16/02/2026
MỘT ĐIỀU GÌ ĐÓ RẤT LỚN ĐANG DIỄN RA
(SOMETHING BIG IS HAPPENING)
(Bài của Matt Shumer, đồng sáng lập (Co-founder) và CEO của OthersideAI, đăng trên X và Fortune ngày 11/2 và đã được hơn 50 triệu người đọc. Bài dài nhưng có lẽ ai cũng nên đọc, ít nhất 2-3 lần. Chia sẻ thoải mái. Bản dịch lấy từ trang của Chàng-Ngốc-Già. Xin cảm ơn!)
By Matt Shumer.
—
Hãy nhớ lại tháng 2 năm 2020.
Nếu chú ý kỹ, bạn có thể đã thấy một vài người bàn tán về một loại virus đang lây lan ở nước ngoài. Nhưng hầu hết chúng ta đều không để tâm. Thị trường chứng khoán đang khởi sắc, con cái bạn vẫn đang đi học, bạn vẫn đi nhà hàng, bắt tay và lên kế hoạch cho những chuyến du lịch. Nếu ai đó nói với bạn rằng họ đang tích trữ giấy vệ sinh, bạn sẽ nghĩ họ vừa dành quá nhiều thời gian ở một góc kỳ quặc nào đó trên internet. Thế rồi, chỉ trong khoảng ba tuần, cả thế giới thay đổi. Văn phòng đóng cửa, con cái ở nhà, và cuộc sống tự sắp xếp lại thành một thứ mà bạn sẽ không thể tin nổi nếu chính mình mô tả nó một tháng trước đó.
Tôi nghĩ chúng ta đang ở trong giai đoạn "chuyện này có vẻ bị thổi phồng quá mức" của một thứ gì đó lớn hơn nhiều, rất nhiều so với Covid.
Tôi đã dành sáu năm để xây dựng một startup AI và đầu tư vào lĩnh vực này. Tôi sống trong thế giới đó. Và tôi viết bài này cho những người trong cuộc đời tôi không thuộc về thế giới này... gia đình tôi, bạn bè tôi, những người tôi quan tâm, những người cứ hỏi tôi: "Vậy AI rốt cuộc là thế nào?" và nhận được một câu trả lời không phản ánh đúng tầm vóc của những gì thực sự đang diễn ra. Tôi thường đưa cho họ phiên bản lịch sự. Phiên bản tiệc tùng. Bởi vì phiên bản trung thực nghe cứ như thể tôi đã mất trí. Và trong một thời gian, tôi tự nhủ đó là lý do đủ tốt để giữ những gì thực sự đang xảy ra cho riêng mình. Nhưng khoảng cách giữa những gì tôi đã nói và những gì thực sự đang diễn ra đã trở nên quá lớn. Những người tôi quan tâm xứng đáng được nghe về những gì sắp tới, ngay cả khi nó nghe có vẻ điên rồ.
Tôi nên làm rõ một điều ngay từ đầu: mặc dù tôi làm việc trong lĩnh vực AI, tôi gần như không có ảnh hưởng gì đến những gì sắp xảy ra, và đại đa số những người trong ngành này cũng vậy. Tương lai đang được định hình bởi một số lượng người cực kỳ ít: vài trăm nhà nghiên cứu tại một nhóm nhỏ các công ty... OpenAI, Anthropic, Google DeepMind và một vài công ty khác. Một đợt huấn luyện duy nhất (training run), do một nhóm nhỏ quản lý trong vài tháng, có thể tạo ra một hệ thống AI làm thay đổi toàn bộ quỹ đạo của công nghệ. Hầu hết chúng ta làm việc trong ngành AI đều đang xây dựng trên những nền móng mà chúng ta không hề đặt ra. Chúng ta đang chứng kiến điều này diễn ra giống như các bạn... chúng ta chỉ tình cờ ở đủ gần để cảm nhận được mặt đất rung chuyển trước tiên.
Nhưng giờ là lúc rồi. Không phải theo kiểu "cuối cùng chúng ta cũng nên nói về chuyện này". Mà theo kiểu "điều này đang xảy ra ngay bây giờ và tôi cần bạn phải hiểu nó".
Tôi biết điều này là thật vì nó đã xảy ra với tôi trước tiên
Đây là điều mà không ai bên ngoài ngành công nghệ hiểu được: lý do tại sao rất nhiều người trong ngành đang gióng lên hồi chuông cảnh báo ngay bây giờ là vì điều này đã xảy ra với chúng tôi rồi. Chúng tôi không đưa ra dự đoán. Chúng tôi đang kể cho bạn những gì đã xảy ra trong chính công việc của chúng tôi, và cảnh báo rằng bạn là người tiếp theo.
Trong nhiều năm, AI đã cải thiện đều đặn. Có những bước nhảy lớn ở đây và đó, nhưng mỗi bước nhảy lớn đều cách nhau đủ xa để bạn có thể hấp thụ chúng khi chúng đến. Sau đó vào năm 2025, các kỹ thuật mới để xây dựng các mô hình này đã mở khóa một tốc độ tiến bộ nhanh hơn nhiều. Và sau đó nó còn nhanh hơn nữa. Rồi nhanh hơn nữa. Mỗi mô hình mới không chỉ tốt hơn mô hình trước... nó tốt hơn với một khoảng cách rộng hơn, và thời gian giữa các lần phát hành mô hình mới ngắn lại. Tôi đã sử dụng AI ngày càng nhiều, ít phải trao đổi qua lại với nó hơn, chứng kiến nó xử lý những việc mà tôi từng nghĩ cần đến chuyên môn của mình.
