BODL ORG. رێکخراوی بۆدڵ

لەلایەن زانکۆی کۆیە "رێکخراوی بۆدڵ" بانگهێشت کرا بۆ بەشداربوون بۆ بەشداربوون لە وۆرکشۆپی ( سەلامەتی و تەندروستی و پاراستنی ژینگە بۆ رێکخراو و گرووپە شاخەوانییەکانی شاری کۆیە )، لە چوارچێوەی کۆڵەگەی “خزمەتکردنی کۆمەڵگە” لە پلانی ستراتیژیی ٢٠٢٣-٢٠٢٧ی زانکۆی کۆیە.

وۆرکشۆپی " سەلامەتی و تەندروستی و پاراستنی ژینگە بۆ رێکخراو و گرووپە شاخەوانیەکان ".

شایەنی باسە چالاکیەکە لە چوارچێوەی پلانی ستراتیجی زانکۆی کۆیە بەڕێوەچوو.

جیگەی ئاماژەیە پانێلی وۆرکشۆپەکە پێکهاتبوو لە چوار قسەکەر لە رووی "تەندرووستی و دەروونی و جوکرافی و ژینگەیی و ئەزموونی شاخەوانێک".

ئامادەبووان سوودمەندبوون لە وتەی قسەکەرەکان و داوایانکرد گرنگی زیاتر بە وەرزشی شاخەوانی لوتکە بدرێت.

ئێمەش وەک رێکخراوی "بۆ دڵ" ئامادەییمان بۆ هەموو جۆرە هاوکاریەک نیشاندا بۆ زیاتر ئاشنابوونی گەنجانمان بە وەرزشی شاخەوانی.

رێکخراوی #بۆدڵ
قەزای کۆیە، زانکۆی کۆیە - 25.11.2025

جەژنی هەموو لایەك پیرۆزبێت.

پڕ بە دڵ پیرۆزبایی هاتنەوەی جەژنی رەمەزان لە هەموو لایەك دەکەین و هیوای خۆشی بۆ هەموو لایەك دەخوازین.

BODL ORG. رێکخراوی بۆدڵ

ئاڵای کوردستان هەر شەکاوەیە

رۆژی جیهانی شاخ و ئیکۆسیستەمی شاخەکان تەوەری رۆژی جیهانی شاخی ئەمساڵە لە جیهان

11ی کانوونی دووەم، رۆژی جیهانی شاخ لەلایەن کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لە ساڵی 2003 دەستنیشانکرا، هانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا بۆ رێکخستنی بۆنەکان لە هەموو ئاستەکاندا لەو رۆژەدا بۆ ئەوەی تیشک بخاتە سەر گرنگی گەشەپێدانی بەردەوامی شاخەکان.
رۆژی جیهانی شاخ هەموو ساڵێک بە بابەتێکی جیاوازەوە کە پەیوەندی بە گەشەپێدانی بەردەوامی شاخەکانەوە هەیە لە سەرانسەری جیهان بەڕێوەدەچێت.
ئەرکی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانە کە سەرکردایەتیکردنی رێزگرتن لە رۆژی جیهانی شاخەکانی پێدراوە.

