TODE Martial Arts Organization TodeHellas

Στο νέο άρθρο του Θinking Blog εξερευνώ μια θεμελιώδη, αλλά συχνά παρεξηγημένη σχέση στις πολεμικές τέχνες. Τη σχέση δασκάλου–μαθητή. Η σχέση αυτή προϋποθέτει ηθική δέσμευση και αμοιβαιότητα. Ο μαθητής προσέρχεται, αλλά ο δάσκαλος τον αναλαμβάνει. Αναλαμβάνει την πρακτική του εκπαίδευση, την εξάσκηση των δεξιοτήτων του και την διαμόρφωση του χαρακτήρα του.

Η διδασκαλία είναι προσωπική, αλλά ταυτόχρονα κοινωνική, καθώς διαχέεται ως συμπεριφορά και στάση ζωής από τον μαθητή στο περιβάλλον του. Αν θέλεις να δεις γιατί η θέση ότι «ο δάσκαλος διαλέγει τον μαθητή» έχει επίδραση στο άτομο και στην κοινωνία, συνέχισε την ανάγνωση.

Grow consciously. Connect wholeheartedly. Live with meaning.

Athanasios Papanastasiou
The Art of Life: From Survival to Meaningful Living
Life & Wellness Coach – Adult Trainer – Martial Arts Instructor

#Θεσσαλονίκη


Κείμενο: Θανάσης Παπαναστασίου
Βρες περισσότερα άρθρα στο Θinking Blog: https://athpapanastasiou.gr/

Μάθημα 4 – Πολεμικές τέχνες: ο δάσκαλος διαλέγει τον μαθητή

Η αμοιβαιότητα είναι αναγκαία προϋπόθεση στην σχέση δασκάλου-μαθητή. Αναμφίβολα, ο μαθητής είναι αυτός που επιλέγει να ξεκινήσει πολεμικές τέχνες, για τους δικούς του λόγους. Είναι αυτός που αποφασίζει να περάσει την πόρτα της σχολής. Ωστόσο, «ο δάσκαλος διαλέγει τον μαθητή», όπως διαπιστώνει σοφά ο μαθητής μου ο Νίκος.

Αν η επιλογή ανήκε μόνο του μαθητή, αυτός θα ήταν απλώς «πελάτης». Θα έμπαινε στη σχολή για να «αγοράσει» μια τέχνη. Ίσως και το χρόνο του δασκάλου. Ο δάσκαλος, θα περιοριζόταν στη θέση του «πωλητή», στερούμενος της δυνατότητας διάκρισης και προσωπικής ευθύνης. Η σχέση θα μετατρεπόταν σε συναλλαγή και θα εκφυλιζόταν σε μια διαρκή σύγκρουση ανάμεσα στον εγωϊσμό του δασκάλου και στη φιλοδοξία του μαθητή.

Η θέση ότι «ο δάσκαλος διαλέγει τον μαθητή» δεν αναιρεί το δημοκρατικό ιδεώδες. Το επανατοποθετεί στη σωστή του βάση. Δημοκρατία δεν σημαίνει κατάργηση των ρόλων, αλλά ελεύθερη και συνειδητή συμφωνία όσων συμμετέχουν, μέσα στα όρια της δικής τους ευθύνης. Ο μαθητής επιλέγει ελεύθερα να περάσει την πόρτα και ο δάσκαλος επιλέγει να αναλάβει την ευθύνη της διδασκαλίας. Η σχέση είναι αμοιβαία και εθελοντική και η ισότητα δεν αφορά τη θέση, αλλά την ανθρώπινη αξία.

Αυτή η αρχή είναι ιδιαίτερα εμφανής στις πολεμικές τέχνες. Η εκπαίδευση εκτείνεται πολύ πέρα από τη μεταφορά γνώσεων. Αποτελεί συνάντηση ανθρώπων και σχέση ζωής. Μια τέτοια σχέση φέρει συνέπειες και ευθύνη και δεν μπορεί να εξαντλείται στην επιλογή του επιδέξιου ή του ταλαντούχου.

Γι’ αυτό ο δάσκαλος αναζητά τον εκπαιδεύσιμο. Εκείνον που θέλει να μάθει, να σεβαστεί το πλαίσιο και να αναλάβει την ευθύνη της προσωπικής του εξέλιξης. Αυτό δεν αποτελεί προνόμιο του δασκάλου, αλλά ηθική του υποχρέωση και εξάσκηση της ελευθερίας του.

Οι πολεμικές τέχνες χωρίς προσωπική πειθαρχία, αυτογνωσία και σεβασμό στον συνάνθρωπο, είναι κενές και επικίνδυνες. Ο δάσκαλος εκπαιδεύει την τεχνική και το σώμα, αλλά πρώτιστα το χαρακτήρα. Σμιλεύει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στη δυσκολία, αντιμετωπίζει την επιτυχία και την αποτυχία και τιθασεύει την ισχύ που αποκτά.

Όταν η τέχνη υπηρετεί το εγώ, τότε γίνεται όπλο επικίνδυνο. Είτε καταστρέφει την εξέλιξη, είτε τραυματίζει τους ανθρώπους. «Ο δάσκαλος διαλέγει το μαθητή» για να μην παραδώσει κάτι δημιουργικό και συνάμα επικίνδυνο, σε λάθος χέρια. Γι’ αυτό η εκπαίδευση απαιτεί ήθος, σχέση, αγάπη, διάκριση και αντοχή.

Η θέση αυτή αποτυπώνεται στον κινηματογραφικό χαρακτήρα του «Λευκού Λωτού» (Pai Mei) στην ταινία «Kill Bill». Ο Pai Mei αποτελεί αρχετυπικό δάσκαλο σε παλιές κινέζικες ταινίες Kung Fu. Τον αναφέρω, όχι ως πρότυπο συμπεριφοράς, καθώς είναι ιδιαίτερα σκληρός, αλλά ως υπενθύμιση της ευθύνης που φέρει. Δοκιμάζει την υπομονή, την πειθαρχία και την ετοιμότητα του μαθητή να αναλάβει την ευθύνη της γνώσης. Η επιλογή γίνεται με επίγνωση ότι η δύναμη χωρίς ήθος, στρέφεται εναντίον του ίδιου του ανθρώπου και του περιβάλλοντός του.