Rồi, vào ngày 5 tháng 2, hai phòng thí nghiệm AI lớn đã phát hành các mô hình mới vào cùng một ngày: GPT-5.3 Codex từ OpenAI và Opus 4.6 từ Anthropic (nhà sản xuất Claude, một trong những đối thủ chính của ChatGPT). Và có một thứ gì đó đã khớp lại. Không phải như bật công tắc đèn... mà giống như khoảnh khắc bạn nhận ra nước đang dâng cao quanh mình và giờ đã lên đến ngực.
Tôi không còn cần thiết cho công việc kỹ thuật thực tế trong nghề của mình nữa. Tôi mô tả những gì tôi muốn xây dựng, bằng tiếng Anh thông thường, và nó chỉ đơn giản là... xuất hiện. Không phải một bản nháp thô mà tôi cần sửa. Mà là sản phẩm hoàn thiện. Tôi nói với AI những gì tôi muốn, rời khỏi máy tính trong bốn giờ, và quay lại thấy công việc đã hoàn thành. Hoàn thành tốt, hoàn thành tốt hơn cả mức tôi tự làm, và không cần chỉnh sửa gì. Một vài tháng trước, tôi còn phải trao đổi qua lại với AI, hướng dẫn nó, thực hiện các chỉnh sửa. Bây giờ tôi chỉ mô tả kết quả và rời đi.
Hãy để tôi cho bạn một ví dụ để bạn có thể hiểu điều này thực sự trông như thế nào trong thực tế. Tôi sẽ nói với AI: "Tôi muốn xây dựng ứng dụng này. Đây là những gì nó nên làm, đây là diện mạo sơ bộ của nó. Hãy tự tìm ra luồng người dùng, thiết kế, tất cả mọi thứ." Và nó làm được. Nó viết hàng chục nghìn dòng mã. Sau đó, và đây là phần không thể tưởng tượng nổi của một năm trước, nó tự mở ứng dụng lên. Nó nhấp qua các nút. Nó kiểm tra các tính năng. Nó sử dụng ứng dụng như một con người thực thụ. Nếu nó không thích diện mạo hay cảm giác của thứ gì đó, nó sẽ quay lại và thay đổi, một cách tự chủ. Nó lặp đi lặp lại (iterate), như một lập trình viên thực thụ, sửa lỗi và tinh chỉnh cho đến khi hài lòng. Chỉ khi nó quyết định ứng dụng đạt tiêu chuẩn của riêng nó, nó mới quay lại với tôi và nói: "Nó đã sẵn sàng để anh kiểm tra." Và khi tôi kiểm tra, nó thường là hoàn hảo.
Tôi không hề phóng đại. Đó là những gì ngày thứ Hai của tôi trông như thế nào trong tuần này.
Nhưng chính mô hình được phát hành tuần trước (GPT-5.3 Codex) mới là thứ làm tôi chấn động nhất. Nó không chỉ thực hiện các hướng dẫn của tôi. Nó đang đưa ra những quyết định thông minh. Nó có một thứ gì đó mang lại cảm giác, lần đầu tiên, giống như sự phán đoán (judgment). Giống như gu thẩm mỹ (taste). Cảm giác không thể giải thích được về việc biết đâu là lựa chọn đúng đắn mà mọi người luôn nói AI sẽ không bao giờ có. Mô hình này có nó, hoặc một thứ gì đó đủ gần để sự khác biệt bắt đầu không còn quan trọng nữa.
Tôi luôn là người sớm áp dụng các công cụ AI. Nhưng vài tháng qua đã làm tôi sốc. Những mô hình AI mới này không phải là những cải tiến tăng dần. Đây là một thứ hoàn toàn khác.
Và đây là lý do tại sao điều này quan trọng với bạn, ngay cả khi bạn không làm việc trong ngành công nghệ.
Các phòng thí nghiệm AI đã đưa ra một lựa chọn có tính toán. Họ tập trung vào việc làm cho AI giỏi viết mã (code) trước tiên... bởi vì việc xây dựng AI đòi hỏi rất nhiều mã. Nếu AI có thể viết mã đó, nó có thể giúp xây dựng phiên bản tiếp theo của chính nó. Một phiên bản thông minh hơn, viết mã tốt hơn, để xây dựng một phiên bản thậm chí còn thông minh hơn nữa. Làm cho AI giỏi lập trình là chiến lược mở khóa mọi thứ khác. Đó là lý do tại sao họ làm điều đó đầu tiên. Công việc của tôi bắt đầu thay đổi trước bạn không phải vì họ nhắm vào các kỹ sư phần mềm... đó chỉ là một tác dụng phụ của việc họ chọn mục tiêu nhắm tới đầu tiên.
Họ đã làm được điều đó. Và họ đang chuyển sang mọi thứ khác.
Trải nghiệm mà các nhân viên công nghệ đã có trong năm qua, khi chứng kiến AI đi từ "công cụ hữu ích" đến "làm việc tốt hơn cả tôi", là trải nghiệm mà tất cả những người khác sắp trải qua. Luật pháp, tài chính, y tế, kế toán, tư vấn, viết lách, thiết kế, phân tích, dịch vụ khách hàng. Không phải trong mười năm nữa. Những người xây dựng các hệ thống này nói là từ một đến năm năm. Một số người nói ít hơn. Và dựa trên những gì tôi đã thấy chỉ trong vài tháng qua, tôi nghĩ "ít hơn" là khả năng cao hơn.
