Jimmy Ha - chuyên chuẩn giọng tiếng Anh - since 2009

📬 BÀI 3: BLACKBERRY HAY BLACK BERRY? CHỈ KHÁC CÁCH NHẤN, Ý NGHĨA ĐÃ KHÁC

Ở bài trước mình có nói rằng “Vietnamese accent” không phải là một mớ lỗi ngẫu nhiên. Nó có quy luật, và rất nhiều thói quen trong tiếng Việt đang âm thầm đi theo chúng ta sang tiếng Anh.

Hôm nay mình lấy một ví dụ nhỏ thôi, nhưng khá thú vị.

BLACKBERRY và BLACK BERRY.

Blackberry là một từ ghép, nghĩa là “quả mâm xôi đen” — tên của một loại quả. Còn black berry là một cụm từ, hiểu theo nghĩa đen là “một quả berry có màu đen”.

Nhìn thì gần như giống hệt nhau, nhưng cách người bản xứ tổ chức trọng âm lại khác.

Với blackberry, người bản xứ thường gom cả từ lại thành một khối, nhấn mạnh phần đầu BLACK và giảm độ nổi bật của phần berry phía sau.

Còn với black berry, vì đây là hai từ riêng biệt, cả black và berry đều có thể giữ độ nổi bật của mình, nên khi nghe sẽ có cảm giác tách thành hai phần rõ hơn.

Nghe qua thì có vẻ là một chi tiết rất nhỏ. Nhưng chính những chi tiết kiểu này lại làm nên sự khác biệt giữa “phát âm đúng từng từ” và “nói nghe tự nhiên”.

Vấn đề của người Việt là mình vốn quen với việc mỗi âm tiết trong tiếng Việt đều khá rõ và tương đối độc lập. Vì vậy khi chuyển sang tiếng Anh, mình rất dễ giữ mọi thứ rõ như nhau: âm nào cũng nhấn, từ nào cũng có mặt đầy đủ, không muốn “buông” chỗ nào cả. 😄

Nghiên cứu của Nguyễn, Ingram và Pensalfini (2008) cũng cho thấy người Việt ở giai đoạn đầu thường gặp khó khăn trong việc nén thời lượng của từ ghép và giảm trọng âm ở phần phía sau.

Nói nôm na: chỗ đáng lẽ phải “thu lại” thì mình vẫn đọc rất đầy đặn.

Và đó là một trong những lý do người học có thể phát âm từng âm không sai, nhưng cả cụm từ vẫn nghe hơi lạ.

Điểm mình thấy đáng chú ý là chuyện này hoàn toàn có thể luyện được.

Nghiên cứu của Ngô Phương Anh (2017) cho thấy khi người học được chỉ rõ đâu là trọng tâm của câu, đâu là âm cần nổi lên, đâu là chỗ cần giảm xuống, kết quả tốt hơn rất nhiều so với việc chỉ nghe rồi bắt chước một cách cảm tính.

Đây cũng là cách mình vẫn muốn học viên tiếp cận pronunciation và intonation tại EMAS.

Không phải “nghe Tây rồi nhại cho giống”.

Mà là hiểu chính xác lúc nào cần nhấn, lúc nào cần buông, chỗ nào cần kéo dài và chỗ nào phải nén lại.

Khi làm được những thứ nhỏ như vậy, tiếng Anh bắt đầu có nhịp, có chỗ nổi chỗ chìm và tự nhiên hơn rất nhiều.

Nếu bạn muốn luyện sâu hơn những kỹ thuật này, có thể tham khảo chương trình Làm Chủ Giọng Bản Xứ Mỹ tại đây:

https://courses.emas.edu.vn/aam

Nói tiếng Anh hay đôi khi không nằm ở việc thêm thật nhiều thứ vào câu nói.

Mà là biết chỗ nào… nên bớt đi. 😄

📬 VIETNAMESE ACCENT – KHÔNG HẲN LÀ “NÓI SAI”, MÀ LÀ MỘT HỆ THỐNG CÓ QUY LUẬT

Ở bài trước mình có nói về “bẫy hát karaoke” khi người Việt nói tiếng Anh: mình rất dễ dùng cách lên xuống giọng quen thuộc của tiếng Việt để xử lý trọng âm tiếng Anh. Nhưng càng đọc sâu hơn, mình càng thấy một chuyện còn thú vị hơn nữa:

“Vietnamese accent” thật ra không phải là một mớ lỗi phát âm xuất hiện ngẫu nhiên.