نۆژەنکردنەوەی ئیکۆسیستەمی شاخەکان تەوەری رۆژی جیهانی شاخی ئەمساڵە لە 11ی کانوونی دووەم، ئەم تەوەرە هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی بە تەواوی شاخەکان لە دەیەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نۆژەنکردنەوەی ئیکۆسیستەم 2021-2030 بگرێتەوە، کە رێکخراوی خۆراک و کشتوکاڵی نەتەوە یەکگرتووەکان و بەرنامەی ژینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بە هاوبەشی سەرۆکایەتی دەکات.
دەرفەتێکە بۆ کۆکردنەوەی پشتیوانی سیاسی، توێژینەوەی زانستی و سەرچاوە داراییەکان بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی بەرچاو نۆژەنکردنەوە گەورە بکرێت و رێگری لە تێکچوونی زیاتری ئیکۆسیستەمی شاخەکان بکرێت.
شاخەکان نزیکەی لەسەدا 27ی رووی زەوی دەگرێتەوە و نزیکەی نیوەی شوێنە گەرمەکانی جۆراوجۆری زیندوو لە جیهان میوانداری دەکەن، وەک تاوەرە ئاوییەکانی جیهان، ئاوی شیرین بۆ نیوەی مرۆڤایەتی بە مەزەندەکردن دابین دەکەن.
شاخەکان کلیلی ژیان و بژێوی ژیانمانن، بەڵام شاخەکان بەدەست کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا و گەشەسەندنی ناپایەدارەوە دەناڵێنن، ئەمەش مەترسییەکان بۆ مرۆڤ و هەسارەکە زیاد دەکات.
گۆڕانی کەشوهەوا هەڕەشە لە رۆیشتنی ئاو دەکات و بەرزبوونەوەی خێرای پلەکانی گەرما جۆرەکانی شاخ و ئەو کەسانەی کە پشت بەم ئیکۆسیستەمانە دەبەستن ناچار دەکات خۆیان لەگەڵ خۆیان بگونجێنن یان کۆچ بکەن.
بەپێی پانێڵی نێوان حکومەتەکان بۆ گۆڕانی کەشوهەوا، تا لەسەدا 84ی جۆرە شاخاوییە خۆجێییەکان مەترسی لەناوچوونیان لەسەرە، لەکاتێکدا پێشبینی دەکرێت ژمارەی دانیشتوانی کۆمەڵێک جۆری تری رووەک و ئاژەڵی شاخاوی کەم ببێتەوە و رووبەڕووی لەناوچوون ببنەوە.
رێککەوتنی ئەم دواییەی جۆراوجۆری زیندوو لە کۆنفرانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ جۆراوجۆری بایۆلۆجی ساڵی 2022 کە بەڵێنی پاراستنی لەسەدا 30ی زەوی و زەریاکان و ناوچە کەنارییەکان و ئاوە ناوخۆییەکانی زەوی تا ساڵی 2030 دەدات پاڵنەرێکە بۆ زیندووکردنەوە و پاراستنی دیمەنی شاخەکان.

هەروەها کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لەم دواییانەدا لە بڕیارنامەی سێ ساڵەی خۆیدا سەبارەت بە گەشەپێدانی بەردەوامی شاخەکان ساڵی 2023-2027ی "پێنج ساڵ کارکردن بۆ گەشەپێدانی ناوچە شاخاوییەکان" راگەیاند.
ئامانجەکانی بریتین لە راکێشانی هاوکاریی بەخشین و وەبەرهێنان بۆ شاخەکان و پەرەپێدانی ئابووری و تەکنەلۆژیای "سەوز" و درووستکردنی میکانیزم بۆ بەهێزکردنی هاوکاری نێوان وڵاتانی شاخاوی و پەرەپێدانی زانست و پەروەردە لە بواری گەشەپێدانی بەردەوامی شاخەکان.
رۆژی جیهانی شاخی ئەمساڵ چانسێکە بۆ زیادکردنی هۆشیاری سەبارەت بە پەیوەندیدارێتی ئیکۆسیستەمی شاخ و داوای چارەسەری بنچینەیی سروشت و باشترین پراکتیزە و وەبەرهێنان کە خۆڕاگری بنیات بنێت و لاوازی کەم بکاتەوە و توانای شاخەکان زیاد بکات بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ هەڕەشەکانی رۆژانە و رووداوە توندەکانی کەشوهەوا.

رێکخراوی بۆدڵ

گرنگی کالیسیۆم بۆ شاخەوانان
* ئامادەکردن دەرمانسازی تەکنیکی: ئاراز خۆشناو، ئەندامی گرووپی شاخەوانی پایتەخت
پێداچوونەوە: پەیجی رێکخراوی بۆدڵ - مافی ئەم بەرهەمە پارێزراوە.