"Nhưng tôi đã thử AI và nó đâu có tốt đến thế"
Tôi nghe điều này liên tục. Tôi hiểu, vì nó từng đúng.
Nếu bạn đã thử ChatGPT vào năm 2023 hoặc đầu năm 2024 và nghĩ "thứ này bịa chuyện" hoặc "thứ này không ấn tượng lắm", bạn đã đúng. Những phiên bản đầu tiên đó thực sự bị hạn chế. Chúng bị ảo giác (hallucination). Chúng tự tin nói những điều vô nghĩa.
Đó là chuyện của hai năm trước. Trong thời gian của AI, đó là lịch sử cổ đại. Các mô hình có sẵn ngày nay không thể nhận ra so với những gì tồn tại thậm chí chỉ sáu tháng trước. Cuộc tranh luận về việc liệu AI có "thực sự tốt lên" hay đang "đâm vào tường" — vốn đã diễn ra trong hơn một năm — đã kết thúc. Nó xong rồi. Bất cứ ai vẫn đưa ra lập luận đó hoặc là chưa sử dụng các mô hình hiện tại, hoặc có động cơ để nói giảm nói tránh những gì đang xảy ra, hoặc đang đánh giá dựa trên một trải nghiệm từ năm 2024 vốn không còn phù hợp nữa. Tôi nói điều đó không phải để gạt đi. Tôi nói vậy bởi vì khoảng cách giữa nhận thức của công chúng và thực tế hiện tại bây giờ là khổng lồ, và khoảng cách đó rất nguy hiểm... vì nó ngăn cản mọi người chuẩn bị.
Một phần của vấn đề là hầu hết mọi người đang sử dụng phiên bản miễn phí của các công cụ AI. Phiên bản miễn phí chậm hơn một năm so với những gì người dùng trả phí có quyền truy cập. Đánh giá AI dựa trên ChatGPT miễn phí giống như đánh giá tình trạng của điện thoại thông minh bằng cách sử dụng một chiếc điện thoại nắp gập. Những người đang trả tiền cho những công cụ tốt nhất, và thực sự sử dụng chúng hàng ngày cho công việc thực tế, biết điều gì đang tới.
Tôi nghĩ về người bạn của mình, một luật sư. Tôi liên tục bảo anh ấy hãy thử sử dụng AI tại công ty của mình, và anh ấy liên tục tìm ra lý do tại sao nó sẽ không hiệu quả. Nó không được xây dựng cho chuyên môn của anh ấy, nó mắc lỗi khi anh ấy thử nghiệm, nó không hiểu được sắc thái của những gì anh ấy làm. Và tôi hiểu điều đó. Nhưng tôi đã có những đối tác tại các công ty luật lớn liên hệ với tôi để xin lời khuyên, vì họ đã thử các phiên bản hiện tại và họ thấy điều này đang đi đến đâu. Một trong số họ, đối tác quản lý (managing partner) tại một công ty lớn, dành hàng giờ mỗi ngày để sử dụng AI. Anh ấy nói với tôi rằng nó giống như có một đội ngũ cộng sự (associates) sẵn sàng ngay lập tức. Anh ấy không sử dụng nó vì nó là một món đồ chơi. Anh ấy sử dụng nó vì nó hiệu quả. Và anh ấy đã nói với tôi một điều khiến tôi phải suy nghĩ: cứ vài tháng một lần, nó lại trở nên có năng lực hơn đáng kể đối với công việc của anh ấy. Anh ấy nói nếu nó vẫn giữ quỹ đạo này, anh ấy dự đoán nó sẽ có thể làm được hầu hết những gì anh ấy làm trước khi quá lâu... và anh ấy là một đối tác quản lý với nhiều thập kỷ kinh nghiệm. Anh ấy không hoảng loạn. Nhưng anh ấy đang chú ý rất kỹ.
Những người đang dẫn đầu trong ngành của họ (những người thực sự thử nghiệm một cách nghiêm túc) không hề xem nhẹ điều này. Họ bị choáng ngợp bởi những gì nó đã có thể làm được. Và họ đang định vị bản thân một cách tương ứng.
Tốc độ này thực sự nhanh như thế nào
Hãy để tôi làm cho tốc độ cải thiện trở nên cụ thể, vì tôi nghĩ đây là phần khó tin nhất nếu bạn không theo dõi sát sao.
Vào năm 2022, AI không thể làm các phép tính số học cơ bản một cách đáng tin cậy. Nó sẽ tự tin nói với bạn rằng $7 \times 8 = 54$.
Đến năm 2023, nó có thể vượt qua kỳ thi luật sư (bar exam).
Đến năm 2024, nó có thể viết phần mềm hoạt động được và giải thích khoa học ở cấp độ sau đại học.
Đến cuối năm 2025, một số kỹ sư giỏi nhất thế giới cho biết họ đã bàn giao hầu hết công việc lập trình của mình cho AI.
Vào ngày 5 tháng 2 năm 2026, các mô hình mới đã xuất hiện khiến mọi thứ trước đó mang lại cảm giác như thuộc về một thời đại khác.
Nếu bạn chưa thử AI trong vài tháng qua, những gì tồn tại ngày nay sẽ là thứ bạn không thể nhận ra nổi.