Η διδασκαλία, είναι μια πράξη κοινωνικής ευθύνης. Ο δάσκαλος μέσα από την πολεμική τέχνη διδάσκει τρόπο ζωής. Και η τέχνη γίνεται επικίνδυνη για τη ζωή εφόσον διδάσκεται χωρίς ήθος, χωρίς σεβασμό και χωρίς επίγνωση των συνεπειών της.

Ο μαθητής δεν είναι μόνο δέκτης γνώσης των τεχνικών. Είναι φορέας αξιών που θα μεταδώσει στην οικογένειά του, στην εργασία του και στην κοινωνία. Αν δεν αναπτύσσει στοιχειώδη ωριμότητα, μπορεί να μεταφέρει υπεροψία, ανασφάλεια, ακόμα και βία.

«Ο δάσκαλος διαλέγει το μαθητή» γιατί δεν εκπαιδεύει μόνο έναν άνθρωπο. Μέσα από τη διδασκαλία του, μεταφέρει την ενέργειά του στο μαθητή, ο οποίος επηρεάζει τον κόσμο γύρω του. Και αυτό αναδεικνύει την ευθύνη του. Ο δάσκαλος διαλέγοντας, επηρεάζει και προστατεύει. Πολύ περισσότερους ανθρώπους πέρα από τον μαθητή που διδάσκει.

Με αγάπη και αίσθημα ευθύνης
Θανάσης Παπαναστασίου

..........................................

Grow consciously. Connect wholeheartedly. Live with meaning.

Athanasios Papanastasiou
The Art of Life: From Survival to Meaningful Living
Life & Wellness Coach – Adult Trainer – Martial Arts Instructor

#Θεσσαλονίκη


Κείμενο: Θανάσης Παπαναστασίου
Βρες περισσότερα άρθρα στο Θinking Blog: https://athpapanastasiou.gr/

Σημείο κατατεθέν στις πολεμικές τέχνες είναι η πειθαρχία. Ωστόσο, στη διδασκαλία, η πειθαρχία χωρίς ελευθερία λειτουργεί ως μηχανισμός συμμόρφωσης παρά ως εφαλτήριο ανάπτυξης. Στο νέο άρθρο του Θinking Blog εξερευνώ το «πώς» της διδασκαλίας.

• Πώς αντιμετωπίζεται το λάθος;
• Πώς καλλιεργείται η ελευθερία χωρίς να χαθεί η πειθαρχία;
• Πώς καλλιεργείται το εσωτερικό κίνητρο του μαθητή;
Αν ασχολείσαι με πολεμικές τέχνες ή με την εκπαίδευση γενικότερα, αξίζει να το διαβάσεις.

Κείμενο: Θανάσης Παπαναστασίου
Βρες περισσότερα άρθρα στο Θinking Blog: https://athpapanastasiou.gr/

........................................................

Μάθημα 3 - Πολεμικές τέχνες: από την πειθαρχία στην ελευθερία

Στο προηγούμενο άρθρο (Πώς αναγνωρίζουμε έναν καλό δάσκαλο πολεμικών τεχνών), έθεσα σημεία παρατήρησης και μίλησα για την ευθύνη της επιλογής. Τώρα το βλέμμα στρέφεται στον τρόπο διδασκαλίας. Εκτός από το ποιος διδάσκει και το τί διδάσκει σημασία έχει και το πώς.

• Πώς αντιμετωπίζεται το λάθος;
• Πώς ρυθμίζεται η ένταση της άσκησης;
• Πώς καλλιεργείται το εσωτερικό κίνητρο;
• Πώς συνυπάρχουν ελευθερία με την πειθαρχία;

Παρακάτω, τίθενται ορισμένα κριτήρια για την ποιότητα της διδασκαλίας, με στόχο να φανεί αν η εκπαίδευση καλλιεργεί κάτι περισσότερο από την μαχητική τεχνική.

Το δικαίωμα στο λάθος και το μέτρο στην άσκηση
Η μάθηση ξεκινά από το αδέξιο. Όλοι ξεκινάμε κάνοντας κάτι χάλια στην αρχή κι αυτό είναι φυσιολογικό. Όταν ο δάσκαλος επιτρέπει στον μαθητή να αποτύχει, να μπερδευτεί και να εκτεθεί χωρίς ντροπή, του ανοίγει χώρο για να νοιώσει ασφάλεια και να επιδιώξει την εξέλιξη.

Ο μαθητής μαθαίνει να εμπιστεύεται την διαδικασία. Αναγνωρίζει ότι μέτρο σύγκρισης είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Δεν είναι ο άλλος. Αν αντίθετα είναι διαρκώς στο μικροσκόπιο της κριτικής, ο μαθητής «μικραίνει». Σταματά να πειραματίζεται και αρχίζει να φοβάται. Όταν ντρέπεται για τα λάθη του, εξαναγκάζεται να είναι «σωστός πάντα». Κι αυτό είναι τεράστιο βάρος.

Κρίσιμος παράγοντας στη διδασκαλία είναι η εφαρμογή της παιγνιώδους μάθησης. Δεν αναιρεί τη σοβαρότητα της πολεμικής τέχνης. Αντίθετα, την καθιστά βιώσιμη μακροπρόθεσμα. Το παιχνίδι αποτελεί έναν ευχάριστο τρόπο εμπλοκής με τη μάθηση. Η χαρά της ανακάλυψης ανοίγει τον νου, μειώνει τον φόβο της αποτυχίας και επιτρέπει στη γνώση να ριζώσει.

