ბაზიერი საქართველო - Falcon Georgia

FACLON AND A DUCK

პატარა ზომის: სიგრძე ნისკარტის წვერიდან კუდის ბოლომდე16-17 სმ, გაშლილი ფრთების სიგრზე კი 24-26 ცმ-ია.
ერთ-ერთი ყველაზე მკვეთრად შეფერილი ფრინველია. სხეულის ზედა ნაწილი კაშკაშა მოლურჯო-მოცისფროა,
ქვედა ნაწილში - ქარცი. ყელსა და კისრის ორივე მხარეს თეთრი ლაქები აქვს, ნისკარტი გრძელი და მოშავო.
სწრაფად და სწორხაზოვნად დაფრინავს. იკვებება წვრილი თევზით, რომელსაც წყალზე გადაკიდებული ტოტიდან უთვალთვალებს, ან წყლის თავზე ჩერდება ფრთების ხშირი ქნევით.
ბინადრობს მდინარეების და არხების გაყოლებაზე. ბუდობს სოროებში, რომელთა სიგრძე 1 მ-ს აღწევს. ჩვენში მობინადრეა.

ს. 28-31სმ ; ფ.ს.70-76 სმ
საშუალო ზომის მენაპირე ფრინველია. ადვილად გამოსაცნობია შავ-თეთრი შეფერილობით, მოკლე ფეხებითა და გრძელი, ზემოთ აპრეხილი შავი ქოჩრით, რომელიც გამრავლების პერიოდში მამრს გრძელი აქვს ვიდრე მდედრს.
კარგი განათებისას შავი ფერის სხეულის ზედა ნაწილი მომწვანო, მეტალურ ბზინვარებას იძენს. შავი ყელი და მკერდის ზედა ნაწილი კონტრასტს ქმნის თეთრ ლოყებთან და მუცელთან, რომელსაც მონარინჯისფრო კუდის მფარავები მოსდევს.
ზამთარში ერთიანდება გუნდებად.ბინადრობს უმთავრესად ტენიან მდელოებზე.არა გამრავლების პერიოდში მისი ნახვა მრავალგვარი ტიპის ჰაბიტატებში შეიძლება.
საქართველოში მობუდარია.

კაკაბი, ფრინველი ქათმისნაირთა რიგისა. ფერად მოცისფრო-მონაცისფროა, თავსა და ფრთებზე მოვარდისფრო ელფერი დაჰკრავს. გვერდებზე გარდიგარდმო მუქი ზოლები დასდევს. მამალი ტანად დედალზე დიდია, ფეხებზე აქვს დეზები.

კავკასიური როჭო

გარეული ბატის სხეული მასა 3-4,5 კგ. ძირითადად ბინადრობს აღმოსავლეთ გრენლანდიის, ევროპისა და აზიის ტუნდრის, ტყე-ტუნდრისა და ტაიგის ზონაში. ზამთარს ატარებენ ევროპის ხმელთაშუა ზღვისა და შავი ზღვის სანაპიროებზე, შუა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

კრავიჭამია (ბატკანძერი) - Bearded Vulture - Gypaetus barbatus

კლასი: ფრინველები - AVES
რიგი: შევარდნისნაირნი - Falconiformes
ოჯახი: ქორისებრნი - Acciptridae
გვარი: კრავიჭამია (ბატკანძერი) Gypaetus
სახეობა: Gypaetus barbatus

კრავიჭამიაც მძორისმჭამელ ფრინველთა ჯგუფში შემავალი დიდი ზომის ფრინველია, რომელიც გრძელი, ვიწრო ფრთებით და რომბისებური კუდით გამოირჩევა. ზრდასრულის თავი და სხეულის ქვედა ნაწილი თეთრია, თუმცა იმის გამო, რომ ფრინველი რეგულარულად იღებება წითელი ფერის თიხებში, ეს ადგილები მონარინჯისფრო უხდება. ტანი და ფრთები მუქია, ზემოდან მონაცრისფრო ელფერით. ნისკარტის ორივე მხარეს შავი, წვერისმაგვარი ბუმბულის ორი კონა ეშვება. ერთი წლის ფრინველს კისერი და თავი შავი აქვს. ზრდასრულის შეფერილობას 5 წლის ასაკში ღებულობს მიეკუთვნება.
ის გრძელი მისი სიგრძე თავიდან კუდამდე 102-115 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგრძე 250-280 სმ, იწონის 5-6 კგ-ს. მდედრი შედარებით დიდია მამრზე.
გავრცელებულია აფრიკასა და ევრაზიაში. ბინადრობს სუბალპურსა და ალპურ ზონაში. ბუდეებს იკეთებს კლდოვან ფლატეებზე ტყის მცენარეულობის ზოლში. იშვიათად (როგორც ჩანს საკვების ძებნისას) დაბლობ ადგილებშიც გვხვდება.
გამრავლებას ზამთარში იწყებს. მდედრი ორ კვერცხს დებს, თუმცა გამოჩეკილი მართვეებიდან ზრედასრულობას მხოლოდ ერთი აღწევს. საინკუბაციო პერიოდი 55-60 დღე გრძელდება. მართვეს აღზრდაში ორივე მშობელი მონაწილეობს. მართვეს ხორცით კვებავენ, ზრდასრული ფრინველის ძირითად საკვებს ძვლები წარმოადგენს. კრავიჭამიას საკმაოდ მოზრდილი ძვლების გადაყლაპვა შეუძლია. უფრო დიდი ზომისას კი ქვიან ნაშალებზე სიმაღლიდან აგდებს, ამტვრევს და შემდეგ ჭამს.
საუკუნის დასაწყისში ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში კრავიჭამია ამოწყვეტილი იქნა, ამჟამად მიმდინარეობს მუშაობა მის აღდგენაზე.
კრავიჭამია შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში როგორც საკმაოდ მცირერიცხოვანი და იშვიათი ფრინველი, რომელიც ხასიათდება კლებადი რიცხოვნობით.