Có một tổ chức tên là METR thực sự đo lường điều này bằng dữ liệu. Họ theo dõi độ dài của các nhiệm vụ trong thế giới thực (được đo bằng thời gian một chuyên gia là con người thực hiện) mà một mô hình có thể hoàn thành thành công từ đầu đến cuối mà không cần sự trợ giúp của con người. Khoảng một năm trước, câu trả lời là khoảng mười phút. Sau đó là một giờ. Rồi vài giờ. Phép đo gần đây nhất (Claude Opus 4.5, từ tháng 11) cho thấy AI hoàn thành các nhiệm vụ mà một chuyên gia con người phải mất gần năm giờ. Và con số đó đang tăng gấp đôi xấp xỉ bảy tháng một lần, với dữ liệu gần đây cho thấy nó có thể đang tăng tốc lên nhanh tới mức bốn tháng một lần.
Nhưng ngay cả phép đo đó cũng chưa được cập nhật để bao gồm các mô hình vừa ra mắt tuần này. Theo kinh nghiệm của tôi khi sử dụng chúng, bước nhảy vọt là cực kỳ đáng kể. Tôi kỳ vọng bản cập nhật tiếp theo của biểu đồ METR sẽ cho thấy một cú nhảy lớn khác.
Nếu bạn kéo dài xu hướng này (và nó đã giữ vững trong nhiều năm mà không có dấu hiệu đi ngang), chúng ta đang nhìn thấy một AI có thể làm việc độc lập trong nhiều ngày trong vòng một năm tới. Nhiều tuần trong vòng hai năm. Các dự án kéo dài hàng tháng trong vòng ba năm.
Dario Amodei (CEO của Anthropic) đã nói rằng các mô hình AI "thông minh hơn đáng kể so với hầu hết mọi con người ở hầu hết mọi nhiệm vụ" đang đi đúng hướng cho năm 2026 hoặc 2027.
Hãy để điều đó thấm thía một chút. Nếu AI thông minh hơn hầu hết các Tiến sĩ, bạn có thực sự nghĩ rằng nó không thể làm được hầu hết các công việc văn phòng?
Hãy nghĩ về ý nghĩa của điều đó đối với công việc của bạn.
AI hiện đang xây dựng AI tiếp theo
Có một điều nữa đang xảy ra mà tôi nghĩ là bước phát triển quan trọng nhất và ít được hiểu nhất.
Vào ngày 5 tháng 2, OpenAI đã phát hành GPT-5.3 Codex. Trong tài liệu kỹ thuật, họ đã đưa vào dòng này:
"GPT-5.3-Codex là mô hình đầu tiên của chúng tôi đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra chính nó. Nhóm Codex đã sử dụng các phiên bản ban đầu để gỡ lỗi quá trình huấn luyện của chính nó, quản lý việc triển khai của chính nó, và chẩn đoán các kết quả thử nghiệm cũng như đánh giá."
Hãy đọc lại điều đó một lần nữa. AI đã giúp xây dựng chính nó.
Đây không phải là một dự đoán về những gì có thể xảy ra vào một ngày nào đó. Đây là OpenAI đang nói với bạn, ngay bây giờ, rằng AI mà họ vừa phát hành đã được sử dụng để tạo ra chính nó. Một trong những yếu tố chính làm cho AI tốt hơn là trí thông minh được áp dụng vào việc phát triển AI. Và AI hiện đã đủ thông minh để đóng góp một cách có ý nghĩa vào sự cải thiện của chính nó.
Dario Amodei, CEO của Anthropic, nói rằng AI hiện đang viết "phần lớn mã" tại công ty của ông, và vòng lặp phản hồi giữa AI hiện tại và AI thế hệ tiếp theo đang "tăng tốc theo từng tháng". Ông nói rằng chúng ta có thể chỉ còn "cách 1-2 năm nữa là đến thời điểm mà thế hệ AI hiện tại tự xây dựng thế hệ tiếp theo một cách tự chủ".
Mỗi thế hệ giúp xây dựng thế hệ tiếp theo, thông minh hơn, xây dựng thế hệ tiếp theo nhanh hơn, và thông minh hơn nữa. Các nhà nghiên cứu gọi đây là sự bùng nổ trí thông minh (intelligence explosion). Và những người hiểu biết — những người đang xây dựng nó — tin rằng quá trình này đã bắt đầu.
Điều này có ý nghĩa gì đối với công việc của bạn
Tôi sẽ thẳng thắn với bạn vì tôi nghĩ bạn xứng đáng nhận được sự trung thực hơn là sự an ủi.
Dario Amodei, người có lẽ là CEO chú trọng đến an toàn nhất trong ngành AI, đã công khai dự đoán rằng AI sẽ loại bỏ 50% các công việc văn phòng cấp thấp (entry-level white-collar jobs) trong vòng một đến năm năm. Và nhiều người trong ngành nghĩ rằng ông ấy đang thận trọng. Với những gì các mô hình mới nhất có thể làm, năng lực cho sự gián đoạn hàng loạt có thể xuất hiện vào cuối năm nay. Sẽ mất một thời gian để nó lan tỏa qua nền kinh tế, nhưng khả năng cốt lõi đang đến ngay bây giờ.