Μια σχολή χωρίς παιχνίδι, χαρά και ζωντάνια είναι καταδικασμένη να αναπαράγει συμμόρφωση, όχι μάθηση. Ο δάσκαλος που εφαρμόζει την παιγνιώδη μάθηση, καλλιεργεί την ελευθερία και την εγρήγορση μέσα από την οικειοθελή συμμετοχή.

Η εκπαίδευση δεν χρειάζεται ενοχή για να λειτουργήσει. Ούτε πίεση. Όταν η άσκηση γίνεται αγγαρεία, κάτι έχει χαθεί. Μέσα από το παιχνίδι και τον πειραματισμό, καλλιεργείται το εσωτερικό κίνητρο και η μάθηση έρχεται φυσικά.

Επίσης, η ποσότητα και η ένταση της άσκησης έχουν σχέση και με την ποιότητά της. Το πολύ δεν είναι απαραίτητα καλύτερο. Κάνε τόσο, ώστε για να το χαίρεσαι, όχι ώστε να το σιχαίνεσαι. Να φεύγεις από την προπόνηση γεμάτος, όχι εξαντλημένος και απογοητευμένος. Από την άλλη, η μεγάλη ένταση σε κάθε προπόνηση, μοιάζει με τιμωρία. Η μακροπρόθεσμη πρόοδος δεν κερδίζεται με αυτόν τον τρόπο.

Κάποιοι θα αντιτείνουν τη γνωστή φράση «no pain, no gain» (χωρίς πόνο, δεν υπάρχει κέρδος). Έχουν δίκιο μόνο κατά το ήμισυ. Πράγματι, κάθε πρόοδος απαιτεί προσπάθεια. Όχι όμως εξάντληση και πόνο. Για να διευρυνθούν τα όριά μας χρειάζεται να δοκιμαστούμε. Όταν όμως ο πόνος γίνεται κριτήριο της «καλής» προπόνησης, τότε έχουμε χάσει τον δρόμο. Η συνεχής εξάντληση είναι ένδειξη κακής διαχείρισης της ενέργειάς μας και απουσίας μέτρου.

Η ποιότητα και η ποσότητα της εξάσκησης μακροπρόθεσμα ξεπερνούν σε αποτελεσματικότητα την διαρκώς σκληρή προπόνηση. Όταν προπονείσαι με μέτρο, χωρίς να φτάνεις στα άκρα, διατηρείς την υγεία, την ενέργεια και την όρεξη για «ακόμα λίγο». Η διαρκώς υψηλή ένταση, αντίθετα με ότι πιστεύεται, εγκυμονεί τον κίνδυνο τραυματισμών, αφαιρεί ώρες προπόνησης και συχνά μειώνει την ψυχική ενέργεια.

Το βέλτιστο δεν είναι να δίνεις τα πάντα στην προπόνηση σήμερα. Είναι να μπορείς να επιστρέψεις και αύριο. Να φεύγεις από την προπόνηση με την αίσθηση ότι θα μπορούσες να κάνεις λίγο ακόμα, όχι με την ανάγκη να αναρρώνεις για μέρες. Έτσι η καθημερινή επαφή με την άσκηση γίνεται φυσικός ρυθμός ζωής και όχι βάρος που πρέπει να αντέξεις. Κράτα το μέτρο, ώστε η προσπάθεια να έχει διάρκεια. Η υπερβολή εντυπωσιάζει βραχυπρόθεσμα. Το μέτρο χτίζει μακροπρόθεσμα.

Ελευθερία και πειθαρχία

Τα περισσότερα συστήματα πολεμικών τεχνών στηρίζονται σε μια πυραμιδωτή ιεραρχική δομή. Η δομή αυτή αν και διατηρεί το στοιχείο της πειθαρχίας, περιορίζει σημαντικά το στοιχείο της ελευθερίας. Προτείνω μια διαφορετική προσέγγιση, καθώς όταν λείπει το στοιχείο της ελευθερίας η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη είναι προβληματική. Εφόσον εξασκείται η ελευθερία εξασκείται και η πρωτοβουλία. Στοιχείο απαραίτητο στο χάος της μάχης.

Η ελευθερία δεν αναιρεί τη δομή. Η ιεραρχία δεν καταργείται, αλλά απογυμνώνεται από τον αυταρχισμό και μετασχηματίζεται σε σχέση ευθύνης και αμοιβαίου σεβασμού. Στο πλαίσιο που συνυπάρχει η ελευθερία και η πειθαρχία, ο δάσκαλος στέκεται «δίπλα» στον μαθητή και όχι «πάνω» από αυτόν.

Πολλοί επιλέγουν να μην ακολουθήσουν αυτό το μοντέλο, γιατί φοβούνται ότι θα χάσουν τον έλεγχο. Είναι αλήθεια ότι θα χρειαστεί να εκτεθούν και να απομυθοποιήσουν την εικόνα της αυθεντίας. Η ειρωνεία είναι ότι η αυθεντία που χρειάζεται να κρυφτεί ή να προστατευτεί είναι ήδη εύθραυστη. Εκεί μέσα στον κίνδυνο της απομυθοποίησης κρύβεται και η δυνατότητα εξέλιξης του δασκάλου.

Οι αδυναμίες δεν παραγνωρίζονται, αλλά δουλεύονται χωρίς ενοχές και κατάκριση. Όταν διαμορφώνεται τέτοιο κλίμα, ενδυναμώνονται τα δυνατά στοιχεία του χαρακτήρα και της προσωπικότητας και του μαθητή και του δασκάλου.

Το αποτέλεσμα είναι μια ζωντανή μαθησιακή κοινότητα, όπου οι μαθητές δεν συμμορφώνονται απλώς, αλλά ανθίζουν. Έτσι, μέσα στην ισορροπία ελευθερίας και πειθαρχίας, δυναμώνουν οι δεσμοί. Με αφορμή όσα γράφω, έρχεται στο μυαλό μου μια κρίσιμη ερώτηση: αν σταματούσα να μιλάω και με έβλεπαν οι μαθητές μου μόνο να πράττω, τί θα μάθαιναν πραγματικά από εμένα; Αυτή είναι μια ερώτηση που χρειάζεται να κάνει στον εαυτό του κάθε δάσκαλος, αλλά και κάθε γονιός.

