24/07/2026
🌾ДЭЭР ҮЕД БАЙГААГҮЙ "ГЛЮТЕНИЙ МЭДРЭГШИЛ" ГЭДЭГ ЗҮЙЛ ОРЧИН ҮЕД ЯАГААД ИХСЭХ БОЛОВ?
Сүүлийн жилүүдэд Глютений мэдрэгшил, үл тэвчих байдал (Gluten sensitivity/intolerance) болон целиак өвчин (celiac disease) огцом нэмэгдэх болсон нь зөвхөн сүүлийн үеийн тренд, хүмүүсийн "маяг" эсвэл зүгээр нэг "хэт мэдрэг" сэтгэл зүйтэй холбоотой үзэгдэл огтоос биш юм.
Урьд өмнө нь хүмүүс өглөө, өдөр, оройгүй гурилаа идэж, цуйван, буузаа жигнээд зүгээр л амьдардаг байсан нь үнэн. Тэдэнд "глютен" гэдэг үг ч байсангүй, гэдэс нь ч ингэж хямардаггүй байв. Бидний бие махбод, дотоод биохимийн түвшинд асар том, бодит соёл иргэншлийн өөрчлөлт, физиологийн хувьсал явагдаж байна.
Анагаах ухааны түүхийг сөхвөл, урьд өмнө нь глютений мэдрэгшил, целиак өвчнийг маш ховор тохиолддог, зөвхөн хүүхэд насанд илэрдэг генетикийн эмгэг гэж үздэг байв. Гэвч өнөөдөр насанд хүрэгчид, тэр дундаа 30, 40, 50 насандаа урьд нь зүгээр иддэг байсан гурилдаа гэнэт хариу урвал үзүүлж, бие нь хямарч эхлэх нь энгийн үзэгдэл болжээ. Энэ нь тохиолдлын хэрэг биш, харин хүний бие махбод орчин үеийн хүнсний үйлдвэрлэл болон амьдралын хэв маягийн хурдыг гүйцэхгүй туйлдаж, дотоод тэнцвэрээ алдаж буйн "биологийн дохио" юм.
Стандарт анагаах ухаан үүнийг ихэвчлэн зөвхөн генетикийн шалтгаанаар тайлбарладаг бол Функционал анагаах ухааны өнцгөөс урьд өмнө нь зүгээр байсан гурил өнөөдөр яагаад бидний биед "дайсан" болоод байгааг дараах хэд хэдэн үндсэн шалтгаанаар тайлбарладаг.
🔵 1. Гурилын өөрийнх нь генетик өөрчлөлт. (Hybrization)
Бидний өвөг дээдсийн идэж байсан эртний улаан буудай нь өнөөдрийн бидний хэрэглэж буй орчин үеийн улаан буудайнаас генетикийн хувьд асар өөр байв.
◾Эртний буудай: 14 хромосомтой бөгөөд глютений бүтэц нь маш энгийн, хүний хоол боловсруулах систем задлахад хялбар байсан.
◾Орчин үеийн буудай: Хөдөө аж ахуйн салбар ургацыг нэмэгдүүлэх, ганд тэсвэртэй болгохын тулд буудайг эрлийзжүүлсээр өнөөгийн "одой улаан буудай" (Dwarf wheat)-г гаргаж авсан. Энэ нь 42 хромосомтой бөгөөд маш нарийн бүтэцтэй, өндөр хэмжээний глютенин болон глиадин (глютенийг бүрдүүлэгч уургууд) агуулдаг. Хүний хоол боловсруулах ферментүүд энэхүү шинэ төрлийн, "хүнд" уургийг бүрэн задлахад хүндрэлтэй болсон юм.
🔵 2. Гурил боловсруулах уламжлалт аргыг гээсэн үйл явц.
Урьд өмнө нь гурилыг хэрэглэхдээ хөрөнгөөр исгэх (fermentation), соёолуулах, урт хугацаанд бэлтгэх зэрэг уламжлалт аргуудыг хэрэглэдэг байв.
Гурилыг хөрөнгөөр исгэх явцад хөрөнгөнд агуулагдах ашигтай бактер болон лактобациллууд нь глютений уургийг урьдчилан "боловсруулж", хүнд гинжин хэлхээг нь задалж өгдөг.
Харин өнөөдөр хүнсний үйлдвэрүүд цаг хугацаа хэмнэхийн тулд химийн исгэгч, хурдан хөөлгөгч ашиглан гурилыг хэдхэн минутын дотор бэлэн болгож байна. Үүний улмаас задлаагүй, хүнд хэвээр байгаа глютен шууд бидний ходоодонд орж ирдэг болсон.