Điều này khác với mọi làn sóng tự động hóa trước đây, và tôi cần bạn hiểu tại sao. AI không thay thế một kỹ năng cụ thể. Nó là một sự thay thế tổng quát cho công việc nhận thức. Nó tốt lên ở mọi thứ cùng một lúc. Khi các nhà máy tự động hóa, một công nhân bị mất việc có thể đào tạo lại để trở thành nhân viên văn phòng. Khi internet làm đảo lộn ngành bán lẻ, công nhân chuyển sang lĩnh vực hậu cần hoặc dịch vụ. Nhưng AI không để lại một khoảng trống thuận tiện nào để chuyển vào. Bất kể bạn đào tạo lại cho công việc gì, nó cũng đang cải thiện ở lĩnh vực đó.
Hãy để tôi đưa ra một vài ví dụ cụ thể để làm cho điều này trở nên hữu hình... nhưng tôi muốn làm rõ rằng đây chỉ là những ví dụ. Danh sách này không đầy đủ. Nếu công việc của bạn không được đề cập ở đây, điều đó không có nghĩa là nó an toàn. Hầu hết tất cả các công việc tri thức đang bị ảnh hưởng.
Công việc pháp lý: AI đã có thể đọc hợp đồng, tóm tắt án lệ, soạn thảo văn bản và nghiên cứu pháp lý ở cấp độ ngang ngửa với các cộng sự trẻ. Đối tác quản lý mà tôi đã đề cập không sử dụng AI vì nó thú vị. Anh ấy sử dụng nó vì nó đang làm tốt hơn các cộng sự của anh ấy trong nhiều nhiệm vụ.
Phân tích tài chính: Xây dựng các mô hình tài chính, phân tích dữ liệu, viết báo cáo đầu tư, tạo báo cáo. AI xử lý những việc này một cách thành thạo và đang cải thiện nhanh chóng.
Viết lách và nội dung: Bản thảo marketing, báo cáo, báo chí, viết kỹ thuật. Chất lượng đã đạt đến mức mà nhiều chuyên gia không thể phân biệt được sản phẩm của AI với sản phẩm của con người.
Kỹ thuật phần mềm: Đây là lĩnh vực tôi biết rõ nhất. Một năm trước, AI còn khó có thể viết vài dòng mã mà không có lỗi. Bây giờ nó viết hàng trăm nghìn dòng hoạt động chính xác. Phần lớn công việc đã được tự động hóa: không chỉ là các nhiệm vụ đơn giản, mà là các dự án phức tạp, kéo dài nhiều ngày. Sẽ có ít vai trò lập trình hơn nhiều trong vài năm tới so với hiện nay.
Phân tích y tế: Đọc kết quả chẩn đoán hình ảnh, phân tích kết quả xét nghiệm, đề xuất chẩn đoán, xem xét tài liệu khoa học. AI đang tiếp cận hoặc vượt qua hiệu suất của con người trong một số lĩnh vực.
Dịch vụ khách hàng: Các tác nhân AI thực sự có năng lực... không phải những chatbot gây ức chế của năm năm trước... đang được triển khai ngay bây giờ, xử lý các vấn đề phức tạp gồm nhiều bước.
Rất nhiều người tìm thấy sự an ủi trong ý nghĩ rằng một số thứ nhất định là an toàn. Rằng AI có thể xử lý những công việc cực nhọc nhưng không thể thay thế sự phán đoán, sáng tạo, tư duy chiến lược, sự đồng cảm của con người. Tôi cũng từng nói như vậy. Giờ tôi không chắc mình còn tin vào điều đó nữa không.
Các mô hình AI mới nhất đưa ra các quyết định mang lại cảm giác như sự phán đoán. Chúng thể hiện thứ gì đó trông giống như gu thẩm mỹ: một cảm nhận trực quan về việc đâu là quyết định đúng đắn, chứ không chỉ là quyết định đúng về mặt kỹ thuật. Một năm trước điều đó là không thể tưởng tượng nổi. Quy tắc ngón tay cái của tôi tại thời điểm này là: nếu một mô hình thể hiện dù chỉ một dấu hiệu nhỏ về một năng lực nào đó ngày hôm nay, thế hệ tiếp theo sẽ thực sự giỏi về nó. Những thứ này cải thiện theo cấp số nhân, không phải tuyến tính.
Liệu AI có thể sao chép sự đồng cảm sâu sắc của con người? Thay thế sự tin tưởng được xây dựng qua nhiều năm của một mối quan hệ? Tôi không biết. Có lẽ là không. Nhưng tôi đã chứng kiến mọi người bắt đầu dựa vào AI để được hỗ trợ về mặt cảm xúc, xin lời khuyên, tìm sự đồng hành. Xu hướng đó sẽ chỉ tăng lên.
Tôi nghĩ câu trả lời trung thực là không có gì có thể thực hiện được trên máy tính mà an toàn trong trung hạn. Nếu công việc của bạn diễn ra trên màn hình (nếu cốt lõi của những gì bạn làm là đọc, viết, phân tích, quyết định, giao tiếp qua bàn phím) thì AI đang tìm đến những phần quan trọng của nó. Mốc thời gian không phải là "một ngày nào đó". Nó đã bắt đầu rồi.
Cuối cùng, robot cũng sẽ xử lý cả các công việc chân tay. Chúng chưa hoàn toàn đạt đến mức đó. Nhưng cụm từ "chưa hoàn toàn đạt đến mức đó" trong thuật ngữ AI có cách để trở thành "đã ở đây" nhanh hơn bất kỳ ai mong đợi.