Nó có quy luật.

Người Việt nói tiếng Anh thường mang theo rất nhiều thói quen từ tiếng mẹ đẻ: cách lên xuống giọng, cách chia nhịp, cách làm nổi bật âm tiết, thậm chí cả cách mình cảm nhận câu nói nên “chạy” như thế nào. Vì những thói quen đó đã hình thành từ rất sớm, nên khi nói tiếng Anh, bộ não không bắt đầu lại từ con số 0. Nó lấy chính hệ thống quen thuộc của tiếng Việt làm một cái “khung” để xử lý ngôn ngữ mới.

Đây là lý do có những lỗi nghe rất giống nhau ở nhiều người Việt. Không phải vì mọi người cùng cẩu thả, mà vì phía sau có cùng một cơ chế.

Trong nghiên cứu của Mixdorff và Ingram (2009), khi đo các đặc điểm về cao độ của người Việt mới học tiếng Anh, các tác giả nhận thấy nhiều nét vẫn mang dấu ấn khá rõ của hệ thống thanh điệu tiếng Việt. Nói nôm na là: mình đang nói tiếng Anh, nhưng bộ não vẫn ít nhiều vận hành theo “logic âm thanh” của tiếng Việt.

Mình thấy đây là một góc nhìn khá hay, vì nó thay đổi cách mình nhìn về accent.

Accent không đơn giản là “nói sai”. Nó giống một hệ thống trung gian hơn: chưa hoàn toàn là tiếng Việt, nhưng cũng chưa vận hành giống người bản xứ. Và hệ thống đó có thể thay đổi.

Tin vui nằm ở chỗ này. 🎉

Nghiên cứu sau đó của Nguyễn Thị Anh Thư (2018) cho thấy người học ở trình độ cao hoàn toàn có thể kiểm soát các đường nét cao độ gần với người bản xứ hơn. Nghĩa là những thói quen từ tiếng mẹ đẻ không phải thứ “đóng đinh” mãi mãi. Nếu luyện đúng hướng, bộ não có thể học lại cách tổ chức nhịp điệu và ngữ điệu của tiếng Anh.

Đó cũng là cách mình nhìn việc luyện accent tại Emas.

Mục tiêu không phải là xóa sạch giọng Việt hay bắt mọi người phải “giả Tây”. Mục tiêu là hiểu những gì tiếng Việt đang ảnh hưởng đến cách mình nói, rồi chỉnh đúng những chỗ cần chỉnh: nhịp điệu, trọng âm, độ dài, cao độ, ngữ điệu…

Khi hiểu được hệ thống phía sau, việc sửa giọng cũng bớt mơ hồ hơn rất nhiều.

Không còn kiểu “nghe người ta nói rồi bắt chước cho giống”, mà là biết rõ mình đang sai ở đâu, vì sao sai và cần thay đổi điều gì.

Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về cách luyện giọng Mỹ theo hướng này, có thể tham khảo chương trình Làm Chủ Giọng Bản Xứ Mỹ tại đây:

https://courses.emas.edu.vn/aam

Có lẽ điều đáng nhớ nhất là: giọng Việt khi nói tiếng Anh không phải một mớ lỗi lộn xộn. Nó có logic. Và một khi hiểu được logic đó, mình hoàn toàn có thể thay đổi nó.

BẪY “HÁT KARAOKE” – VÌ SAO CỐ NHẤN NHÁ TIẾNG ANH MÀ NGHE VẪN LẠ?

Bạn có từng rơi vào cảnh này chưa?

Mình đã cố gắng lên giọng, nhấn nhá rất rõ ở những từ quan trọng. Nói cũng có cảm xúc, có năng lượng hẳn hoi. Vậy mà khi nghe lại, hoặc khi người bản xứ nghe, phản ứng vẫn thường là: “Nghe chưa tự nhiên lắm.”

Nghe quen không? 😄

Sự thật là nhiều người Việt đang mắc một “cái bẫy” rất thú vị khi nói tiếng Anh. Đó là: mình tưởng rằng chỉ cần lên giọng đúng chỗ là đủ để tạo trọng âm. Nhưng bộ não của chúng ta thường vô thức xử lý trọng âm tiếng Anh theo cách của tiếng Việt.

Nói dễ hiểu hơn, khi nghe và nói tiếng Anh, não mình hay tự động “gán” các âm tiết vào hệ thống thanh điệu quen thuộc của tiếng Việt. Đây chính là điều trong ngôn ngữ học được gọi là stress-to-tone mapping.