Η πραγματική αξία ενός δασκάλου

Ο χρόνος είναι ο αμείλικτος κριτής κάθε δασκάλου. Εκεί δοκιμάζεται η ποιότητά του. Με τη σοφία που συσσωρεύει, όχι ως αποτέλεσμα της παρέλευσης του χρόνου, αλλά ως ενεργητικής ενασχόλησης με τα σημαντικά της ζωής. Με τις σχέσεις που καλλιεργεί, τις πράξεις που κάνει, τα λόγια που εκφέρει και την ενέργεια που εκπέμπει.

Εφόσον ο δάσκαλος αποδεχτεί το λειτούργημά του, επιλέγει ταυτόχρονα και την ταπεινότητα ως αρετή στο δρόμο του. Αν αφεθεί να τον παρασύρει η έπαρση, θα επιδιώξει να εμφανίζεται σαν αυθεντία. Και το αποτέλεσμα θα είναι αναπόφευκτα, να μεγαλώνει τις αποστάσεις από τους μαθητές για να προστατεύει την εικόνα του. Η ευθύνη είναι μεγάλη για όποιον την αποδεχτεί. Και το ρίσκο επίσης.

Κάποιοι θα πουν ότι η απόσταση είναι απαραίτητη. Ότι ενισχύει το συμβολισμό της θέσης του δασκάλου και προστατεύει και το μαθητή και το δάσκαλο. Ο μαθητής διαμορφώνει ένα πρότυπο και ο δάσκαλος μια σαφή δομή για να διαφυλάξει το ρόλο του. Ως σκέψη είναι σωστή. Ωστόσο, θα έλεγα ότι δεν φτάνει. Η απόσταση συχνά φτωχαίνει τη σχέση. Εξιδανικεύει, αντί να προάγει την ωρίμανση και δημιουργεί ένα άπιαστο «πρότυπο» που αργά ή γρήγορα θα φανερώσει τις ανεπάρκειές του.

Ο δάσκαλος παραμένει άνθρωπος με αδυναμίες, όρια και διαρκή ανάγκη εξέλιξης. Η ανθρώπινη διάσταση δεν μειώνει την αξία του. Αντίθετα, τη θεμελιώνει. Ο μαθητής χρειάζεται έναν ατελή δάσκαλο ως ζωντανό παράδειγμα συνέπειας και προσωπικού αγώνα. Το ερώτημα είναι: πόσο ώριμος είναι ο μαθητής να δει και να αποδεχτεί την ατέλεια του δασκάλου;

Τέλος, οι πραγματική αξία ενός δασκάλου δεν μετριέται μόνο στις τεχνικές και στις φυσικές του ικανότητες, αλλά στο αποτύπωμα που αφήνει στους ανθρώπους γύρω του. Αν είσαι εκπαιδευτής και επιλέξεις το δύσκολο μονοπάτι της έκθεσης και της συνεχούς βελτίωσης, θα γίνεις κάτι πολύ περισσότερο από ένας απλός εκπαιδευτής. Θα γίνεις ένας πραγματικός Δάσκαλος.

Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου

Υ.Γ. Στο 4ο και τελευταίο μέρος, η διδασκαλία της πολεμικής τέχνης αποκαλύπτεται ως ηθική πράξη με συνέπειες. Μετατρέπεται σε σχέση που γεννά ευθύνη και ανάγκη για διάκριση.

Grow consciously. Connect wholeheartedly. Live with meaning.
Athanasios Papanastasiou
The Art of Life: From Survival to Meaningful Living
Life & Wellness Coach – Adult Trainer – Martial Arts Instructor

#Θεσσαλονίκη

Κάθε μαθητής πολεμικών τεχνών θυμάται την πρώτη μέρα που πέρασε την πόρτα της σχολής. Ο χώρος άγνωστος και οι άνθρωποι επίσης. Κι όμως, μέσα στο αμήχανο ξεκίνημα υπάρχει μια αίσθηση προσμονής ότι εδώ μπορεί να ξεκινήσει κάτι σημαντικό. Το βασικό ερώτημα ωστόσο παραμένει το ίδιο: είναι καλός ο δάσκαλος;

Σε αυτό το άρθρο εξερευνώ τις ποιότητες του δασκάλου από μια διαφορετική οπτική. Μέσα από συγκεκριμένα σημεία παρατήρησης, ώστε να μπορείς να αναγνωρίσεις, νωρίτερα ή αργότερα, τα χαρακτηριστικά του και να αποφασίσεις αν ταιριάζεις στο περιβάλλον που διαμορφώνει. Δεν καλείσαι να συμφωνήσεις, αλλά να παρατηρήσεις και να διακρίνεις.

Grow consciously. Connect wholeheartedly. Live with meaning.

Athanasios Papanastasiou
The Art of Life: From Survival to Meaningful Living
Life & Wellness Coach – Adult Trainer – Martial Arts Instructor

#Θεσσαλονίκη


Κείμενο: Θανάσης Παπαναστασίου
Βρες περισσότερα άρθρα στο Θinking Blog: https://athpapanastasiou.gr/

........................................................

Μάθημα 2: Πώς αναγνωρίζουμε έναν καλό δάσκαλο πολεμικών τεχνών

Έχοντας καταθέσει μια προσωπική εκδοχή των χαρακτηριστικών του καλού δασκάλου στο πρώτο μέρος του άρθρου, επανέρχομαι με μερικές πρακτικές σκέψεις για τα κριτήρια επιλογής του. Στις πολεμικές τέχνες η προσέλευση στην εκπαίδευση είναι εθελοντική. Οπότε, με αυτή την οπτική, ο μαθητής διαλέγει τον δάσκαλο. Από την άλλη και ο δάσκαλος διαλέγει τον μαθητή. Υπάρχει αμοιβαιότητα, την οποία θα εξηγήσω στα επόμενα.