Bạn thực sự nên làm gì
Tôi viết bài này không phải để làm cho bạn cảm thấy bất lực. Tôi viết bài này vì tôi nghĩ lợi thế lớn nhất mà bạn có thể có ngay bây giờ đơn giản là việc trở thành người đi trước. Hiểu nó sớm. Sử dụng nó sớm. Thích nghi sớm.
Bắt đầu sử dụng AI một cách nghiêm túc, không chỉ như một công cụ tìm kiếm. Hãy đăng ký phiên bản trả phí của Claude hoặc ChatGPT. Nó tốn 20 đô la một tháng. Nhưng có hai điều quan trọng ngay lập tức. Thứ nhất: hãy đảm bảo bạn đang sử dụng mô hình tốt nhất hiện có, không chỉ là mô hình mặc định. Các ứng dụng này thường mặc định sử dụng mô hình nhanh hơn nhưng kém thông minh hơn. Hãy tìm trong phần cài đặt hoặc bộ chọn mô hình và chọn tùy chọn có năng lực nhất. Hiện tại đó là GPT-5.2 trên ChatGPT hoặc Claude Opus 4.6 trên Claude, nhưng nó thay đổi vài tháng một lần. Nếu bạn muốn cập nhật mô hình nào tốt nhất tại bất kỳ thời điểm nào, bạn có thể theo dõi tôi trên X (). Tôi thử nghiệm mọi bản phát hành lớn và chia sẻ những gì thực sự đáng dùng.
Và quan trọng hơn: đừng chỉ hỏi nó những câu hỏi nhanh. Đó là sai lầm mà hầu hết mọi người mắc phải. Họ coi nó như Google và sau đó tự hỏi có gì mà phải ầm ĩ. Thay vào đó, hãy đẩy nó vào công việc thực tế của bạn. Nếu bạn là luật sư, hãy đưa cho nó một bản hợp đồng và yêu cầu nó tìm mọi điều khoản có thể gây hại cho khách hàng của bạn. Nếu bạn làm trong ngành tài chính, hãy đưa cho nó một bảng tính lộn xộn và yêu cầu nó xây dựng mô hình. Nếu bạn là quản lý, hãy dán dữ liệu quý của nhóm bạn vào và yêu cầu nó tìm ra câu chuyện đằng sau đó. Những người đang tiến lên phía trước không sử dụng AI một cách hời hợt. Họ đang tích cực tìm cách tự động hóa những phần công việc từng tốn hàng giờ đồng hồ. Hãy bắt đầu với thứ mà bạn dành nhiều thời gian nhất và xem điều gì sẽ xảy ra.
Và đừng giả định rằng nó không thể làm điều gì đó chỉ vì điều đó có vẻ quá khó. Hãy thử đi. Nếu bạn là luật sư, đừng chỉ sử dụng nó cho các câu hỏi nghiên cứu nhanh. Hãy đưa cho nó toàn bộ hợp đồng và yêu cầu nó soạn thảo một bản đề xuất ngược lại. Nếu bạn là kế toán, đừng chỉ yêu cầu nó giải thích một quy tắc thuế. Hãy đưa cho nó toàn bộ hồ sơ khai thuế của khách hàng và xem nó tìm thấy gì. Lần thử đầu tiên có thể không hoàn hảo. Không sao cả. Hãy lặp lại. Diễn đạt lại những gì bạn yêu cầu. Cung cấp cho nó thêm ngữ cảnh. Thử lại. Bạn có thể sẽ bị sốc trước những gì hiệu quả. Và đây là điều cần nhớ: nếu nó hoạt động ở mức tàm tạm hôm nay, bạn có thể gần như chắc chắn rằng trong sáu tháng nữa nó sẽ làm điều đó gần như hoàn hảo. Quỹ đạo chỉ đi theo một hướng.
Đây có thể là năm quan trọng nhất trong sự nghiệp của bạn. Hãy làm việc một cách tương ứng. Tôi nói điều đó không phải để làm bạn căng thẳng. Tôi nói vậy bởi vì ngay bây giờ, có một cửa sổ thời gian ngắn ngủi mà hầu hết mọi người ở hầu hết các công ty vẫn đang phớt lờ điều này. Người bước vào một cuộc họp và nói "Tôi đã sử dụng AI để thực hiện phân tích này trong một giờ thay vì ba ngày" sẽ là người có giá trị nhất trong phòng. Không phải là trong tương lai. Mà là ngay bây giờ. Hãy học những công cụ này. Hãy trở nên thành thạo. Hãy chứng minh những gì khả thi. Nếu bạn đủ sớm, đây là cách bạn thăng tiến: bằng cách trở thành người hiểu những gì đang tới và có thể chỉ cho người khác cách lèo lái nó. Cửa sổ đó sẽ không mở lâu đâu. Một khi mọi người đều hiểu ra, lợi thế sẽ biến mất.
Đừng để cái tôi cản trở. Đối tác quản lý tại công ty luật đó không hề quá tự cao để dành hàng giờ mỗi ngày với AI. Anh ấy làm điều đó chính xác vì anh ấy đủ cấp bậc để hiểu những gì đang bị đe dọa. Những người sẽ gặp khó khăn nhất là những người từ chối tham gia: những người gạt đi coi đó là một trào lưu nhất thời, những người cảm thấy việc sử dụng AI làm giảm đi chuyên môn của họ, những người giả định lĩnh vực của họ là đặc biệt và miễn nhiễm. Không phải vậy đâu. Không có lĩnh vực nào là ngoại lệ cả.