Theo nghiên cứu kinh điển của Nguyễn Thị Anh Thư (2003), người Việt thật ra có một lợi thế rất lớn: chúng ta khá nhạy với cao độ và cường độ. Tức là mình rất giỏi trong việc nghe chỗ nào nên lên giọng, xuống giọng, nhấn mạnh hay làm nổi bật.

Nhưng vấn đề là tiếng Anh tự nhiên không chỉ được tạo ra bằng cao độ.

Muốn trọng âm nghe “ra chất Tây”, còn có hai yếu tố cực kỳ quan trọng mà người Việt rất hay bỏ sót:

Thứ nhất là trường độ, tức là độ ngân dài của âm.

Thứ hai là nhược âm, tức là những âm không nhấn phải được rút ngắn, làm nhẹ và lướt đi.

Trong khi đó, do thói quen của tiếng Việt, mình thường đọc các âm quá rõ, quá tròn và quá đều. Kết quả là câu tiếng Anh bị dàn phẳng ra, âm nào cũng nổi, âm nào cũng rõ, âm nào cũng “có mặt đầy đủ”. Nghe thì không sai hẳn, nhưng lại thiếu nhịp điệu tự nhiên. Nói vui một chút là nghe giống đang đọc nhạc phổ… hoặc hát karaoke 😄

Đó cũng là lý do vì sao có rất nhiều người học tiếng Anh càng cố nhấn nhá thì người nghe lại càng thấy “lạ”. Không phải vì bạn thiếu cố gắng, mà vì bạn đang nhấn theo logic của tiếng Việt, chứ chưa phải theo nhịp điệu tự nhiên của tiếng Anh.

Ở EMAS, mình không đi theo hướng bắt học viên “bắt chước giọng” một cách mơ hồ. Thay vào đó, lộ trình được thiết kế để giúp người học hiểu rõ mình đang vướng ở đâu, vì sao mình nói chưa tự nhiên, và cần chỉnh đúng chỗ nào.

Cụ thể hơn, người học sẽ được luyện rất rõ hai thứ cốt lõi:
– Nén trường độ: biết chỗ nào cần kéo ra, chỗ nào cần rút gọn
– Thu nhược âm yếu: biết cách làm nhẹ những âm không nhấn để câu nói có nhịp tự nhiên hơn

Khi hiểu được cơ chế này, bạn sẽ không còn phải “diễn” tiếng Anh bằng cách lên giọng một cách gồng gượng nữa. Thay vào đó, bạn sẽ bắt đầu cảm được nhịp thật của câu nói, và đó mới là lúc tiếng Anh nghe tự nhiên hơn hẳn.

Nếu bạn muốn chấm dứt thói quen nói tiếng Anh đều đều, hoặc nhấn nhá rất nhiều mà vẫn nghe chưa giống tự nhiên, có thể tham khảo chương trình Làm Chủ Giọng Bản Xứ Mỹ tại đây: https://courses.emas.edu.vn/aam

Biết đâu, thứ bạn thiếu bấy lâu nay không phải là “nói to hơn” hay “nhấn mạnh hơn”, mà là nhấn đúng cách.

🎧🦻CÙNG NGHE TIẾNG ANH, SAO NGƯỜI BẮC – TRUNG – NAM LẠI “NGHE” TRỌNG ÂM KHÁC NHAU?🗣️

Cùng nghe một từ tiếng Anh, nhưng người Hà Nội và người Sài Gòn có thể “nghe” trọng âm theo hai cách khác nhau. Nghe vô lý ha? Nhưng chuyện này lại có lý do khá rõ.

Nghiên cứu của Nguyễn (2003) cho thấy khi nghe một âm tiết tiếng Anh được nhấn, bộ não mình thường vô thức đem nó so với những thanh điệu đã quá quen thuộc trong tiếng Việt. Ví dụ, với âm tiết khép (hiểu đơn giản là âm bị “chặn” lại ở cuối, thường do kết thúc bằng phụ âm tắc), người ở nhiều vùng có xu hướng cảm nhận âm được nhấn gần với thanh Sắc.

Nhưng sang những âm tiết mở hoặc không khép (âm kết thúc bằng nguyên âm hoặc âm vang, nghe “thoát” hơn ở cuối) thì bắt đầu có sự khác biệt. Người Hà Nội, Huế và Nghệ An thường có xu hướng nghe âm tiết được nhấn gần với thanh Ngang, còn người Sài Gòn lại nghiêng về thanh Sắc nhiều hơn.

