28/09/2026
Minister Van Bossuyt wil meer slagkracht voor Frontex. Die naam klonk aanvankelijk als iets uit een sciencefictionverhaal. Wie weet eigenlijk wat Frontex doet?
Frontex is het Europese grens- en kustwachtagentschap. Het houdt de wacht aan de poorten van Europa. Daar duiken mensen op die geen uitnodiging bij zich dragen om de grens over te steken. Ongewenste vreemdelingen dus. Frontex vraagt hun heel beleefd om rechtsomkeer te maken en zorgt ervoor dat ze niet binnenkomen.
Tot zover de sprookjesversie.
Want aan die poorten staan mensen die bescherming zoeken. Mensen die hun land moesten ontvluchten en niet eerst een afspraak konden maken met Europa. Om te weten of zij recht hebben op asiel, moet je eerst naar hun verhaal luisteren. Je kunt hen niet zomaar terugduwen zonder te weten wat hen aan de andere kant te wachten staat.
Toch is dat wat aan de Europese buitengrenzen gebeurt. Mensen worden gedwongen rechtsomkeer te maken zonder dat hun situatie individueel wordt onderzocht. Bij grensoperaties zijn er beschuldigingen van mishandeling en buitensporig geweld. En Frontex? Dat zag signalen van schendingen, maar trad, na klachten, volgens een onderzoek van het Europees Parlement niet snel en doeltreffend genoeg op.
Dat onderzoek vond geen sluitend bewijs dat Frontexmedewerkers de onderzochte pushbacks zelf uitvoerden. Maar wie denkt dat Frontex daarmee is vrijgepleit, gelooft in sprookjes.
Want wie controleert dat agentschap? Op papier: het Europees Parlement. Een grondrechtenfunctionaris. De Europese Ombudsman. Namen, functies, procedures — het klinkt sluitend.
Helaas. De grondrechtenfunctionaris moet onafhankelijk kunnen werken, maar zijn dienst maakt deel uit van het agentschap dat hij moet controleren. De Europese Ombudsman deed, na onderzoek, aanbevelingen om het klachtenmechanisme toegankelijker te maken — een indirecte erkenning dat het nu niet volstaat. Hoe moet iemand die al teruggeduwd is dat mechanisme weten te vinden of te bereiken? En het Parlement dat toezicht houdt, is hetzelfde Parlement dat Frontex jaar na jaar meer geld en meer macht toekent.
Na de schipbreuk van de Adriana bij Griekenland, waarbij honderden mensen omkwamen, onderzocht de Europese Ombudsman de rol van Frontex. Het schip was gezien. De Griekse autoriteiten wisten dat er honderden mensen in nood op zee dreven. Dat ze in de problemen zaten. Frontex bood keer op keer aan om vanuit de lucht toezicht te houden, maar kreeg geen antwoord. Uren later waren meer dan zeshonderd mensen dood.
Er werd nadien geschermd met regels en bevoegdheden. Maar voor de Griekse kust verdronken mensen die reeds aan tal van verschrikkingen waren ontsnapt en nu, op de valreep, door mensen in pakken en uniformen compleet in de steek gelaten werden. Alsof je een regel kunt schenden door mensen van de dood te redden.
Wanneer wij iemand in nood zien, is het onze verdomde plicht om te helpen. Wat hier gebeurde, was geen ongelukkig misverstand tussen diensten. Dit was gewoon grove nalatigheid, een misdaad tegen weerloze mensen. Heel de wereld wist wat er gebeurde, en toch spreken we erover met een omzichtigheid die we ons bij Trump, Xi of Poetin nooit zouden laten aanpraten. Waarom proberen we met belachelijke argumentaties te verdoezelen wat er voor onze ogen gebeurde, alleen omdat het aan de grens van Europa was?
En nu vraagt Van Bossuyt om nog meer slagkracht. Want, zo klinkt het, er wordt nog te veel misbruik gemaakt van ons migratiesysteem door mensen die hier onterecht willen aanmeren. Van Bossuyt wil orde. Doeltreffendheid. Een asielsysteem dat niet overspoeld mag raken. Leg haar uitspraken van de voorbije maanden naast elkaar en de kern van haar streven wordt duidelijk: dat er minder mensen de grens over geraken. Het enige wat lijkt te tellen, is die teller naar beneden krijgen. Punt.
Het opdrijven van de slagkracht van Frontex dient in haar pleidooi niet om sneller boten in nood te zien, mensen op zee te redden of pushbacks tegen te houden. Het dient vooral om mensen sneller op te sporen en terug te sturen.
Van Bossuyt spreekt over sterkere buitengrenzen. Over doeltreffender terugkeer. Over de mensen aan die grenzen horen we haar nauwelijks. Menselijkheid is in haar pleidooi geen uitgangspunt. Het is een voetnoot bij een beleid dat in de eerste plaats over aantallen gaat.
De EU heeft Frontex opgericht en geeft het geld en macht. Het opereert in situaties die voor buitenstaanders moeilijk te controleren zijn. Ook het bestaande toezicht heeft de vastgestelde problemen niet voorkomen. Lidstaten willen resultaten zien. Ministers als Van Bossuyt willen nog betere resultaten. Als zij die macht aan Frontex wil geven, moet zij ook rekenschap afleggen voor de gevolgen van haar keuze. Die verantwoordelijkheid mag niet verdwijnen in een doolhof van bevoegdheden zodra er slachtoffers vallen.
Mensen die alles hebben achtergelaten vanwege oorlog of vervolging hebben het recht om bescherming te vragen. Een onderzoek kan het verschil zijn tussen leven en dood.
Frontex wordt er niet simpelweg van beschuldigd grenzen te bewaken, maar ervan weg te kijken of tekort te schieten wanneer mensen aan die grenzen hun rechten verliezen. Meer nog: onderzoek van Bellingcat en Lighthouse Reports toont dat Frontex zelf betrokken is bij pushbacks.
Daarom: wie Frontex meer macht geeft, moet ook openlijk verantwoordelijkheid nemen voor wat Frontex ermee doet.
(Kop en beeld: De Standaard. Foto: Peter De Smedt / CC.)