Τα παρακάτω δεν αποτελούν κανόνες, αλλά σημεία παρατήρησης. Είναι αποτέλεσμα προσωπικής εμπειρίας και σκέψης, επιτυχιών αλλά κυρίως αποτυχιών και λαθών. Δεν αποτελούν άκαμπτους κανόνες, αλλά κατευθύνσεις.

Συχνά, όταν κάτι δεν πάει καλά, το σώμα το έχει ήδη αντιληφθεί, πριν προλάβει το μυαλό να το αναγνωρίσει. Κι αυτό γίνεται εντονότερο, στις περιπτώσεις που αφορά ανθρώπινες σχέσεις. Το καταλαβαίνουμε στο στομάχι μας. Κάτι μας ενοχλεί που δεν εξηγείται. Ή από την άλλη, έχουμε την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι τέλεια. Προτείνω, να έχεις τα μάτια σου ανοικτά. Να παρατηρείς, να αξιολογείς και να μην απεμπολείς τη δυνατότητά σου να σκέφτεσαι.

Θεωρώ, ότι τα παρακάτω σημεία παρατήρησης, βοηθούν να διαμορφώσουμε ουσιώδη κριτήρια αξιολόγησης του δασκάλου. Υπερβαίνουν το στενό κομμάτι της εκπαίδευσης στις πολεμικές τέχνες, αν και εστιάζουν κυρίως σε αυτές.
1. Παρατήρησε αν στην προπόνηση αποτελεί προτεραιότητα η ασφάλεια. Η καλή υγεία και η πρόληψη των τραυματισμών είναι καίρια στοιχεία. Ο καλός μαχητής δεν «σπάει» το σώμα του στην προπόνηση. Το σέβεται και το προσέχει. Η κουλτούρα και η ένταση της προπόνησης είναι ευθύνη του δασκάλου.
2. Παρατήρησε πως διαχειρίζεται την εξουσία του. Στις πολεμικές τέχνες η ιεραρχία είναι δεδομένη. Το ερώτημα είναι: την χρησιμοποιεί για να εξυπηρετεί τη διδασκαλία ή για να επιβάλλεται;
3. Παρατήρησε αν ζητά τυφλή υπακοή. Αν είναι της άποψης «ή τα δέχεσαι όλα ή φεύγεις», τότε η σχολή μοιάζει περισσότερο με σέχτα. Ο καλός δάσκαλος ενθαρρύνει την κριτική σκέψη, χωρίς να σιωπά τις αρχές του.
4. Παρατήρησε τί συμβαίνει όταν διαφωνήσεις. Υπάρχει διάλογος ή ψυχρότητα; Αποδοχή ή επιθετικότητα; Απαντά με σύνεση ή με έκρηξη εγωϊσμού;
5. Πρόσεξε πως διαχειρίζεται τυχόν λάθη του. Τα παραδέχεται όταν τα διαπιστώνει; Ζητά συγνώμη ή υπερασπίζεται το «αλάθητο» του δασκάλου; Από την άλλη, αναλαμβάνει τις ευθύνες του ή τις ρίχνει αλλού;
6. Παρατήρησε πως διαχειρίζεται την ένταση, το θυμό, την απογοήτευση, την ήττα και την νίκη. Πολεμική τέχνη σημαίνει διαχείριση της βίας, αλλά και αντιμετώπιση των παθών μας.
7. Παρατήρησε αν υποστηρίζει τους μαθητές στην επίτευξη των προσωπικών τους στόχων. Δες αν νοιάζεται, αν φροντίζει και αν έχει υπομονή. Είναι κρίσιμο να συμπεριφέρεται στους μαθητές με σεβασμό και αξιοπρέπεια, ακόμα και τις στιγμές που φαίνονται ανεπαρκείς. Αυτό τους υψώνει πάνω από τις προσδοκίες που έχουν οι ίδιοι από τον εαυτό τους και τους δίνει δύναμη να εξελιχθούν.
8. Παρατήρησε αν επιδιώκει την αυτονόμηση των μαθητών του. Επιτρέπει να εξελίσσονται και να γίνονται ανεξάρτητοι ή τους κρατά στη σκιά του; Ο καλός δάσκαλος επιδιώκει οι μαθητές του να γίνουν καλύτεροι από αυτόν. Αυτό σημαίνει ότι έκανε καλά τη δουλειά του ως δάσκαλος.
9. Παρατήρησε αν δομεί τη διδασκαλία του με συνέπεια, σαφήνεια και μεθοδικότητα. Η γνώση χωρίς τρόπο μετάδοσης παραμένει ατελής εκπαιδευτικά. Χρειάζεται διδασκαλία με μεράκι, συνέπεια και προσαρμογή προς όφελος του μαθητή.
10. Δες αν αγωνίζεται να κρατήσει την ηθική, τις αρχές, τις προτεραιότητες και την αισιοδοξία του. Δείκτη αποτελεί το παράδειγμά του. Μιλούν οι πράξεις δυνατότερα από τα λόγια του;
11. Δες αν συμπεριφέρεται με σεβασμό, έναντι όλων. Ακόμα και απέναντι σε όσους έχουν φύγει, ή σε όσους φαινομενικά μειονεκτούν. Τους διαγράφει, τους υποτιμά ή κράτα την πόρτα της σχέσης ανοικτή;
12. Παρατήρησε αν έρευνα την τέχνη του. Η απόκτηση γνώσης είναι δυναμική διεργασία και ως τέτοια χρειάζεται εργατικότητα, εξάσκηση και υπερβάσεις. Η έρευνα, επίσης, προϋποθέτει επιστημονικά, ηθικά και αισθητικά κριτήρια στην αναζήτησή της. Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα παιδείας.
13. Δεν αν εξασκεί την ελευθερία κι αν την επιτρέπει. Δίνει το χρόνο και τον χώρο στους μαθητές να επιλέξουν; Ελευθερία στην εκπαίδευση σημαίνει να μην πιέζω τον μαθητή να γίνει κάτι που δεν είναι. Δεν σημαίνει απουσία ορίων, αλλά απουσία εξαναγκασμού. Αυτό ανοίγει χώρο για δοκιμή και πιθανά λάθη, χωρίς τον φόβο της τιμωρίας ή της κατάκρισης. Όταν ο μαθητής νιώθει ελεύθερος να εκφραστεί και να προσπαθήσει τότε γνωρίζει ότι τον σέβονται. Τότε αναδεικνύει τι θέλει η ψυχή του και τι μπορεί πραγματικά. Εκεί ξεκινά η αληθινή μάθηση και θεμελιώνεται η υγιής σχέση μαθητείας.
14. Εξέτασε αν ζει απλά, χωρίς να επιδεικνύεται και χωρίς να μετατρέπει την σχολή σε χώρο αυτοπροβολής. Η απλότητά του φαίνεται στην καθημερινή πρακτική. Στον τρόπο που μιλά, στον τρόπο που φέρεται σε όλους ανεξάρτητα από την κοινωνική τους θέση ή τις ικανότητές τους. Αλλά το κυριότερο, φαίνεται στις πράξεις του.
15. Παρατήρησε αν ζει πολυδιάστατα. Εκτός από δάσκαλος, μπορεί να είναι παράλληλα γονιός, εργαζόμενος, γιός ή κόρη, φίλος, γείτονας κ.α. Έχει ζωή έξω από τη σχολή;
16. Τέλος, παρατήρησε αν μέσα στο χώρο προπόνησης και στο περιβάλλον του δασκάλου υπάρχει χαρά. Πολεμική τέχνη σημαίνει πειθαρχία. Ταυτόχρονα, όμως, σημαίνει και ελευθερία, παιχνίδι και ζωντάνια.

