10/08/2026
«ΔΑΣΚΑΛΕ, ΕΓΩ ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ…»
Τι κρύβεται πίσω από το «δεν μπορώ» ενός παιδιού και πώς μπορούν να βοηθήσουν προπονητής και γονείς.
Του Γιώργου Τάγκα
Καθηγητή Φυσικής Αγωγής (Τ.Ε.Φ.Α.Α.)
Ειδικότητα: Ταε Κβο Ντο και Πυγμαχία.
Υπάρχουν δύο λέξεις που έχω ακούσει αμέτρητες φορές όλα αυτά τα χρόνια μέσα στον σύλλογο:
«Δεν μπορώ.»
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι πολλές φορές το παιδί τις λέει πριν καν προσπαθήσει. Δεν έχει αποτύχει, δεν έχει δοκιμάσει, έχει όμως ήδη αποφασίσει ότι δεν θα τα καταφέρει.
Μια τέτοια περίπτωση είναι και η «Ελπίδα». Δεν είναι το πραγματικό της όνομα. Είναι μια αθλήτρια που συνεχίζει να προπονείται και θέλω φυσικά να προστατεύσω την ταυτότητά της.
Το όνομα όμως δεν το επέλεξα τυχαία. Πιστεύω ότι πίσω από κάθε «δεν μπορώ» πρέπει να υπάρχει πάντα η ελπίδα ότι κάποια στιγμή μπορεί να γίνει «μπορώ».
Η Ελπίδα αρκετές φορές, όταν έδειχνα μια καινούργια άσκηση ή ένα ανταγωνιστικό παιχνίδι, αντιδρούσε αμέσως:
«Δάσκαλε, εγώ αυτό δεν μπορώ να το κάνω.»
Θυμάμαι μια προπόνηση που της ζήτησα να εκτελέσει μια αγωνιστική τεχνική με μια συναθλήτριά της που ήταν αρκετά προχωρημένη.
«Δάσκαλε, δεν μπορώ να κάνω την άσκηση μαζί της. Είναι πολύ καλή.»
Τη ρώτησα: «Την ίδια άσκηση δεν την έκανες πριν από λίγο με την άλλη συναθλήτριά σου;»
«Ναι, αλλά αυτή είναι καλύτερη από εμένα και δεν θα μπορέσω να την κάνω καλά.»
Της απάντησα: «Η άσκηση είναι ίδια. Ο παρτενέρ αλλάζει, αλλά η ικανότητά σου δεν αλλάζει
επειδή απέναντί σου βρίσκεται κάποιος καλύτερος, προσπάθησε.»
Την έκανε και τα κατάφερε. Μόλις τελείωσε όμως, γύρισε και με ρώτησε:
«Δάσκαλε, την έκανα σωστά;»
Εκεί φαινόταν ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν ήταν η τεχνική, ήταν η αμφιβολία για τον εαυτό της και η συνεχής σύγκριση με τους άλλους.
Αυτό είναι κάτι που βλέπουμε συχνά στα παιδιά. Επειδή κάποιος άλλος είναι καλύτερος, πιο δυνατός, πιο γρήγορος ή πιο έμπειρος, αρχίζουν να πιστεύουν ότι τα ίδια δεν είναι αρκετά καλά.
Όμως πάντα θα υπάρχει κάποιος καλύτερος σε κάτι. Το ζητούμενο δεν είναι ένα παιδί να γίνει καλύτερο από όλους τους άλλους, αλλά να μάθει να συγκρίνει περισσότερο τον σημερινό του εαυτό με αυτόν που ήταν χθες.
Η Ελπίδα δεν σταμάτησε ξαφνικά να λέει «δεν μπορώ». Συνέχισε να έχει τις αμφιβολίες της και κάποιες φορές τις έχει ακόμη ασχέτως αν τα καταφέρνει.
Αυτό που έχει αλλάξει, όμως είναι το σημαντικότερο. Πλέον προσπαθεί πριν αποφασίσει ότι δεν μπορεί, και αυτή είναι για μένα η πραγματική πρόοδος.
Δεν περιμένω από ένα παιδί να αλλάξει μέσα σε μία προπόνηση. Περιμένω όμως, σιγά σιγά, να αρχίσει να δίνει στον εαυτό του την ευκαιρία να δοκιμάσει.
Σε αυτή την προσπάθεια το παιδί δεν είναι μόνο του. Ο τρόπος που θα αντιδράσει ο προπονητής αλλά και ο γονιός όταν ακούσουν το «δεν μπορώ» μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στο αν το παιδί θα προσπαθήσει ή θα εγκαταλείψει πριν καν δοκιμάσει.
Ως προπονητής έχω διαπιστώσει ότι δεν μπορείς να αντιμετωπίζεις όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο.
Υπάρχουν φορές που πρέπει να δώσεις χρόνο σε ένα παιδί, να καταλάβεις τι το φοβίζει και να το βοηθήσεις να αποκτήσει σταδιακά περισσότερη εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
Υπάρχουν όμως και στιγμές που γνωρίζεις τις δυνατότητές του και ξέρεις ότι μπορεί να κάνει αυτό που του ζητάς. Εκεί πιστεύω ότι πρέπει να επιμείνεις και να μην αφήσεις το «δεν μπορώ» να γίνει η εύκολη διέξοδος.
Σε αυτές τις περιπτώσεις πολλές φορές λέω:
«Προσπάθησε πρώτα και μετά αποφασίζουμε αν μπορείς ή όχι.»
Εξίσου σημαντική είναι και η στάση των γονιών. Φράσεις όπως «κοίτα πόσο καλά το κάνει το άλλο παιδί» ή «αφού μπορεί εκείνος, γιατί δεν μπορείς εσύ;» μπορεί να λέγονται με καλή πρόθεση, αλλά σε ένα παιδί που ήδη αμφιβάλλει για τον εαυτό του μπορεί να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο αυτή την αμφιβολία.
Χρειάζεται προσοχή και μετά από έναν αγώνα. Οι συνεχείς ερωτήσεις «γιατί δεν έκανες αυτό;», «γιατί έχασες;», «είδες πώς έπαιξε ο άλλος;» μπορεί τελικά να κάνουν το παιδί να φοβάται όχι μόνο την ήττα, αλλά και όσα θα ακολουθήσουν μετά από αυτή.
Μερικές φορές, μετά από έναν δύσκολο αγώνα, το παιδί δεν χρειάζεται άλλον έναν προπονητή. Χρειάζεται απλώς τον γονιό του.
Δεν πιστεύω ότι πρέπει να μαθαίνουμε στα παιδιά ότι «μπορούν να κάνουν τα πάντα». Δεν είναι αλήθεια. Ούτε κάθε προσπάθεια θα καταλήξει απαραίτητα σε επιτυχία.
Αυτό που πρέπει να τους μάθουμε είναι να μη λένε «δεν μπορώ» πριν προσπαθήσουν. Να μπορούν να πουν:
«Δεν ξέρω αν μπορώ, αλλά θα προσπαθήσω.»
Και αν προσπαθήσουν και δεν τα καταφέρουν;
Τότε υπάρχει μια μικρή λέξη που αλλάζει ολόκληρο το νόημα:
«Ακόμη δεν μπορώ.»
Γιατί όσο υπάρχει το «ακόμη», υπάρχει περιθώριο για προσπάθεια, βελτίωση και εξέλιξη, και όσο υπάρχει αυτό το περιθώριο, υπάρχει πάντα και η Ελπίδα.
