21/08/2026
ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ, ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΚΕΝΩΣΗΣ
Εθελοντική Ομάδα Πολιτικής Προστασίας και Υποστήριξης Πολιτικής Άμυνας
Έκδοση: 1.0
Έτος: 2026
Περιοχή εφαρμογής: __________________________
Ονομασία ομάδας: __________________________
Υπεύθυνος ομάδας: __________________________
Τηλέφωνο επιχειρησιακού υπευθύνου: __________________________
1. ΣΚΟΠΟΣ
Σκοπός του παρόντος εγχειριδίου είναι να καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο η ομάδα:
προετοιμάζεται πριν από ένα συμβάν,
λαμβάνει και επιβεβαιώνει προειδοποίηση,
ενεργοποιείται,
οργανώνει το προσωπικό και τον εξοπλισμό,
υποστηρίζει εκκένωση ή οργανωμένη απομάκρυνση πληθυσμού,
υποστηρίζει ευάλωτους πολίτες,
παρέχει πρώτες βοήθειες στο επίπεδο της εκπαίδευσής της,
υποστηρίζει σημεία συγκέντρωσης και προσωρινής φιλοξενίας,
επικοινωνεί με τις αρμόδιες αρχές,
καταγράφει προσωπικό, μέσα, συμβάντα και ανάγκες,
επανέρχεται σε κατάσταση ετοιμότητας μετά το συμβάν.
Η ομάδα δεν αντικαθιστά το Πυροσβεστικό Σώμα, την Ελληνική Αστυνομία, το ΕΚΑΒ, τις Ένοπλες Δυνάμεις, τον Δήμο, την Περιφέρεια ή άλλο αρμόδιο φορέα.
2. ΒΑΣΙΚΗ ΑΡΧΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
Σε κάθε συμβάν πρέπει να είναι απολύτως σαφές:
Ποιος αποφασίζει – ποιος συντονίζει – ποιος εκτελεί – ποιος ενημερώνει.
Προτεινόμενη δομή
Α. Υπεύθυνος Ομάδας / Διοικητής Ομάδας
συνολικός συντονισμός,
επικοινωνία με αρμόδιες αρχές,
έγκριση ενεργοποίησης,
κατανομή προσωπικού και μέσων.
Β. Υπεύθυνος Επιχειρήσεων
μετατρέπει την εντολή σε συγκεκριμένες αποστολές,
παρακολουθεί τις ομάδες πεδίου,
ενημερώνει τον υπεύθυνο ομάδας.
Γ. Υπεύθυνος Επικοινωνιών
ασύρματοι,
τηλεφωνία,
καταγραφή μηνυμάτων,
εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας.
Δ. Υπεύθυνος Ασφάλειας
ΜΑΠ,
έλεγχος κινδύνων,
απαγόρευση επικίνδυνης αυτοβούλου δράσης,
παρακολούθηση κόπωσης και θερμικής καταπόνησης.
Ε. Ομάδα Εκκένωσης / Υποστήριξης Πληθυσμού
ΣΤ. Ομάδα Πρώτων Βοηθειών
Ζ. Ομάδα Logistics
νερό,
τρόφιμα,
καύσιμα,
μπαταρίες,
φαρμακευτικό και λοιπό υλικό.
3. ΕΠΙΠΕΔΑ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ
Επίπεδο 0 – Κανονική κατάσταση
εξοπλισμός διαθέσιμος,
οχήματα ελεγμένα,
κατάλογος προσωπικού ενημερωμένος,
ασκήσεις και εκπαίδευση σε εξέλιξη.
Επίπεδο 1 – Αυξημένη ετοιμότητα
Ενεργοποιείται όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος.
Ενέργειες:
έλεγχος προσωπικού,
φόρτιση ασυρμάτων,
έλεγχος οχημάτων,
έλεγχος νερού και καυσίμων,
επιβεβαίωση σημείων συγκέντρωσης,
παρακολούθηση επίσημων ανακοινώσεων.
Επίπεδο 2 – Μερική ενεργοποίηση
Ενεργοποιείται συγκεκριμένο τμήμα της ομάδας.
Επίπεδο 3 – Πλήρης ενεργοποίηση
Κινητοποιείται το απαιτούμενο προσωπικό και υλικό για σοβαρό συμβάν.
Επίπεδο 4 – Μεγάλης κλίμακας κρίση
Η ομάδα λειτουργεί αποκλειστικά μέσα στο πλαίσιο οδηγιών και συντονισμού των αρμόδιων αρχών.
4. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ
Λαμβάνεται πληροφορία.