Τα παραπάνω σημεία παρατήρησης, εκτός από τα κριτήρια επιλογής ενός δασκάλου, αποτελούν αφορμή για να δεις τον εαυτό σου μέσα από αυτά. Τελικά το ουσιαστικό ερώτημα είναι: τί μαθητής είσαι έτοιμος να γίνεις; Όσο ωριμάζεις, τόσο καθαρότερα βλέπεις τους ανθρώπους απέναντί σου. Κι αυτό αποτελεί μέρος της μαχητικής ικανότητας. Στο επόμενο μέρος του άρθρου θα εξετάσουμε τον τρόπο που επιλέγει ο δάσκαλος να διδάσκει.

Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου

Τι σημαίνει να είσαι δάσκαλος πολεμικών τεχνών;

Στο πρώτο μέρος αυτού του κύκλου άρθρων ανοίγω μια προσωπική συζήτηση για τον ρόλο του δασκάλου. Ξεκινώ από δικές μου εμπειρίες ως μαθητής και εκπαιδευτής και αναζητώ τις ουσιαστικές ποιότητες που χαρακτηρίζουν έναν καλό δάσκαλο.

Αν σε ενδιαφέρει η τέχνη της διδασκαλίας, η προσωπική εξέλιξη ή αν επιθυμείς να δεις τις πολεμικές τέχνες μέσα από ένα βαθύτερο, περισσότερο φιλοσοφικό πρίσμα, αυτό το άρθρο προσφέρει τροφή για σκέψη.

................................................................................................................

Μάθημα 1: Τί σημαίνει να είσαι δάσκαλος πολεμικών τεχνών

Μια προσωπική εισαγωγή

Από μικρό παιδί παρατηρώ τους δασκάλους μου. Είχα την τύχη να έχω αρκετούς αξιόλογους δασκάλους και δασκάλες. Θα αναφερθώ ενδεικτικά σε δύο. Όχι γιατί η επίδραση των υπολοίπων ήταν μικρή, αλλά για να το κάνω στην έκταση και με την ένταση που τους αρμόζει σε άλλο μου κείμενο.

Δεν ξεχνώ τη δασκάλα μου στη δευτέρα δημοτικού, την κα Σμοκοβίτου. Θυμάμαι ένα αστείο περιστατικό από αυτήν. Μας ζήτησε να κόψουμε κοντά τα μαλλιά μας. Εγώ χωρίς να καταλάβω τι ακριβώς εννοούσε, είπα στους γονείς μου να τα ξυρίσουμε. Την επόμενη μέρα είδε το γυμνό μου κεφάλι και αναφώνησε «αγόρι μου, τί έκανες στα μαλλάκια σου!»

Ήταν ένα θαυμάσιος άνθρωπος που ξεχείλιζε από αγάπη για τους μαθητές της. Τη θυμάμαι για τον τρόπο διδασκαλίας της και για το ενδιαφέρον που μας περιέβαλε όλους. Τη θυμάμαι επίσης, για τις γνώσεις, αλλά κυρίως για τον τρόπο σκέψης που προσπάθησε να μας μεταδώσει. Από εκείνη έμαθα κάτι πρακτικό: να κρατώ αποτελεσματικά σημειώσεις. Και κάτι πολύ σημαντικότερο: να σέβομαι τους συνανθρώπους μου.

Προσπερνώντας τα ενδιάμεσα χρόνια, με σεβασμό θα φτάσω στον δάσκαλό μου στις πολεμικές τέχνες, τον sensei Πολυχρονόπουλο. Η επίδρασή του στην προσωπική μου εξέλιξη ήταν καταλυτική. Δίπλα του έμαθα πολεμικές τέχνες και βασικές αρχές για τη διδασκαλία τους. Με έκανε να συνειδητοποιήσω, σε μεγάλο βαθμό, τις προσωπικές μου αρχές και αξίες.