گرنگی کالیسیۆم Ca بۆ شاخەوانان چیە؟🧗
کالیسیۆم کانزایەکی سەرەکییە و رۆڵێکی گرنگی هەیە لە پاراستنی تەندرووستی و هێزی گشتی ئێسک بۆ شاخەوانان، کە فشارێکی بەرچاو دەخەنە سەر ئێسک و جومگەکانیان، دڵنیابوون لە وەرگرتنی کالیسیۆم بە شێوەیەکی گونجاو دەتوانێت چەندین سوودی هەبێت لەوانە:
1- تەندرووستی ئێسک: سەرکەوتن بریتییە لە دووبارەبوونەوەی کاریگەری و فشار لەسەر ئێسکەکان، ئەمەش هەندێک جار دەبێتە هۆی درزی بچووک لە ئێسکی پێیەکان، کالیسیۆم پێکهاتەیەکی سەرەکی پێکهاتەی ئێسک و یارمەتی پاراستنی چڕی و بەهێزی ئێسک دەدات. وەرگرتنی کالیسیۆمی پێویست دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ رێگریکردن لە لەدەستدانی ئێسک و کەمکردنەوەی مەترسی شکانی ئێسک.
2- کارکردنی ماسولکەکان: کالیسیۆم بەشدارە لە گرژبوون و پشوودانی ماسولکەکان، لە کاتی سەرکەوتندا ماسولکەکان بەردەوام کاردەکەن و گرژ دەبنەوە، ئاستی کالیسیۆمی پێویست پشتگیری لە کارکردنی گونجاوی ماسولکەکان دەکات، ئەمەش رێگە بە شاخەوانان دەدات بە باشترین شێوە کارەکانیان ئەنجام بدەن و مەترسییەکانی گرژبوون یان کرژبوونی ماسولکەکان کەم بکەنەوە.
3- خۆپاراستن لە برینداربوون: سەرکەوتن دەتوانێت فشار بخاتە سەر ریشاڵەکان و بەستەرەکان و جومگەکان، کالیسیۆم پێویستە بۆ پاراستنی یەکپارچەیی ئەم پێکهاتانە، پەرەپێدانی هێز و نەرمییان، وەرگرتنی کالیسیۆمی پێویست دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە کەمکردنەوەی مەترسی برینداربوونی ریشاڵ و بەستەرەکان، هەروەها کێشەکانی پەیوەست بە جومگەکان وەک هەوکردنی ئێسک و جومگە.
4- چاکبوونەوە: سەرکەوتن دەبێتە هۆی برینداربوونی سووک یان پەستان، کالیسیۆم بەشدارە لە پرۆسەی چاکبوونەوەدا، پشتگیری لە درووستبوونی شانە نوێیەکانی ئێسک دەکات و یارمەتی چاککردنەوەی ماسولکە تێکچووەکان و شانە بەستەرەکان دەدات. ئاستی کالیسیۆمی پێویست دەتوانێت یارمەتیدەربێت بۆ خێراکردنی چاکبوونەوە و کەمکردنەوەی کاتەکانی وەستان لە نێوان دانیشتنەکانی سەرکەوتن.
5- تهندرووستی گشتی: کالسیۆم تەنیا بۆ ته ندرووستی ئێسک گرنگ نیه، بەڵکو بۆ کارکردنی درووستی کۆئەندامی دڵ و خوێنەره کان و دەماره کانیش گرنگە، رۆڵی هەیە لە مەینبوونی خوێن و گواستنەوەی دەمارەکان و پاراستنی لێدانی دڵی رێکوپێک. بە دڵنیابوون لە وەرگرتنی کالیسیۆم بە شێوەیەکی گونجاو شاخەوانان دەتوانن پشتگیری لە تەندرووستی و خۆشگوزەرانی گشتی خۆیان بکەن.

سەرچاوەکانی کالیسیۆم Ca لە خۆراک🥬🥚🍶
بۆ باشکردنی وەرگرتنی کالیسیۆم، پێویستە شاخەوانان ئامانجیان ئەوە بێت کە خۆراکە دەوڵەمەندەکان بە کالیسیۆم بخەنە ناو خۆراکەکانیانەوە، وەک بەرهەمە شیرەمەنیەکان (شیر، پەنیر و ماست)، سەوزەی سەوزی گەڵادار (سپێناخ و برۆکلی)، وە (هێلکە و ماسی........) و بەهێزکراوی کالیسیۆم خۆراکەکان. ئەگەر وەرگرتنی خۆراک بەس نەبێت، رەنگە تەواوکەری کالیسیۆم لەبەرچاو بگیرێت کە بە شێوەی حەب لە دەرمانخانەکان دەست دەکەوێت دەتوانرێ بەکاربهێنرێ پاش راوێژکردن بە کەسی پسپۆڕ.

لەبیرت بێت، کالیسیۆم تەنیا یەکێکە لە پێکهاتەکانی رێبازێکی باش بۆ خۆراک و تەندرووستی گشتی بۆ شاخەوانان. گرنگە خۆراکی هاوسەنگ بپارێزیت، شێدار بمێنیتەوە و وەرزشی بەردەوامی هێز.

تێبینی :بۆ ئەوەی لەش سوود لە کالیسیۆم وەربگرێ پێویستە رێژەی ڤیتامین D3 کەم نەبێت لە لەش.