Επιβεβαιώνεται η πηγή.
Καταγράφονται:
τι συνέβη,
πού,
πότε,
ποια είναι η άμεση απειλή,
υπάρχουν τραυματίες;
απαιτείται εκκένωση;
Ενημερώνεται ο υπεύθυνος ομάδας.
Καθορίζεται επίπεδο ετοιμότητας.
Ενεργοποιούνται τα απαιτούμενα μέλη.
Γίνεται καταγραφή παρουσιών.
Εκδίδονται συγκεκριμένες αποστολές.
Κάθε ομάδα αναφέρει την αναχώρηση και την άφιξή της.
Κάθε αλλαγή αποστολής καταγράφεται.
5. ΚΑΝΟΝΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Κάθε μήνυμα πρέπει να είναι:
Ποιος είμαι – πού είμαι – τι βλέπω – τι χρειάζομαι.
Παράδειγμα:
«Κέντρο, Ομάδα 2. Βρισκόμαστε στην ανατολική είσοδο του οικισμού. Υπάρχει καπνός και περιορισμένη ορατότητα. Δεν προχωρούμε περαιτέρω. Αναμένουμε οδηγίες.»
Δεν χρησιμοποιούνται:
περιττές συνομιλίες,
φήμες,
μη επιβεβαιωμένες πληροφορίες,
προσωπικά δεδομένα στον ασύρματο,
επιχειρησιακές πληροφορίες σε δημόσια κοινωνικά δίκτυα.
6. ΕΚΚΕΝΩΣΗ ΟΙΚΙΣΜΟΥ / ΧΩΡΙΟΥ
Η ομάδα δεν ανακοινώνει αυτοβούλως υποχρεωτική εκκένωση, εκτός εάν έχει σχετική αρμοδιότητα ή εντολή.
Προετοιμασία
Για κάθε οικισμό δημιουργείται φάκελος:
χάρτης,
κύρια οδός εξόδου,
εναλλακτική οδός,
σημεία συγκέντρωσης,
ασφαλές εναλλακτικό σημείο,
σχολεία,
γηροκομεία,
δομές υγείας,
επιχειρήσεις,
πρατήρια καυσίμων,
αποθήκες επικίνδυνων υλικών,
κατοικίες ευάλωτων ατόμων,
σημεία με περιορισμένη πρόσβαση.
Κατά την εκκένωση
Επιβεβαιώνεται η επίσημη οδηγία.
Ενεργοποιείται το σχέδιο.
Ανοίγουν τα προβλεπόμενα σημεία συγκέντρωσης.
Καθοδηγείται ο πληθυσμός.
Δίνεται προτεραιότητα σε:
άτομα με αναπηρία,
ηλικιωμένους,
παιδιά,
ασθενείς,
άτομα χωρίς μεταφορικό μέσο.
Καταγράφονται ανάγκες μεταφοράς.
Δεν επιτρέπεται επιστροφή στην επικίνδυνη ζώνη χωρίς άδεια των αρμόδιων αρχών.
7. ΠΥΡΚΑΓΙΑ
Πριν από την περίοδο υψηλού κινδύνου
έλεγχος οχημάτων,
πυροσβεστήρες,
ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός,
νερό,
ασύρματοι,
φακοί,
GPS/χάρτες,
πρώτες βοήθειες.
Σε έναρξη πυρκαγιάς
Η πρώτη προτεραιότητα είναι:
Ζωή → απομάκρυνση → ενημέρωση → προστασία περιουσίας.
Εθελοντής δεν επιχειρεί μέσα σε μέτωπο ή σε επικίνδυνη ζώνη χωρίς κατάλληλη εκπαίδευση, εξοπλισμό και εντολή.
Ρόλοι
παρατήρηση,
ενημέρωση,
υποστήριξη εκκένωσης,
κυκλοφοριακή υποστήριξη μόνο σύμφωνα με τις αρμόδιες αρχές,
πρώτες βοήθειες,
υποστήριξη καταφυγίου.
8. ΣΕΙΣΜΟΣ
Αμέσως μετά τον σεισμό
προστατεύουμε πρώτα τον εαυτό μας,
απομακρυνόμαστε από επικίνδυνα κτίρια,
δεν χρησιμοποιούμε ανελκυστήρες,
αποφεύγουμε καλώδια και κατεστραμμένες εγκαταστάσεις,
δεν μπαίνουμε σε κτίριο με εμφανείς σοβαρές βλάβες.
Η ομάδα πραγματοποιεί μόνο αποστολές που αντιστοιχούν στην εκπαίδευσή της.