Οι δάσκαλοί μου ως άνθρωποι είχαν προσωπικές αδυναμίες, όπως όλοι μας. Ωστόσο, η αξία τους βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τους την ατέλεια. Στην πρόθεση και τη διαρκή προσπάθεια να την υπερβαίνουν για να διδάξουν. Ακόμα όμως και η δύσκολη πλευρά τους με εκπαίδευσε. Με υποχρέωσε να σκέφτομαι, να φιλτράρω και να επιλέγω το «τί» το «πώς» και το «γιατί» της διδασκαλίας και της μαθητείας μου.

Παραδειγματίζομαι, λοιπόν, από τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά, θετικά και αρνητικά, για να μεταφέρω στις παρακάτω γραμμές τί σημαίνει για μένα «καλός» δάσκαλος. Εστιάζω ιδιαίτερα στις ποιότητες ενός καλού δασκάλου πολεμικών τεχνών, όπως τις αντιλαμβάνομαι μέσα από την πορεία μου ως μαθητής και ως εκπαιδευτής.
Μύθος και αυθεντικότητα

Ο καλός δάσκαλος φαίνεται πρώτα απ’ όλα από τον τρόπο που στέκεται ως άνθρωπος. Προσπαθεί, πέφτει, ιδρώνει, μαθαίνει, δέχεται κριτική και δεν παύει να παραμένει μαθητής. Δεν κρύβεται πίσω από ζώνες, τίτλους ή μεγαλόστομες ιστορίες. Το κύρος του προκύπτει αβίαστα. Δεν πηγάζει από τον φόβο, αλλά από τον σεβασμό που εμπνέει με το παράδειγμα και τον τρόπο ζωής του.

Επειδή «παντού υπάρχει ένας μύθος», ο δάσκαλος πολεμικών τεχνών που αξίζει να ακολουθήσεις είναι εκείνος που παραμένει ο εαυτός του. Αυθεντικός, χωρίς να ωραιοποιεί την εικόνα του για να χτίσει τον μύθο του υπεράνθρωπου. Το μάρκετινγκ μπορεί να φανεί χρήσιμο επαγγελματικά, αλλά η πραγματική αξία ενός δασκάλου δεν χτίζεται με εικόνες στα social media. Σμιλεύεται μέσα από καθημερινή, συνεπή προσπάθεια και προσωπικό αγώνα.

Το ήθος, η αγάπη για την τέχνη και τους μαθητές, η διεκδίκηση της γνώσης και η συνεχής εξέλιξη αποτελούν τα θεμέλια όχι μόνο της διδασκαλίας του, αλλά και της προσωπικής του πορείας. Δίνει τις μάχες που αξίζει να δώσει, υπηρετώντας την αλήθεια και τον άνθρωπο. Το ερώτημα είναι: πώς μπορεί κανείς να γίνει ένας τέτοιος δάσκαλος;

Θεμελιώδη χαρακτηριστικά ενός καλού δασκάλου πολεμικών τεχνών

Τα παρακάτω αποτελούν δεσμεύσεις προσωπικής εξέλιξης. Τις βλέπω ως τέτοιες για να διαμορφώνω ένα προσωπικό πρότυπο. Αρχικά, σε πρακτικό επίπεδο ο δάσκαλος χρειάζονται να διαθέτει γνώσεις, δεξιότητες και τεχνική κατάρτιση. Ας μην ξεχνάμε ότι ο μαθητής επιθυμεί να μάθει πολεμικές τέχνες, οπότε ο δάσκαλος χρειάζεται να γνωρίζει σε βάθος το αντικείμενό του.

Παράλληλα, η γνώση της τέχνης δεν περιορίζεται μόνο στις τεχνικές δεξιότητες, αλλά περιλαμβάνει και την κατανόηση των βασικών αρχών, της φιλοσοφίας και της ιστορίας της.

Τα χαρακτηριστικά ενός καλού δασκάλου δεν αποτελούν θεωρητικές ιδέες, αλλά θεμελιώδεις αρετές. Ως τέτοιες, τις διατυπώνω με επίγνωση της ανάγκης για ισορροπημένη εφαρμογή. Σε κάθε περίπτωση, η υπερβολή μπορεί να οδηγήσει σε ανισορροπία τον δάσκαλο ή/και τον μαθητή. Αν έπρεπε να τις συνοψίσω, θα έλεγα ότι περιλαμβάνουν:

1. Ήθος: Ο δάσκαλος κρίνεται από τις πράξεις του. Το ήθος του φαίνεται στις δύσκολες αποφάσεις, στα όρια που θέτει, στον τρόπο που διαχειρίζεται τη δύναμη, την εξουσία και την αποτυχία. Δεν διδάσκει αρετές, τις ασκεί. Και αυτό γίνεται αντιληπτό όχι από τα λόγια, αλλά από το προσωπικό του παράδειγμα.
2. Αγάπη για τον άνθρωπο και την τέχνη: Ο καλός δάσκαλος φροντίζει ανθρώπους. Βλέπει τους μαθητές ως πρόσωπα κι όχι ως αναλώσιμες σχέσεις. Ταυτόχρονα, αγαπά και σέβεται την τέχνη του. Την αξιοποιεί με στόχο την πρόοδο κι όχι ως εργαλείο εξουσίας και ελέγχου.

3. Παιδεία: Η παιδεία του δεν περιορίζεται στην τεχνική του επάρκεια. Καλλιεργεί τον νου, τον χαρακτήρα και την κρίση του. Αναζητά νόημα πέρα από τα στενά πλαίσια του χώρου προπόνησης. Μελετά, στοχάζεται, αμφισβητεί και συνδέει την τέχνη του με τη ζωή.