وەرزش بە مانا فراوانەکەی
ئامادەکردن و کۆکردنەوە: سەلمان کوردی

وەرزش پێکدێت لە کۆمەڵە یاریەک کە بەکۆمەڵ یان جووت یان تاک دەکرێت ئەنجام دەدرێت. ھەندێک کەس وەرزش دەکەن بە پیشەی خۆیان و ھەندێک کەس بۆ جوانی و رێکی لەش و تەندرووستی دەیکەن و ھەندێکیش بۆ کات بەسەربردن. چەندین جۆری وەرزش لە جیھاندا ھەن کە ھەر لە وەرزشی تاکەکەسییەوە تا دەگاتە ئەو وەرزشانەی کە زیاتر لە سەد کەس تێیدا بە شێوەی ھەڵبژاردە و کۆمەڵ یان پێشبڕکێ بەشداری دەکەن.
لە بەناوبانگترین ئەو یارییانە بریتین لە تۆپی پێ، تۆپی، باسکە، مەلەوانی، کاراتێ، زۆرانبازی و تێنس، ڕەکبی، ھۆکی، پێشبڕکێی ئۆتۆمبێڵ، پاسکیل سواری، ئەسپ سواری ،بالە، بەرزکردنەوەی قورسایی، شاخەوانی و شاخڕەوی و بەردەوانی ھتد…

وەرزش بە گشتی بەوە دەناسرێتەوە کە چەندین جووڵەی فیزیایی تێدا ئەنجام دەدرێت، وەرزشەکان ھەموویان بە چەندین یاسا و رێنمایی بەڕێوەدەچن ئەویش بۆ ئەنجامدانی پێشبڕکێیەکی دادپەروەرانەیە و ھەروەھا رێخۆشکەرە بۆ بەشداربوو کە بۆ بردنەوەی خەڵات سەربکەوێت.

مێژووی وەرزش:
چەندین شوێنەوار و ئاماژە ھەن بۆ ئەوەی کە چینییەکان چەندین کاری وەرزشییان پێش (2000 پ. ز) ئەنجامداوە. یاری جیمناستیک وادەردەکەوێت کە یەکێک بووبێت لە یارییە کۆنەکانی وڵاتی چین.
بەپێی مۆنۆمێنتی فیرعەونەکان ژمارەیەک لە وەرزش لەوانە ( مەلەوانی و ڕاوە ماسی) باش پەرەیان پێ دراوە و بەرەوپێش چوون پێش چەندین ھەزار ساڵ پێش ئێستا لە میسری کۆندا.

جۆرەکانی یاریە وەرزشیەکان:
• وەرزشی کۆمەڵ یان بە تیپ وەک یاری تۆپی پێ.
• یاری وەرزشی ئاوی (کە لەنێو ئاو دەکرێ) وەک یاری مەلەوانی.
• وەرزش بەھۆی ئاژەڵ وەک ئەسپ سواری.
• وەرزش بەھۆی تۆپ و دار وەک بلیارد و گۆڵف.
راهێنانی وەرزشی:
یاریکەران یان وەرشوانان بەر لە ئەنجامدانی یارییە وەرزشییەکان راھێنان دەکەن بۆ دەرخستنی ئاستی خۆیان یاخوود زۆر جار کەسایەتییەکان روو لە وەرزش دەکەن و راھێنان دەکەن ھەم بۆ لاوازی و ھەمیش بۆ رێکی لەش و تەندرووستی خۆیان، پزیشکانیش یاری مەلەوانی بە باشترین یاری دادەنێن بەھۆکاری ئەوەی سەرجەم یا سەراپای ئەندامانی لەشی مرۆڤ لە جووڵە دادەبێت.

سوودی وەرزش:
وەرزشکردن بەسوودە بۆ توانای جەستەیی و رێکی لەش و تەندرووستی گشت تاکێک، بۆیە لەسەرانسەری جیھان گرنگی بە وەرزش دەدرێت، لە زۆر وڵاتان وەرزش بووەتە سیمبووڵی پێشکەوتن و بەروپێشچوونی وڵاتان، یا زۆر جار مرۆڤ وەرزش دەکا بۆ لاوازکردنی خۆی چ بە یاری چ بە ئامێری وەرزشی.

وەرزش و سیاسەت:
زۆرێک پێیان وایە پەیوەندی نێوان سیاسەت (رامیاری) و وەرزش پەیوەندییەکی دوورە، کەچی زۆر جار دەبینین لەپەنای وەرزش و یاری وەرزشی کێشەی سیاسی دەکەوێت نێوان وڵاتان، یاخوود لە زۆرێ لەیارییە وەرزشییەکان کەسایەتی سیاسی یا سەرۆک وڵات ئامادەی یارییەکان دەبێت و وەکو ھاندەرێکی ئاسایی ھانی ھەڵبژاردەی وڵات یان یانەکەی دەدات.
وەرزش و ئابووری:
وەرزش ھۆیەکە بۆ بەرەوپێشبردنی وڵات لە رووی ئابورییەوە بەوەی کە وڵات میوانداری پاڵەوانییەتییەکی گەورە بکا و میوانداری پاڵەوانییەتییەکانیش ھۆیەکی تریشە بۆ ناساندی کەلتوور و رەگەزی وڵاتەکە بەوەی گشت میدیاکارانی جیھانی گرینگی بە شوێن و پاڵەوانییەتییەکە دەدەن.