Προτεραιότητες
Αναφορά σοβαρών κινδύνων.
Αναγνώριση ασφαλών χώρων συγκέντρωσης.
Πρώτες βοήθειες.
Υποστήριξη ευάλωτων ατόμων.
Υποστήριξη αρμόδιων συνεργείων.
Καταγραφή αναγκών.
Οι οδηγίες του Υπουργείου για σεισμό περιλαμβάνουν ειδικό ενημερωτικό υλικό και οδηγίες προστασίας πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το φαινόμενο.
9. ΠΛΗΜΜΥΡΑ
Δεν επιχειρούμε διέλευση από:
ρέματα,
χείμαρρους,
πλημμυρισμένους δρόμους,
γέφυρες που έχουν υποστεί ζημιές.
Ρόλος ομάδας
προειδοποίηση πολιτών,
υποστήριξη απομάκρυνσης,
βοήθεια σε ευάλωτα άτομα,
καταγραφή αναγκών,
υποστήριξη σημείων φιλοξενίας.
10. ΑΚΡΑΙΑ ΚΑΙΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ
Καύσωνας
έλεγχος ευάλωτων πολιτών,
νερό,
σημεία δροσιάς,
αποφυγή άσκοπης έκθεσης.
Χιονόπτωση / παγετός
έλεγχος πρόσβασης,
υποστήριξη αποκλεισμένων,
ενημέρωση αρχών,
χρήση οχημάτων μόνο όταν είναι ασφαλές.
Θύελλες
αποφυγή δέντρων και καλωδίων,
έλεγχος ασφαλών διαδρομών,
απαγόρευση προσέγγισης κατεστραμμένων εγκαταστάσεων.
11. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΟΥ
Η ομάδα δεν ενεργεί ανεξάρτητα σε δύσβατο ή επικίνδυνο έδαφος.
Καταγράφονται:
τελευταία γνωστή θέση,
ώρα,
περιγραφή,
ρουχισμός,
κατάσταση υγείας εφόσον είναι γνωστή,
πιθανή κατεύθυνση,
στοιχεία οχήματος.
Κάθε ομάδα αναζήτησης:
έχει αρχηγό,
έχει επικοινωνία,
έχει καθορισμένο τομέα,
αναφέρει είσοδο και έξοδο από τον τομέα,
δεν αλλάζει αυθαίρετα τον τομέα της.
12. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ / ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑ / ΑΠΟΘΗΚΕΣ
Πριν από οποιαδήποτε αποστολή πρέπει να είναι γνωστά:
είσοδοι και έξοδοι,
πυροσβεστικά μέσα,
ηλεκτρικός πίνακας,
παροχή φυσικού αερίου ή άλλου καυσίμου,
επικίνδυνες ουσίες,
σημεία συγκέντρωσης,
αριθμός εργαζομένων,
ειδικές ανάγκες προσωπικού.
Σε βιομηχανικό, χημικό ή άλλο επικίνδυνο περιστατικό η ομάδα δεν εισέρχεται χωρίς κατάλληλη εκπαίδευση και εξοπλισμό.
13. ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΚΕΝΩΣΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ
Πρέπει να υπάρχει:
υπεύθυνος εκκένωσης,
εκπαιδευμένο προσωπικό,
κατάλογος μαθητών,
ειδική μέριμνα για παιδιά με αναπηρία,
σημείο συγκέντρωσης,
εναλλακτικό σημείο,
διαδικασία παράδοσης μαθητών στους γονείς/κηδεμόνες.
Η εθελοντική ομάδα υποστηρίζει μόνο εφόσον της ζητηθεί και σύμφωνα με το σχέδιο του σχολείου και τις αρμόδιες αρχές.
14. ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ
Το κέντρο πρέπει να μπορεί να οργανώσει:
υποδοχή,
καταγραφή,
νερό,
τρόφιμα,
πρώτες βοήθειες,
χώρο για οικογένειες,
χώρο για άτομα με αναπηρία,
τουαλέτες,
φόρτιση κινητών,
ενημέρωση,
προστασία προσωπικών δεδομένων.
Δεν δημοσιοποιούνται ονομαστικοί κατάλογοι πολιτών.
15. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΜΥΝΑ / ΜΕΓΑΛΗ ΕΘΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ
Σε περίπτωση μεγάλης κρίσης, η αποστολή της ομάδας περιορίζεται στην προστασία και υποστήριξη του άμαχου πληθυσμού και στην εφαρμογή των οδηγιών των αρμόδιων κρατικών φορέων.