ფასკუნჯი საქართველოში გავრცელებულ მძორისმჭამელებში ყველაზე მცირე ზომისაა. სიგრძე თავიდან კუდის ბოლომდე 60-70 სმ-ია, გაშლილი ფრთებისა -58-163 სმ, წონა კი-2.1 - 2.4 კგ.
ზრდასრული ფრინველი თეთრია, შავი მომქნევი ბუმბულით. ნისკარტი გრძელია და ვიწრო, კუდი რომბისებური. ყვითელი სახე მოკლებულია ბუმბულის საფარველს. ახალგაზრდა ფრინველი მოყავისფრო-მორუხოა. ზრდასრულის შეფერილობას 5 წელიწადში იღებს.
ჰაერში სხეულის კონტურით ბატკანძერს წააგავს, თუმცა უფრო მოკლე კუდი და შედარებით მოკლე, ნაკლებ წვეტიანი ფრთები აქვს.
გავრცელებულია აფრიკასა (ტროპიკული ნაწილის გარდა) და ევრაზიაში. მძორით იკვებება, თუმცა მოიპოვებს რეპტილიებსაც. ბუდობს კლდოვან ნიშებსა და ადამიანის მიერ წარსულში კლდეებში გამოკვეთილ გამოქვაბულებში.
საქართველოში მობუდარია...

გნოლი - ფრინველია ქათმისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის საშუალო სიგძეა 35 სმ. მამლის წონა 500 გრამს აღწევს, დედლისა - 350 გრამს.

კავკასიური როჭო (Tetrao mlokosiewiczi) კავკასიის ენდემია და იგი ცნობილია როგორც გლობალურად საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა. ის როჭოს ერთ-ერთი სახეობაა და წარმოდგენილია გავრცელების მცირე და ძლიერ ფრაგმენტირებული არეალით (დაახლ. 12 000 კვ. კმ.). ეს საშუალო ზომის ტყის ფრინველია, სხეულის სიგრძე 50 სმ-მდეა. წონა - 600 – 1100 გრამი. მამალი დედალზე დიდია და შეფერილობითაც განსხვავდება. ორწლიანი და მეტი წლის მამალი სრულიად შავია, მხოლოდ იღლიის ბუმბულები აქვს თეთრი, თვალებს ზემოთ კანი (წარბი) კი წითელია. დედალი როჭო კი ჩალისფერია, მუქი მოყავისფრო განივი წინწკლებით.როჭოებისათვის დამახასიათებელია ასაკობრივი დიმორფიზმი. ერთწლიანი მამალი შეფერილობით დედალს ჰგავს, მაგრამ მასთან შედარებით ყავისფერი წინწკლები უფრო წვრილი და ხშირი აქვს. ახალგაზრდა მამალი საბოლოოდ მხოლოდ ზრდასრულობის მიღწევისას, მე-3-ე წელს იფარება შავი ბუმბულით.მამალს გრძელი და ლამაზი კუდი აქვს, რომელიც ბოლოში ორად არის გაყოფილი და ქვემოთაა დახრილი. საქართველოში ბინადრობს როგორც დიდ, ისე მცირე კავკასიონზე. გვხვდება სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე უმთავრესად დეკით დაფარულ ფერდობებზე. ასევე მეჩხერ არყნარი ტყისა და სუბალპური ზონის საზღვარზე. გამრავლების ზესეზნი იწყება მაისში ან ივნისის დასაწყისში. დედალი დებს საშუალოდ 10 კვერცხს და ჩეკს 6–7 წიწილას. ინკუბაციის პერიოდი შეადგენს 20-25 დღეს. წიწილები ფრენას უკვე 10-14 დღის ასაკში იწყებენ და ზრდასრული როჭოს ზომას 2 თვისას აღწევენ. როგორც წესი დედლები ზრდასრულები ცხოვრების პირველსავე წელს ხდებიან, ხოლო მამალები 2 წლის ასაკში. იკვებება თესლით, კენკრით, ხილით, ნორჩი ყლორტებითა და ფოთლებით, ჭიებით, ლოკოკინებით.ეს ფრინველი როგორც ცალკე სახეობა მსოფლიოსთვის ცნობილი გახდა მხოლოდ 1875 წელს. მანამდე კი მეცნიერები მას ევროპულ შავ როჭოდ მიიჩნევდნენ. მას შემდეგ, რაც პოლონელი გადამდგარი ოფიცერი მლოკოსიევიჩი ჩამოსახლებული იქნა საქართველოში მეფის რუსეთის დროს და მუშაობა დაიწყო ლაგოდეხის ნაკრძალში მეტყევედ, მისმა დაკვირვებამ და ვარშავის უნივერსიტეტში გაგზავნილმა წერილმა გადაწყვიტა ამ ფრინველის სახელდების ბედი. პოლონელმა ზოოლოგმა, პროფესორმა ტაჩანოვსკიმ ახალ სახეობას მლოკოსევიჩის როჭო უწოდა.