گرینگترین یارییە وەرزشییەکان:

• ئەسپ سواری
• بالە
• بلیارد
• بۆکسینگ
• بۆڵینگ
• بەیس بۆڵ
• تایکواندۆ
• باسکە
• تۆپی دەست
• تۆپی پێ
• تێنس
• جودۆ
• زۆرانبازی
ناوبانگی وڵاتان لە وەرزش • شمشێربازی
• شەترەنج
• مەلەوانی
• فۆرمولا وەن
• پاسکیل سواری
• کاراتێ
• ڕاوە ماسی
• گۆڵف
•
• بەڕازیل بەناوبانگە بە تۆپی پێ و پێگەیاندنی یاریزانان.
• ئەمریکا بەھۆی بوونی خولیNBA تۆپی باسکە بووەتە سیمبووڵێکی ئەم وڵاتە.
• چین بە یاری تۆپی سەرمێز بەناوبانگە.
• رووسیا لەتۆپی بالە بەھێزترین پاڵەوانە.

وەرزش لە هەرێمی کوردستان:

لە هەرێمی کوردستان لەژێر چەتری وەزارەتی رۆشنبیری و لاوان بایەخ بە بنیاتنانی ژێرخانی پێویست دەدات بۆ پەرەپێدانی بوارەکانی رۆشنبیری، هونەری، وەرزش و قاڵکردنەوەی تواناکانی لاوان لە هەرێمی کوردستان.
هەروەها ئەم خزمەتگوزاریانە پێشکەش دەکات.

خزمەتگوزارییەکان:
- بڵاوكردنه‌وه‌ و په‌ره‌پێدانى كولتوورى كوردستان، گه‌شه‌دان به‌ نه‌ریتى مه‌ده‌نى و پێشكه‌وتنخواز، په‌ره‌پێدانى په‌یوه‌ندى كولتوورى و وه‌رزشى چالاكى لاوان له‌گه‌ڵ ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌.
- هه‌ماهه‌نگیكردن له‌گه‌ڵ گرووپ و رێكخراوه‌كانى كۆمه‌ڵى مه‌ده‌نى و پشتیوانیكردن و هاندانى بزاڤی دانان و وه‌رگێران و بڵاوكردنه‌وه‌.
- رێزنان له‌ نووسه‌ر، ئه‌دیب، هونه‌رمه‌ند، رۆژنامه‌نووس و داهێنه‌ران له‌رێى ده‌ستگیرۆیىكردنى چالاكییه‌كانیان و چاپكردنى به‌رهه‌مه‌كانیان.
- دامه‌زراندنى كتێبخانه‌ و بایه‌خدان به‌ بواره‌كانى رۆشنبیرى منداڵان.
- دابینكردنى هۆڵ بۆ هونه‌رى شێوه‌كارى و نمایشى شانۆیى سینه‌ماى هاوچه‌رخ و بۆنه‌ و یاده‌كان.
- كردنه‌وه‌ى پیشانگاى كتێب و سازكردنى فێستیڤاڵى جۆراوجۆر.
- هۆشیاركردنه‌وه‌ى كۆمه‌ڵگا له‌ مادده‌ قه‌ده‌غه‌كراو و یاساغه‌كان و زیانى مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان.