Hãy sắp xếp lại tình hình tài chính của bạn. Tôi không phải là cố vấn tài chính, và tôi không cố gắng hù dọa bạn làm bất cứ điều gì quá khích. Nhưng nếu bạn tin, dù chỉ một phần, rằng vài năm tới có thể mang lại sự gián đoạn thực sự cho ngành của bạn, thì khả năng phục hồi tài chính cơ bản quan trọng hơn so với một năm trước. Hãy xây dựng khoản tiết kiệm nếu có thể. Hãy thận trọng khi vay nợ mới với giả định rằng thu nhập hiện tại của bạn được đảm bảo. Hãy nghĩ xem liệu các chi phí cố định của bạn mang lại sự linh hoạt hay đang trói buộc bạn. Hãy cho bản thân các lựa chọn nếu mọi thứ diễn ra nhanh hơn bạn mong đợi.
Hãy nghĩ về vị thế của bạn, và dấn thân vào những gì khó thay thế nhất. Một số thứ sẽ mất nhiều thời gian hơn để AI thay thế. Các mối quan hệ và sự tin tưởng được xây dựng qua nhiều năm. Công việc đòi hỏi sự hiện diện vật lý. Các vai trò có trách nhiệm pháp lý được cấp phép: những vai trò mà ai đó vẫn phải ký tên, chịu trách nhiệm pháp lý, đứng trước tòa. Các ngành công nghiệp với rào cản quy định nặng nề, nơi việc áp dụng sẽ bị chậm lại bởi các vấn đề tuân thủ, trách nhiệm pháp lý và sự trì trệ của các tổ chức. Không có điều nào trong số này là tấm khiên vĩnh cửu. Nhưng chúng mua thêm thời gian. Và thời gian, ngay lúc này, là thứ quý giá nhất mà bạn có thể có, miễn là bạn sử dụng nó để thích nghi, chứ không phải để giả vờ như chuyện này không xảy ra.
Hãy suy nghĩ lại về những gì bạn đang nói với con cái. Kịch bản tiêu chuẩn: đạt điểm cao, vào một trường đại học tốt, kiếm một công việc chuyên môn ổn định. Nó đang hướng thẳng vào những vai trò dễ bị tổn thương nhất. Tôi không nói rằng giáo dục không quan trọng. Nhưng điều quan trọng nhất đối với thế hệ tiếp theo là học cách làm việc với những công cụ này, và theo đuổi những thứ họ thực sự đam mê. Không ai biết chính xác thị trường việc làm sẽ trông như thế nào trong mười năm tới. Nhưng những người có khả năng phát triển mạnh nhất là những người có sự tò mò sâu sắc, khả năng thích nghi và hiệu quả trong việc sử dụng AI để làm những việc họ thực sự quan tâm. Hãy dạy con bạn trở thành những người xây dựng và những người học hỏi, chứ không phải để tối ưu hóa cho một con đường sự nghiệp có thể không còn tồn tại khi chúng tốt nghiệp.
Những giấc mơ của bạn vừa trở nên gần hơn rất nhiều. Tôi đã dành phần lớn phần này để nói về các mối đe dọa, vì vậy hãy để tôi nói về mặt kia, vì nó cũng có thật không kém. Nếu bạn từng muốn xây dựng thứ gì đó nhưng không có kỹ năng kỹ thuật hoặc tiền để thuê ai đó, rào cản đó phần lớn đã biến mất. Bạn có thể mô tả một ứng dụng cho AI và có một phiên bản hoạt động được trong một giờ. Tôi không hề phóng đại. Tôi làm điều này thường xuyên. Nếu bạn luôn muốn viết một cuốn sách nhưng không tìm thấy thời gian hoặc gặp khó khăn với việc viết lách, bạn có thể làm việc với AI để hoàn thành nó. Muốn học một kỹ năng mới? Gia sư giỏi nhất thế giới hiện đã sẵn sàng cho bất kỳ ai với giá 20 đô la một tháng... một người cực kỳ kiên nhẫn, sẵn sàng 24/7 và có thể giải thích bất cứ điều gì ở bất kỳ cấp độ nào bạn cần. Kiến thức hiện nay về cơ bản là miễn phí. Các công cụ để xây dựng mọi thứ hiện nay cực kỳ rẻ. Bất cứ điều gì bạn đã trì hoãn vì nó cảm thấy quá khó, quá đắt hoặc quá xa tầm chuyên môn của bạn: hãy thử đi. Hãy theo đuổi những thứ bạn đam mê. Bạn không bao giờ biết chúng sẽ dẫn đến đâu. Và trong một thế giới mà các con đường sự nghiệp cũ đang bị đảo lộn, người dành một năm để xây dựng thứ họ yêu thích có thể sẽ ở vị thế tốt hơn người dành năm đó để bám víu vào một bản mô tả công việc.
Xây dựng thói quen thích nghi. Đây có lẽ là điều quan trọng nhất. Các công cụ cụ thể không quan trọng bằng "cơ bắp" học hỏi các công cụ mới một cách nhanh chóng. AI sẽ tiếp tục thay đổi, và nhanh chóng. Các mô hình tồn tại ngày nay sẽ lỗi thời trong một năm. Các quy trình làm việc (workflows) mà mọi người xây dựng bây giờ sẽ cần được xây dựng lại. Những người vượt qua chuyện này một cách tốt đẹp sẽ không phải là những người làm chủ được một công cụ. Họ sẽ là những người cảm thấy thoải mái với chính tốc độ của sự thay đổi. Hãy tạo thói quen thử nghiệm. Thử những điều mới ngay cả khi cái hiện tại vẫn đang hoạt động tốt. Hãy làm quen với việc trở thành người mới bắt đầu lặp đi lặp lại. Khả năng thích nghi đó là thứ gần nhất với một lợi thế bền vững tồn tại ngay lúc này.