4. Παραμένει μαθητής, χωρίς εγωισμούς και μικρότητες: Προσωπικά, μου έχει τύχει αρκετές φορές οι μαθητές μου να έχουν εξαιρετικές ιδέες. Τότε, δεν είναι η ώρα να πω «εγώ είμαι ο δάσκαλος», αλλά να ακούσω, να αξιολογήσω και να εκτιμήσω τη συνεισφορά. Αυτό σημαίνει να παραμένεις μαθητής, όντας δάσκαλος.

5. Αυθεντικότητα: Δεν είναι άλλος άνθρωπος στη σχολή και άλλος έξω από αυτή. Πληρώνει το κόστος αυτού που είναι και αναλαμβάνει την ευθύνη της πορείας του. Η ειλικρίνεια που αποπνέει, γεννά εμπιστοσύνη και πραγματική σχέση μαθητείας.

6. Αντέχει την κριτική και την πίεση: Η εκπαιδευτική διαδικασία είναι μια συνεχής έκθεση του δασκάλου. Κάθε φορά που κάνει μάθημα αξιολογείται από τους άλλους, αλλά και από τον ίδιο του τον εαυτό.

7. Είναι καταδεκτικός να ζητήσει βοήθεια ή υποστήριξη αν νοιώθει ότι τη χρειάζεται. Με αυτόν την τρόπο προστατεύει την ποιότητα της διδασκαλίας του και λειτουργεί ως παράδειγμα ταπεινότητας. Η στάση αυτή δείχνει προσπάθεια υπέρβασης του εγωϊσμού του.

8. Καταβάλει προσπάθεια να καταπολεμήσει τον εγωισμό του. Ο εγωισμός είναι ο πιο ύπουλος εχθρός του δασκάλου, γιατί τον απομονώνει και σταδιακά τον αποκόπτει από την πραγματικότητα. Όποιος ανεβαίνει τόσο ψηλά στον «θρόνο» του, ώστε να μη ακούει τι συμβαίνει γύρω του, χάνει την επαφή με τον εαυτό του και τους άλλους.

Ο δάσκαλος που δεν ακούει, δεν εξελίσσεται. Και όποιος δεν εξελίσσεται, δεν μένει απλά στάσιμος, εκφυλίζεται. Αναπαράγει τις αδυναμίες του, τις βαφτίζει «αλήθειες» και τις επιβάλει σε όσους τον εμπιστεύονται. Έτσι, περιορίζει τους μαθητές του, φθείρει την ουσία της τέχνης, καταστρέφει τις σημαντικές σχέσεις και τελικά, τον ίδιο του τον εαυτό.

Έχω γνωρίσει έναν τέτοιο δάσκαλο. Έμπειρος, με εξαιρετική τεχνική επάρκεια. Το βασικό πρόβλημα ήταν ότι με τα χρόνια σταμάτησε να ακούει. Πίστεψε ότι δεν χρειαζόταν πια, καθώς είχε πάντα δίκιο. Τον ρώτησε κάποτε ένας μαθητής του: «Δάσκαλε, αν διακρίνω ότι κάνεις κάτι λάθος, με ποιόν τρόπο μπορώ να σου το επισημάνω;» Κι εκείνος απάντησε: Να με ρωτήσεις: «Δάσκαλε βλέπω αυτό. Πού κάνω λάθος;»

Όταν η αντιμετώπιση είναι τέτοια, πώς μπορείς να εκφράσεις αντίρρηση ή τουλάχιστον σκέψη; Πώς να μιλήσεις ελεύθερα όταν κάθε διαφορετική άποψη εκλαμβάνεται ως αμφισβήτηση και κάθε ερώτηση ως έλλειψη σεβασμού;

Σταδιακά, οι μαθητές έπαψαν να ρωτούν, μετά να σκέφτονται και τελικά να εξελίσσονται. Όσοι εξέφρασαν τις αντιρρήσεις τους, είτε εκδιώχθηκαν είτε απομακρύνθηκαν. Εκεί κατάλαβα πως ο εκφυλισμός έρχεται από την βεβαιότητα που γεννά ο εγωϊσμός.

Το να με αποκαλούν οι μαθητές μου «δάσκαλο» ή «sensei» δεν είναι τίτλος ευγενείας. Είναι μια διαρκής υπενθύμιση της ευθύνης που έχω απέναντι σε εκείνους και απέναντι στον εαυτό μου.
Αναλογίζομαι τα παραπάνω και βλέπω πόση δουλειά έχω να κάνω. Υπάρχουν μέρες που δεν στέκομαι όπως θα ήθελα και άλλες που συνειδητοποιώ ότι είμαι υπερβολικά αυστηρός με τον εαυτό μου. Αυτός όμως, είναι ο δικός μου αγώνας.

Η διδασκαλία είναι μια αμφίδρομη διεργασία. Ο δάσκαλος διαμορφώνει τους μαθητές και οι μαθητές διαμορφώνουν το δάσκαλο. Στη σχέση δασκάλου-μαθητή ο καθένας έχει το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί. Και κανένας δεν είναι τέλειος. Εκεί παραμένει και η ιδιαίτερη πρόκληση. Ο μαθητής να μετέχει ενεργητικά και ο δάσκαλος να παραμένει μαθητής, όντας δάσκαλος.

Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου

ΥΓ. Οι αξίες αποκτούν νόημα μόνο όταν δοκιμάζονται στην πράξη. Στο δεύτερο μέρος του άρθρου, τα χαρακτηριστικά του δασκάλου μεταφράζονται σε συγκεκριμένα κριτήρια παρατήρησης. Δεν καλείσαι να συμφωνήσεις, αλλά να παρατηρήσεις και να διακρίνεις. Την επόμενη εβδομάδα το δεύτερο μέρος...

Κείμενο: Θανάσης Παπαναστασίου
Βρες περισσότερα άρθρα στο Θinking Blog: https://athpapanastasiou.gr/

Let’s connect and grow together.
Athanasios Papanastasiou
The Art of Life: From Survival to Meaningful Living
Life & Wellness Coach – Adult Trainer – Martial Arts Instructor

#Θεσσαλονίκη