مافی مرۆڤ لەرووی مانا، یاسا، کولتوور، جۆر، نێوخۆیی و نێودەوڵەتیەوە

ئامادەکردن و کۆکردنەوە: سەلمان کوردی

مافی مرۆڤ واتای چیە؟
مافەکانی مرۆڤ: کۆمەڵێک بنچینە یان رێسای رەوشتین کە لەسەر پێوانەی ئاکاریی مرۆڤەکان سازکراون و بەگوێرەی یاسای ناوخۆیی و نێودەوڵەتی پارێزگارییان لێ دەکرێت، بە گشتی دەتوانین ئەم بنەمایانە بەمشێوەیە ناو بنێن کە مافی رەوای ھەموو مرۆڤێکن و شیاوی گۆڕین و دەستکاریی نین و بە یەکسانی و بە ھۆی مرۆڤبوونی کەسەکەوە (بە تایبەتمەندی مرۆڤبوونیانەوە بەندە) پێی رەوا بینراوە بێ گوێدانە تەمەن، نەتەوە، ئایین، زمان، رەنگ و رەگەز، ھەمووان وەکو مرۆڤ ھاوتان، ئەم مافانە لە ھەموو شوێنێک و لە ھەموو کاتێکدا جێبەجێ دەبن بەسەر مرۆڤەکان، لە ھەر کوێیەکبن لە جیھاندا، بێ جیاوازی لە سایەی سەروەری یاسا و سۆزی مرۆڤانەوە چاوەڕوان دەکرێت کە ھەموو پێڕەوی رێزگرتنی مافەکانی مرۆڤی ھەبێت بۆ مرۆڤەکانی تر، ھیچ کات ئەو مافانە لە مرۆڤ ناترازێن، مافی مرۆڤ بۆ ھەموو کەسێک مافێکی رەسەنە و پێوەی لکاوە، مەگەر لە دۆخێکی یاساییی تایبەتی و بە ھۆکاری سەپاندنی لە رەوتێکی یاساییدا بێت.

بنەمای مافەکانی مرۆڤ رۆڵێکی کاریگەری بینیوە لە داڕشتنی یاسای نێودەوڵەتی و دامەزراوە جیھانی و ھەرێمییەکاندا، کاروکردەی وڵات و رێکخراوە ناحکومییەکان بنچینەن بۆ پێکھێنانی سیاسەتی گشتی لەسەرانسەری جیھاندا.
مافی مرۆڤ مافێکی ناوخۆیی یان ناوچەیی نییە، واتە تایبەت نییە بە وڵات و کولتوور و کیشوەرێکی دیاریکراوەوە، بەڵکو مافێکی گەردوونی و سنووربەزێنە.
لە راستیدا شتێک نییە ناوی مافی مرۆڤی کوردی یان عەرەبی، فارسی یان تورکی، ئینگلیزی یان فەڕەنسی، ئەمریکی یان ئەڵمانی بێت. مافێک نییە پێی بگوترێت مافی مرۆڤی رۆژئاوایی و مافی مرۆڤی رۆژھەڵاتی، مافی مرۆڤی ئیسلامی و مافی مرۆڤی مەسیحی، مافی مرۆڤی ھیندۆسی و مافی مرۆڤی جوولەکە، مافی مرۆڤی جیھانی سێیەم و مافی مرۆڤی جیھانی ئەورووپی. ئەوەی ھەیە کۆمەڵێک مافە، بۆ سەرجەم مرۆڤەکانە لە ھەرکوێیەکی ئەم دونیایەدا بن، مرۆڤی نێو جەنگەڵە چڕەکان و مرۆڤی نێو شارە رووناک و پێشکەوتووەکان یەک مافیان ھەیە و لە رووی مرۆڤبوونەوە ھیچ جیاوازییەکیان نییە.

زۆر لەو رووداوە بزوێنەرانەی کە بوونە ھۆی ورووژاندنی مافەکانی مرۆڤ، لە ئاکارەکانی جەنگی جیھانیی دووەم و ڕوودانی ھۆلۆکۆست بوون لە ساڵی 1948 دا و لە پەسەندکردنی جاڕنامەی جیھانی بۆ مافەکانی مرۆڤ لە پاریس، باسی مافی مرۆڤ گەیشتە لووتکە و وەرچەرخانێکی بەخۆیەوە بینی کە پێشتر گەلان بۆچوونی تریان لەسەری ھەبوو.
لە ئێستادا مافی مرۆڤ بووەتە ئەو پێوانەیەی کە گەشەکردن و پێشکەوتنی وڵاتانی پێ دەپێورێت. تەنانەت دیدێک ھەیە پێی وایە گرنگ نییە بە چ سیستەمێکی سیاسی وڵات بەڕێوەدەبەیت، بەڵکو گرنگ ئەوەیە تا چەند ھاووڵاتییەکانت خاوەنی مافەکانی مرۆڤن و تا چەند سوودیان لەو مافانە وەرگرتووە. ئەو مافانە رۆژانە تا چ ئاستێک لە ژیانی سەرجەم چین و توێژەکاندا رەنگیان داوەتەوە و لە سایەیدا ژیانێکی شەرافەتمەندانە دەژین.