Tại sao cùng nghe một âm tiếng Anh mà lại khác nhau như vậy?

Vì cách lên xuống giọng của tiếng Việt ở mỗi vùng vốn đã không hoàn toàn giống nhau. Một thanh nghe tương đối cao ở giọng này chưa chắc đã có vị trí giống hệt trong giọng khác. Bộ não đã quen với hệ thống đó từ nhỏ, nên khi gặp tiếng Anh, nó tự động dùng cái “khuôn” quen thuộc để xử lý âm thanh mới.

Nói nôm na là chúng ta không nghe tiếng Anh bằng một đôi tai hoàn toàn “trống”. Chúng ta nghe tiếng Anh qua một bộ lọc đã được tiếng Việt cài đặt từ rất lâu. 😄

Điều mình thấy hay nhất ở đây là “giọng Việt” khi nói tiếng Anh không đơn giản chỉ là chuyện phát âm sai vài âm. Phía sau nó còn có tiếng mẹ đẻ, phương ngữ, thanh điệu và cả những thói quen nghe – nói đã hình thành từ nhỏ.

Hiểu được điều này thì cách sửa phát âm cũng khác. Không phải cứ bảo người học “nhấn mạnh hơn” hay “lên giọng cao hơn” là xong. Muốn sửa tốt, nhiều khi phải hiểu họ đang vô thức mang thói quen nào của tiếng Việt sang tiếng Anh.

Và thú vị hơn nữa: cùng là người Việt, nhưng cái cách chúng ta “mang tiếng Việt sang tiếng Anh” cũng chưa chắc giống nhau giữa các vùng. 😄

🗣️ TẠI SAO NGƯỜI VIỆT HAY NHẤN TRỌNG ÂM TIẾNG ANH CHƯA TỰ NHIÊN? 🇻🇳🇬🇧

Một lý do khá thú vị là khi nói tiếng Anh, chúng ta thường vô thức mang cách nói tiếng Việt sang.

Tiếng Việt là ngôn ngữ có thanh điệu, nên từ nhỏ chúng ta đã rất quen với việc dùng giọng cao – thấp để phân biệt từ. Vì vậy khi học trọng âm tiếng Anh, nhiều người cũng có xu hướng nghĩ đơn giản rằng: từ nào cần nhấn thì… nâng giọng lên.

Nhưng trọng âm tiếng Anh không chỉ nằm ở chuyện lên hay xuống giọng.

Một âm tiết được nhấn thường còn được nói rõ hơn, dài hơn và nổi bật hơn. Ngược lại, những âm không quan trọng thường ngắn đi, nhẹ đi, thậm chí nguyên âm còn được đọc rất lướt.

Đây chính là chỗ người Việt thường gặp khó khăn. Chúng ta có thể lên xuống giọng khá tốt, nhưng lại chưa tạo đủ sự khác biệt giữa âm mạnh và âm yếu. Kết quả là các âm tiết dễ bị đọc khá đều nhau, khiến câu tiếng Anh dù phát âm từng từ tương đối đúng vẫn chưa có được “nhịp” tự nhiên.

Nói đơn giản: muốn nhấn đúng tiếng Anh, đừng chỉ nghĩ đến việc nâng giọng.

Hãy tập cho âm quan trọng dài hơn, rõ hơn; còn những âm không quan trọng thì ngắn, nhẹ và lướt hơn.

Nhiều khi chỉ thay đổi được điều này, cả câu tiếng Anh đã nghe khác hẳn rồi. 🎯

Nhắc nhẹ mọi người là mình vẫn còn một “đứa con tinh thần” rất tâm huyết: cuốn 22 Chủ Đề Đàm Thoại Tiếng Anh.

Đây không chỉ là sách học từ vựng hay mẫu câu giao tiếp. Toàn bộ 113 bài đàm thoại đều được tích hợp phiên âm IPA giọng Mỹ, ký hiệu nối âm, biến âm, dấu nhấn, ngắt nhịp, chú thích cách dùng và file nghe do người Mỹ thu âm tại phòng thu chuyên nghiệp.

Mục tiêu của cuốn sách là giúp người học không chỉ biết nói gì, mà còn biết nói sao cho rõ, tự nhiên và đúng ngữ cảnh hơn.

Anh chị nào chưa biết đến cuốn sách này có thể xem chi tiết tại đây nhé:
https://books.emas.edu.vn/22topics