პოპულაციის საერთო რაოდენობა სხვადასხვა მონაცემებით 10,000–დან 17,000 ინდივიდამდე მერყეობს. სახეობის გავრცელება ფარავს 6 ქვეყანას: საქართველო, აზერბაიჯანი, სასომხეთი, სამხრეთ რუსეთი, ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთი და ჩრდილო-ირანის მცირე ნაწილი. სახეობა მისი გავრცელების ყველა ქვეყნის წითელ სიაშია შეტანილი, როგორც იშვიათი პოპულაცია შემცირებადი ტენდენციით, და ასევე შეტანილია საერთაშორისო სიებში: ევროპის ყურადღების ქვეშ მყოფი სახეობები (Species of European Concern) კატეგორია 2 სტატუსი “არასაკმარისად შესწავლილი” და IUCN – ის 2004 წლის წითელ სიაში (2004 IUCN Red List) სტატუსით “არასაკმარისი მონაცემების მქონე”. სახეობის გავრცელების მცირე არეალის, მაღალმთიანი ადგილსამყოფელის, და მცირე პოპულაციის გამო სახეობის შესწავლა აქამდე სათანადოდ ვერ მოხერხდა.

ასეთი მდგომარეობის მიუხედავად, მთელი პოპულაციის მხოლოდ 5-7% იმყოფება ოფიციალური დაცვის ქვეშ (საქართველოში 3-4%). კავკასიური როჭოს მთავარ შემაწუხებელ ფაქტორებად მიჩნეულია:
1. ჰაბიტატის (ბინადრობის ადგილი) დეგრადაცია, გამოწვეული ზედმეტი ძოვებით, გაუტყეოებით, ეროზიით და განვითარებით;
2. მეცხვარე და უპატრონო ძაღლების მიერ მტაცებლობით, განსაკუთრებით კი მათი მსხვერპლი ხდება ახალგაზრდა სახეობები, ბარტყები და კვერცხები;
3. არალეგალური ნადირობით, რაც მნიშვნელოვნად გაიზარდა ბოლო 10-15 წლის განმავლობაში.
ამის გარდა, ინდივიდუალური პოპულაციების მაღალი ფრაგმენტაცია შესაძლოა სახეობის არსებობისთვის გადამწყვეტ როლს თამაშობდეს – მინიმალური კავშირები აღმოსავლეთ და დასავლეთ, დიდ და მცირე კავკასიონის პოპულაციებს შორის შესაძლოა არასაკმარისი აღმოჩნდეს სახეობის გადარჩენისთვის. ჩრდილო ნაწილთან შედარებით ფრაგმენტაციის დონე შედარებით მაღალია როჭოს გავრცელების არეალის ურბანიზებულ და მეტად განვითარებულ სამხრეთ ნაწილში. შესაძლოა, სწორედ ეს იყოს სახეობის გაქრობის მიზეზი ამ ადგილებში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი როლი შეიძლება ითამაშოს დიდმა პროექტებმა და განვითარებამ.

კავკასიური როჭოს გავრცელების არეალის თვალსაზრისით საქართველოს ცენტრალური ადგილი უკავია: აქ მთლიანი გავრცელების 50 % და მთელი რიცხოვნების 45-55% - ია თავმოყრილი. საქართველო ასევე ერთადერთი ქვეყანაა, სადაც ერთდროულად გვხვდება მცირე და დიდი კავკასიონის პოპულაციები. ეფექტური მენეჯმენტის განხორციელებისთვის საჭიროა უფრო ზუსტი ინფორმაცია სახეობის გავრცელებისა და ჰაბიტატის მდგომარეობის, პოპულაციური ეკოლოგიისა და გენეტიკის, პოტენციური და არსებული შემაწუხებელი ფაქტორების შესახებ.