Προτεραιότητες:
προστασία ζωής,
καταφύγιο και ασφαλής μετακίνηση,
νερό και βασικά αγαθά,
πρώτες βοήθειες,
επικοινωνίες,
υποστήριξη ευάλωτων πολιτών,
διανομή υλικού,
υποστήριξη δημοτικών δομών.
Σε περίπτωση επιστράτευσης ή στρατιωτικής κινητοποίησης, η ομάδα δεν αναλαμβάνει στρατιωτικά καθήκοντα αυτοβούλως. Ακολουθεί αποκλειστικά τις νόμιμες οδηγίες των αρμόδιων κρατικών αρχών.
16. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ
Η ομάδα πρέπει να έχει τουλάχιστον τρία ανεξάρτητα μέσα:
1. Κινητή τηλεφωνία
2. Ασύρματη επικοινωνία
3. Εναλλακτικό μέσο
δεύτερο δίκτυο,
power banks,
σταθερό τηλέφωνο όπου υπάρχει,
φυσική μεταφορά μηνύματος όταν απαιτείται.
Για ασυρμάτους χρησιμοποιούνται μόνο συχνότητες για τις οποίες η ομάδα έχει νόμιμο δικαίωμα χρήσης. Τα PMR446 μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο σύμφωνα με τους ισχύοντες τεχνικούς και κανονιστικούς όρους. Δεν προγραμματίζονται αυθαίρετα συχνότητες Πυροσβεστικής, ΕΛ.ΑΣ., ΕΚΑΒ ή άλλων κρατικών δικτύων.
17. ΚΑΝΟΝΑΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΘΕΛΟΝΤΗ
Κανένας εθελοντής δεν πρέπει να σκέφτεται:
«Πρέπει οπωσδήποτε να μπω.»
Η σωστή ερώτηση είναι:
«Είναι ασφαλές και έχω την κατάλληλη εκπαίδευση και εντολή;»
Αν η απάντηση είναι όχι:
Δεν εισέρχομαι. Αναφέρω. Περιμένω οδηγίες.
18. ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ
Κάθε ενεργός εθελοντής πρέπει, ανάλογα με την αποστολή, να διαθέτει:
κράνος όπου απαιτείται,
γάντια,
κατάλληλα υποδήματα,
γιλέκο/διακριτικά,
φακό,
εφεδρικές μπαταρίες,
νερό,
ατομικό φαρμακείο,
προστασία από τον καιρό,
φορτισμένο κινητό,
power bank,
ασύρματο εφόσον έχει διατεθεί νόμιμα.
19. ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΧΗΜΑΤΟΣ
Πριν από κάθε επιχειρησιακή έξοδο:
καύσιμο,
ελαστικά,
φρένα,
φώτα,
πυροσβεστήρας,
φαρμακείο,
νερό,
φακός,
ασύρματος,
φορτιστής,
βασικά εργαλεία.
Καταγράφεται ο οδηγός και το πλήρωμα.
20. ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ
Σε κάθε αποστολή:
Αναχώρηση → Άφιξη → Αλλαγή θέσης → Επιστροφή.
Ο υπεύθυνος προσωπικού γνωρίζει ανά πάσα στιγμή:
ποιοι είναι διαθέσιμοι,
ποιοι βρίσκονται στο πεδίο,
σε ποιον τομέα,
ποιοι έχουν επιστρέψει.
21. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΟΠΩΣΗΣ
Υποχρεωτική διακοπή όταν εμφανιστούν:
ζάλη,
σύγχυση,
έντονη κόπωση,
δυσκολία αναπνοής,
θερμική εξάντληση,
αφυδάτωση.
Ο εθελοντισμός δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να εξαντληθεί.
