Taariikhda Africa

Sannadkii 1974-kii, Idi Amin wuxuu afar ganacsade oo caddaan ah ku amray inay kursi ku qaadaan isagoo dhex maraya magaalada Kampala, wuxuuna arrintaas ku sheegay “culayska cusub ee ninka cad.”

Rudyard Kipling wuxuu sannadkii 1899-kii qoray gabayga la yiraahdo “The White Man’s Burden” (Culayska Ninka Cad). Gabaygu wuxuu dadka Yurub iyo Maraykanka ku boorinayay fikradda ahayd in xukunka iyo gumaysiga dadyowga kale uu yahay masuuliyad ama “culays sharaf leh” oo saaran dadka caddaanka ah. Gabaygan ayaa noqday mid ka mid ah qoraalladii inta badan loo adeegsaday in lagu difaaco gumaysiga.

Toddobaatan iyo shan sano kadib, Idi Amin ayaa fikraddaas si kaftan iyo jees-jees ah u rogay. Wuxuu afar ganacsade oo British ah ku amray inay ku qaadaan kursi, isagoo kor uga fadhiya rag ka soo jeeday boqortooyadii h**e u faafin jirtay fikradda ah in ay Afrika “kor u qaadayso” oo ay caawinayso.

Markii ay raggu culayskiisa qaadeen, Amin wuxuu u sheegay in tani tahay “culayska cusub ee ninka cad.”

Sawirka dhacdadaas ayaa dunida ku faafay. Warbaahinta reer Galbeedka badankeed waxay u soo bandhigeen dhacdada caddayn muujinaysa waxyaabihii ay ku tilmaami jireen Amin inuu ahaa qof majaajilo ah ama waalan. Si kastaba ha ahaatee, qaar badan ma aysan sharraxin macnaha ka dambeeyay kaftankiisa: inuu ahaa jawaab toos ah oo loo jeedinayay gabay loo adeegsaday in lagu cudurdaarto gumaysigii Afrika iyo dalal kale.

Dhacdadanse waxay lahayd dhinac ka murugo badan. Mid ka mid ah ragii kursiga qaadayay, Bob Scanlon, ayaa markii dambe lagu dilay xukunkii Idi Amin. Wiilkiisa ayaa sheegay in sawirkaas marar badan la isticmaalo iyadoo aan la xusin in aabbihii markii dambe noqday mid ka mid ah dhibbanayaashii nidaamka Amin.

Riwaayaddii iyo kaftankii maalintaas way jireen, laakiin sidoo kale waxaa jiray xaqiiqadii naxariis darrada ahayd ee xukunkii xigay.

Idi Amin wuxuu ahaa qof leh dhinacyo badan, badankoodna waxay ahaayeen kuwo naxariis daran. Laakiin galabtaas, wuxuu si jees-jees ah uga dhigay ereyadii Kipling kuwo dib ugu soo noqda, isagoo ka dhigay kuwii h**e gumaysiga u adeegsan jiray fikraddaas inay iyagu dareemaan waxa loogu yeero “culayska ninka cad.”

Socdaalkii ballaarnaa ee muhaajiriintu dhawaan ku galeen magaalooyinka Ceuta iyo Melilla ee Spain ayaan si xun u saameyn heshiiska Schengen ee oggolaanaya socdaalka xorta ah, sida uu sheegay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Portugal.

Xiisad ayaa dhalatay kadib markii Talyaaniga iyo Spain ay hirgeliyeen baaritaanno xuduudeed si ay uga jawaabaan dhibaatadan. Arrintan ayaa dhalisay dhaleeceyn, iyadoo qaar ay sheegeen in tallaabooyinkan ay lahaayeen ujeeddooyin siyaasadeed.

Ceuta iyo Melilla waa dhulal ay Spain leedahay oo ku yaalla Waqooyiga Afrika. Bishii Luulyo, waxaa halkaas galay tiro aad u badan oo muhaajiriin ah, iyadoo lagu qiyaasay in ku dhowaad 73,000 oo qof ay galeen Ceuta oo keliya.

Dhacdadan waxay sababtay dhimashada dhowr qof, waxayna dib u soo noolaysay khilaaf muddo dheer u dhexeeyay Spain iyo Morocco oo ku saabsan cidda leh maamulka iyo lahaanshaha Ceuta iyo Melilla.

Waan dhaartaye 😂

Tani waa sababta aanan u dooran karin gabar aan bikro ahayn oo ka timid qoys sabool ah, sababtoo ah dhammaan niyad-jabkayga ayaan iyada dusha uga tuuri lahaa.

Mar kasta oo ay ii sheegto in raashinkii gurigu dhammaaday, waxaan isla markiiba xusuusan lahaa rag kale oo iga horreeyay oo bilaash u galmoon jiray, iyaga oo aan waxba u qaban ama u bixin.

Mar kasta oo aan maalin xun soo maro, waxa aan iyada ku arki lahaa oo keliya nidaamkeeda difaaca oo ay wax ka beddeleen shahwada iyo DNA-da rag kale, taas oo aan ka baqi lahaa inay carruurtaydu ka dhaxlaan astaamo nin kale, aniguna aan haddana mas’uuliyadda ka bixiyo.

Intaas waxaa dheer, anigoo maaraynaya gabar sariir ilaa sariir u kala gudubtay, waa inaan mararka qaarkood u dulqaataa isbeddelka niyaddeeda, iyadoo aysan sidaas u dhaqmi jirin markii wiilashu jaamacadda dhexdeeda si bilaash ah ula galmoonayeen.

Dhibaatadaas maskaxeedna waxay noqon lahayd mid aan dhammaanayn.

Haddii aad doorato gabar aan bikro ahayn, adiga ayaa doortay nacasnimadaada.