مافەکانی مرۆڤ لە یاسادا:
مافەکانی مرۆڤ تێھەڵکێشی ھەموو ئەو بەند و یاسایانە کراون کە حکومەتەکان دایدەڕێژن لە ھەموو وڵاتانی جیھاندا. لەگەڵ ئەوەشدا ھەموو کات کاریان پێ نەکراوە و ھەندێکیان دەبنە کورتھێنان لە رەوایەتیی مافەکانی مرۆڤ، بەڵام پێوانە نێودەوڵەتییەکان جەخت لە رەوایەتیی ئەم مافانە دەکەنەوە کە حکومەتەکان زەوتی دەکەن و ناتوانن مافەکان بەو شێوەیەی پێویستە دەستەبەر بکەن، رێکخراوی نێونەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکان مافەکانی داڕشتووە و رێکیخستوون تاکو پارێزگارییان لێ بکات و ھەڵوێست بنوێنێت و لە کاتی پێویستدا پێداچوونەوەیان بۆ بکات، ھەموو وڵاتێکی سەربەخۆ نوێنەری ھەیە لە نەتەوە یەکگرتووەکان، تاکو بتوانن لەسەر مافە رەواکانی ھاووڵاتیانی خۆیان بدوێن. ھەروەھا رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە ھاوکاریی رێکخراوەکانی تری مافەکانی مرۆڤ، بەدواداچوون بۆ زەوتکردنی مافەکانی مرۆڤ دەکەن لە وڵاتانی جیھاندا. لەڕێی پێوەندیە نوێیەکانی وەکو تەلەفۆن و ئینتەرنێتەوە، ئاڵوگۆڕی زانیاری و ھەواڵی ھاووڵاتیان لە جیھاندا ئاسان بووە، ئەمە وایکردووە کە کاری ئەم رێکخراوانەش ئاسانتر بێت و بتوانن باشتر ئاگاداری رەوتی مافەکانی مرۆڤ بن لە ھەر وڵاتێک و بەردەوام لەڕێی میدیاکانەوە، وەکو بڵاوکراوەکان و بەرنامە تەلەفیزیۆنیەکانەوە، کاردانەوەی خۆیان و بانگھێشتەکانی خۆیان بگەیەنن.

جۆرەکانی مافەکانی مروڤ:
دەکرێت جۆرەکانی مافەکانی مرۆڤ بە چەندین شێواز پۆلێن بکرێن، یەکێک لەو شێوازانە پۆلێنکردنە لە رووی جۆری مافەکەوە، کە دەکرێن بە سێ کۆمەڵەوە:

مافەکانی پاراستنی کەسێتی
مافەکانی ئازادییە شارستانییەکان
مافە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان
لەو جۆرانە ھەر کۆمەڵە و بوارێک دەگرێتەوە کە بەھەموویان کۆبەندی مافەکانی مرۆڤن.

مافەکانی تاکەکەسی:
ئەو مافانەیە کە مرۆڤ وەک تاکێک لەناو کۆمەڵدا ھەیەتی. ئەم مافانە لە بەرامبەر دەستوەردانی دڵڕەقانەی دەوڵەت دەپارێزێت. رەوابوونی ئەم مافانە وادەکات تاکەکەس لە کۆمەڵگەدا ھەست بە سەربەزی و سەربەخۆییی خودی خۆی بکات، ھەندێک لەم مافانە بریتین لە مافی بەندنەکردن و ئەشکەنجەنەدان، مافی بیرکردنەوە، مافی خوێندن، مافی کارکردن و مافی ژیان.

مافی فێربوون:
ئەمە ئەو مافەیە کە دەکرێت نەوەی داھاتوو پێکەوە ببنە خاوەنی کاری پلە بەرز وەک ( دکتۆر، مامۆستا، ئەندازیار، دادوەر) واتە بە تەواوی زانیاریان وەرگرتبێت دەربارەی خوێندن و نووسین نەوەک تەنیا تاکەکەسێکی دیاریکراو، مافی ھەمووانە فێری زانست و زانیاری بن، بە تایبەت منداڵانی کوردستان، چونکە پێشکەوتنی وڵات بەندە لەسەر رۆشنبیری گەنجان.

مافە شارستانییەکان:
مافی پاراستن و ئاسایش، مافی ئازادیی ھاتووچۆ و نیشتەجێبوون، مافی رێزگرتن لە مرۆڤ، مافی ئاسودەیی گەڕان لە وڵاتەکەی خۆت.

مافە سیاسییەکان:
مافی کۆیلەنەبوون، مافی بەشداری سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان، مافی خواردن و خواردنەوە، مافی چاودێری تەندرووستی، مافی خوێندن، مافی بیمەی بێکاری، مافی ئاستێکی باشی ژیان.

مافە کولتووری و ژینگەیییەکان:
نموونە بۆ ئەم جۆرە مافانە مافی پۆشینی جلوبەرگ، مافی یادکردنەوەی بۆنە نەتەوەیی و کولتوورییەکان، مافی ئەنجامدانی ھەڵپەڕکێی میللی، مافی ژیان لە ناو ژینگەیەکی پاک و تەندرووست، مافی بوونی ژینگەیەکی خاڵی لە وێرانکاری.