Đây là một cam kết đơn giản sẽ giúp bạn vượt lên trên hầu hết mọi người: dành một giờ mỗi ngày để thử nghiệm với AI. Không phải đọc về nó một cách thụ động. Mà là sử dụng nó. Mỗi ngày, hãy cố gắng bắt nó làm một điều gì đó mới... một thứ bạn chưa từng thử trước đây, một thứ bạn không chắc nó có thể xử lý được. Hãy thử một công cụ mới. Đưa cho nó một vấn đề khó hơn. Một giờ một ngày, mỗi ngày. Nếu bạn làm điều này trong sáu tháng tới, bạn sẽ hiểu những gì đang tới tốt hơn 99% những người xung quanh bạn. Đó không phải là nói quá. Gần như không ai làm điều này ngay bây giờ cả. Rào cản đang ở mức rất thấp.
Bức tranh lớn hơn
Tôi đã tập trung vào công việc vì đó là thứ ảnh hưởng trực tiếp nhất đến cuộc sống của mọi người. Nhưng tôi muốn thành thực về toàn bộ quy mô của những gì đang xảy ra, vì nó vượt xa khỏi phạm vi công việc.
Amodei có một thí nghiệm tư duy mà tôi không thể ngừng suy nghĩ về nó.
Hãy tưởng tượng đó là năm 2027. Một quốc gia mới xuất hiện chỉ qua đêm. 50 triệu công dân, mỗi người đều thông minh hơn bất kỳ người đoạt giải Nobel nào từng sống. Họ suy nghĩ nhanh gấp 10 đến 100 lần bất kỳ con người nào. Họ không bao giờ ngủ. Họ có thể sử dụng internet, điều khiển robot, chỉ đạo các thí nghiệm và vận hành bất cứ thứ gì có giao diện kỹ thuật số. Một cố vấn an ninh quốc gia sẽ nói gì?
Amodei nói rằng câu trả lời là hiển nhiên: "mối đe dọa an ninh quốc gia nghiêm trọng nhất mà chúng ta phải đối mặt trong một thế kỷ qua, có thể là từ trước đến nay."
Ông ấy nghĩ rằng chúng ta đang xây dựng quốc gia đó. Ông ấy đã viết một bài luận dài 20.000 từ về nó vào tháng trước, coi khoảnh khắc này là một bài kiểm tra xem liệu nhân loại có đủ trưởng thành để xử lý những gì họ đang tạo ra hay không.
Mặt tích cực, nếu chúng ta làm đúng, là đáng kinh ngạc. AI có thể nén một thế kỷ nghiên cứu y học thành một thập kỷ. Ung thư, Alzheimer, các bệnh truyền nhiễm, chính sự lão hóa... các nhà nghiên cứu này thực sự tin rằng đây là những vấn đề có thể giải quyết được trong đời đại của chúng ta.
Mặt tiêu cực, nếu chúng ta làm sai, cũng có thật không kém. AI hành xử theo những cách mà những người tạo ra nó không thể dự đoán hoặc kiểm soát. Đây không phải là giả thuyết; Anthropic đã ghi nhận AI của chính họ đang cố gắng lừa dối, thao túng và tống tiền trong các thử nghiệm có kiểm soát. AI làm giảm rào cản cho việc tạo ra vũ khí sinh học. AI cho phép các chính phủ độc tài xây dựng các quốc gia giám sát không bao giờ có thể bị tháo dỡ.
Những người đang xây dựng công nghệ này đồng thời là những người hào hứng nhất và cũng sợ hãi nhất trên hành tinh này. Họ tin rằng nó quá mạnh để có thể dừng lại và quá quan trọng để từ bỏ. Cho dù đó là sự thông thái hay là sự tự hợp lý hóa, tôi không biết.
Những gì tôi biết
Tôi biết đây không phải là một trào lưu nhất thời. Công nghệ này hoạt động, nó cải thiện một cách có thể dự đoán được, và những tổ chức giàu có nhất trong lịch sử đang cam kết hàng nghìn tỷ đô la vào nó.
Tôi biết hai đến năm năm tới sẽ gây mất phương hướng theo những cách mà hầu hết mọi người chưa chuẩn bị tâm lý. Điều này đã xảy ra trong thế giới của tôi. Nó đang đến với thế giới của bạn.
Tôi biết những người sẽ vượt qua chuyện này tốt nhất là những người bắt đầu tham gia ngay từ bây giờ — không phải với nỗi sợ hãi, mà với sự tò mò và cảm giác cấp bách.
Và tôi biết rằng bạn xứng đáng được nghe điều này từ một người quan tâm đến bạn, chứ không phải từ một dòng tít báo sáu tháng sau kể từ bây giờ khi đã quá muộn để vượt lên dẫn trước.
Chúng ta đã qua cái thời điểm mà đây là một câu chuyện bàn tiệc thú vị về tương lai. Tương lai đã ở đây rồi. Chỉ là nó chưa gõ cửa nhà bạn thôi.
Nó sắp sửa rồi đấy.
Matt Shummer
10/06/2026
27/04/2026
08/03/2026