22. ΗΜΕΡΗΣΙΟ CHECKLIST ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ
[ ] Προσωπικό επιβεβαιωμένο
[ ] Ασύρματοι φορτισμένοι
[ ] Κινητά φορτισμένα
[ ] Οχήματα ελεγμένα
[ ] Καύσιμα επαρκή
[ ] Φαρμακεία ελεγμένα
[ ] Πυροσβεστήρες ελεγμένοι
[ ] ΜΑΠ διαθέσιμα
[ ] Νερό διαθέσιμο
[ ] Χάρτες διαθέσιμοι
[ ] Power banks φορτισμένα
[ ] Επίσημες προειδοποιήσεις ελεγμένες
[ ] Κατάλογος ευάλωτων πολιτών διαθέσιμος μόνο στους εξουσιοδοτημένους υπευθύνους
23. CHECKLIST ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΑΠΟΣΤΟΛΗ
[ ] Έχουμε σαφή εντολή;
[ ] Γνωρίζουμε ακριβώς την τοποθεσία;
[ ] Γνωρίζουμε τον κίνδυνο;
[ ] Έχουμε κατάλληλα ΜΑΠ;
[ ] Έχουμε επικοινωνία;
[ ] Γνωρίζουμε το σημείο συγκέντρωσης;
[ ] Γνωρίζουμε τη διαδρομή επιστροφής;
[ ] Έχει καταγραφεί το πλήρωμα;
[ ] Έχει ενημερωθεί το κέντρο;
[ ] Υπάρχει εναλλακτικό σχέδιο;
24. ΜΕΤΑ ΤΟ ΣΥΜΒΑΝ
Μέσα σε 24–72 ώρες, ανάλογα με το συμβάν:
καταγράφονται ενέργειες,
καταγράφονται προβλήματα,
καταγράφονται τραυματισμοί ή ζημιές,
ελέγχεται ο εξοπλισμός,
ανεφοδιάζονται τα μέσα,
καταγράφεται η κατανάλωση,
πραγματοποιείται σύντομη ενημέρωση προσωπικού,
αναθεωρείται το σχέδιο.
25. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Προτεινόμενο ετήσιο πρόγραμμα:
Ιανουάριος: πρώτες βοήθειες
Φεβρουάριος: σεισμός και εκκένωση
Μάρτιος: επικοινωνίες
Απρίλιος: πυρασφάλεια και δασικές πυρκαγιές
Μάιος: ασύρματη επικοινωνία και ασκήσεις
Ιούνιος: εκκένωση οικισμού
Ιούλιος: αυξημένη ετοιμότητα πυρκαγιάς
Σεπτέμβριος: πλημμύρες
Οκτώβριος: άσκηση μεγάλης κλίμακας
Νοέμβριος: διαχείριση καταφυγίου
Δεκέμβριος: αξιολόγηση και αναθεώρηση σχεδίου.
26. ΑΣΚΗΣΗ ΕΚΚΕΝΩΣΗΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥ
Η άσκηση πρέπει να περιλαμβάνει:
εικονικό συμβάν,
ενεργοποίηση ομάδας,
επικοινωνία με αρμόδιους φορείς,
άνοιγμα σημείου συγκέντρωσης,
μετακίνηση πολιτών,
καταμέτρηση,
προσομοίωση ανάγκης μεταφοράς ΑμεΑ,
προσομοίωση απώλειας τηλεφωνίας,
επιστροφή,
αποτίμηση.
Δεν χρησιμοποιούνται πραγματικές επικίνδυνες συνθήκες για την εκπαίδευση.
27. ΒΑΣΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ
Ημερομηνία: __________
Ώρα: __________
Τοποθεσία: __________
Αναφέρων: __________
Τύπος συμβάντος: __________
Τι συνέβη: __________
Τραυματίες: __________
Άμεσοι κίνδυνοι: __________
Απαιτούμενη βοήθεια: __________
Μέσα που επιχειρούν: __________
Ενημερώθηκε: __________
Ώρα ενημέρωσης: __________
28. ΤΕΛΙΚΗ ΑΡΧΗ
Η εθελοντική ομάδα είναι αποτελεσματική όταν:
Προετοιμάζεται πριν από την κρίση,
επικοινωνεί καθαρά κατά την κρίση,
δεν θέτει τους εθελοντές σε αδικαιολόγητο κίνδυνο
και συνεργάζεται με τις αρμόδιες αρχές.
Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας περιγράφει ακριβώς αυτή τη λογική: οι εθελοντικές οργανώσεις εντάσσονται στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας και συνδράμουν τους κρατικούς φορείς στην προστασία ζωής, υγείας, περιουσίας και περιβάλλοντος.
Για πραγματική ομάδα, το παρόν πρέπει να συμπληρωθεί με τα στοιχεία του συγκεκριμένου Δήμου/οικισμού, χάρτες, σημεία συγκέντρωσης, διαθέσιμα οχήματα, αριθμό εθελοντών, εξοπλισμό και τις νόμιμες διαδικασίες επικοινωνίας. Η ένταξη στο Μ.Ε.Ο.Π.Π. έχει συγκεκριμένη διαδικασία και προϋποθέσεις, ενώ το Υπουργείο έχει πλέον και διαδικασία ενίσχυσης των ενταγμένων οργανώσεων με υλικά, μέσα και χρηματοδότηση.
27/06/2026
26/06/2026
19/06/2026