مافەکانی مرۆڤ لە پەیمان و رێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکاندا:
لە ساڵێ 1966دا، نەتەوە یەکگرتووەکان یاداشتنامەی ھەردوو رێککەوتننامەی نێودەوڵەتی مافە شارستانییەکان و مافە سیاسییەکان (ICCPR) و رێککەوتننامەی نێودەوڵەتیی مافە ئابووری، کۆمەڵایەتی و کلتوورییەکان (ICESCR)ی پەسەند کرد و کردیە مەلزەمەیەک بۆ ھەموو وڵاتانی ئەندام، بەڵام تاکو ساڵی 1976 نەخرانە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەو کاتە کۆمەڵێک لە وڵاتان دانیان پێدا نا.
لە ساڵی 2008 ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کۆنووسی ئارەزوومەندانە لە رێکەوتننامەی نێودەوڵەتی مافە ئابووری، کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانی دانا کە ماف و رێگە دەدات بە وەرگرتنی داواکاری ئەو کەسانەی مافەکانیان پێشێل کراوە بەپێی رێککەوتننامەکە لەلایەن دامەزراوەیەکی حکومییەوە و کۆنووسەکە لە رێکەوتی 5ی ئازاری 2013 چووە بواری جێبەجێکردنەوە.

چەندین پەیمان و رێککەوتننامەی تر لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی ھەن کە وەکو ئامراز بۆ سەپاندنی مافەکانی مرۆڤ ناسێنراون لەوانەش:

- جاڕنامەی جیھانیی بۆ مافەکانی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٤٨ لە پاریس.
- رێککەوتننامەی کۆمەڵکوژی و دانانی سزادان لەسەری (ساڵی 1948 دانیپێدانرا و لە ساڵی 1951 بەدواوە چووە بواری جێبەجێکردنەوە.
- رێککەوتننامەی نەھێشتنی جیاکاری رەگەزی ( رەگەزپەرستی ) - ( ساڵی 1966 پەسەندکرا و لە ساڵی 1969 چووە بواری جێبەجێکردنەوە.
- رێککەوتننامەی نەھێشتنی جیاکاری رەگەزی دژی ژنان ( سیداو CEDAW) ) کە ساڵی 1981 کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە.
- رێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نەمانی سزادانی جەستەیی کە لە ساڵی 1984 پەسەندکرا و لە ھەمان ساڵدا چووە بواری جێبەجێکردنەوە
- رێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ (CRC) یان مافنامەی جیھانی منداڵان، لە ساڵی 1989 پەسەندکرا و چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.
- رێککەوتننامەی نێودەوڵەتی لەپێناو پاراستنی مافەکانی کرێکارە کۆچکردووەکان و خێزانەکانیان لە ساڵی 1990 دا پەسەند کرا .
- بڕیاری سیستەمی بنچینەییی ڕۆما لە دادگای نێودەوڵەتی بۆ تاوان (ICC) ساڵی 2002 چووە بواری جێبەجێکردنەوە.

کوردی / ئینگلیزی / عەرەبی

بەخێڕبێن بۆ پەیجی فەرمی ( رێکخراوی بۆدڵ )
"بۆدڵ" رێکخراوێکی ناحکومی سەربەخۆی قازانج نەویست و بێلایەنە، کاردەکات لە پێناو رۆشنبیرکردنی کۆمەڵگە بە گشتی و تاکەکان بە تایبەتی، هەروەها بەرگریکردن لە مافەکانیان و هاندانیان بۆ وەرزشکردن لە پێناو تەندرووستیەکی باشتر.
بارەگای سەرەکیمان لە پایتەختی هەرێمی کوردستانە "هەولێڕ".

Welcome to the official page of Bodle organization
Bodel is an independent, non-profit and impartial NGO working to educate society in general and individuals in particular, as well as defend their rights and encourage them to exercise for better health.
Our headquarters is in the capital of the Kurdistan Region "Erbil"

مرحبا بكم في الصفحة الرسمية ل( منظمة بودل ).
بودل هي منظمة غير حكومية مستقلة وغير ربحية ومحايدة تعمل على توعية المجتمع بشكل عام والأفراد بشكل خاص والدفاع عن حقوقهم وتشجيعهم على ممارسة الرياضة من أجل صحة أفضل.
يقع مقرنا الرئيسي في عاصمة إقليم كردستان "أربيل"