và thay vì tập trung vào vấn đề và nhìn nhận lỗi lầm, họ thường sẽ đòi bằng chứng để não bạn khựng lại mà suy nghĩ về quá khứ, làm lệch hướng cuộc tranh cãi ở hiện tại.