🔵 3. Нарийн гэдэсний нэвчилт ихсэх хам шинж буюу "Нэвчимхий гэдэс". (Leaky Gut)
Функционал анагаах ухааны хамгийн гол тулгуур ойлголт бол Гэдэсний эрүүл мэнд юм. Бидний гэдэсний хана нь маш нарийн холбоосуудаар (tight junctions) бэхлэгдсэн байдаг бөгөөд энэ нь цусанд хортой бодис орохоос хамгаалдаг хана юм.
Гэвч орчин үеийн амьдралын хэв маяг энэ ханыг гэмтээж, "Leaky gut" буюу гэдэс нэвчимхий болоход хүргэдэг. Үүнд:
◾Антибиотикийн замбараагүй хэрэглээ: Гэдэсний ашигтай бактерийг устгаснаар микробиом алдагддаг.
◾Архаг стресс: Кортизол даавар гэдэсний салст бүрхэвчийг нимгэлдэг.
◾Хэт боловсруулсан хүнс, сахар: Гэдэс доторх үрэвслийг өдөөдөг.
Гэдэсний хана нэвчимхий болох үед дутуу задарсан глютений молекулууд гэдэсний ханыг нэвтэрч цусанд ордог. Хүний дархлааны систем цусанд орж ирсэн энэхүү үл таних уургийг "дайсан" гэж үзэн дайрч эхэлснээр бие махбодод системчилсэн үрэвсэл, харшлын урвал буюу глютений мэдрэгшил үүсдэг байна.
🔵 4. Глифосат (Glyphosate) буюу пестицидийн хэрэглээ.
Функционал анагаах ухааны онцолдог өөр нэг ноцтой шалтгаан бол ургамал хамгааллын бодис болох Глифосат (Glyphosate) юм. Энэ нь дэлхий дахинд хамгийн өргөн хэрэглэгддэг, ургамал хамгаалаллын системчилсэн гербицид буюу хогийн ургамал устгах бодис юм. Бидний сайн мэдэхээр Монгол болон олон улсын зах зээлд "Roundup" гэх нэрээрээ хамгийн алдартай.
Өнөөдөр улаан буудайг хурааж авахаас хэдхэн хоногийн өмнө буудайг жигд хатааж, хураалтыг хөнгөвчлөхийн тулд глифосатыг маш ихээр цацдаг.
Глифосат нь бидний гэдсэнд байгаа ашигтай бактеруудыг (ялангуяа Lactobacillus, Bifidobacterium) устгаж, харин хортой бактеруудыг (жишээ нь Clostridium botulinum, Salmonella) үржих таатай нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Энэхүү тэнцвэр алдагдахыг Дисбиоз (Dysbiosis) гэж нэрлэх бөгөөд энэ нь глютений мэдрэгшил, харшил, архаг үрэвслийн эх үүсвэр болдог.
Гэдэсний ханыг нэвчимхий болгодог (Leaky Gut): Глифосат нь гэдэсний эсүүдийг хооронд нь холбож байдаг нягт холбоосуудыг шууд сулруулж, гэдэсний нэвчилтийг ихэсгэдэг болох нь судалгаагаар батлагдсан.
🔵 5. Токсины ачаалал. (Total Toxic Burden)
Функционал анагаах ухаанд "Торхны онол" гэж бий. Хүний бие тодорхой хэмжээний токсин, стрессийг даах чадвартай боловч орчин үеийн амьдралд бид:
Агаарын бохирдол, хүнд металлууд,
Гоо сайхан, ахуйн хэрэглээний химийн бодисууд, хХпүнсний нэмэлт, консервантууд зэрэг асар олон хорт бодисоор бөмбөгдүүлж байна.
Энэхүү токсины ачаалал хэтэрч, бие махбодийн өөрийгөө хоргүйжүүлэх (detoxification) чадвар туйлдахад дархлааны систем хэт мэдрэг (hyper-reactive) болдог. Үүний үр дүнд урьд нь зүгээр боловсруулж чаддаг байсан глютен мэт хүнсний уургуудыг дархлааны систем эсэргүүцэж эхэлдэг байна.
✅ Өнөөдөр глютений мэдрэгшил ихэссэн нь "гурил өөрчлөгдсөн", мөн үүнтэй зэрэгцээд "бидний бие махбод болон гэдэсний микробиом суларсан" гэх хоёр том хүчин зүйлийн огтлолцол юм. Глютенээс бүрмөсөн татгалзах нь шинж тэмдгийг намдаах түр зуурын шийдэл боловч, функционал анагаах ухааны дагуу гэдэсний ханаа эрүүлжүүлэх, микробиомоо нөхөн сэргээх, токсины ачааллаа багасгах нь асуудлын гол шийдэл болдог.
https://www.facebook.com/share/p/1DgdWo8ZKt
🌾ДЭЭР ҮЕД БАЙГААГҮЙ "ГЛЮТЕНИЙ МЭДРЭГШИЛ" ГЭДЭГ ЗҮЙЛ ОРЧИН ҮЕД ЯАГААД ИХСЭХ БОЛОВ?
Сүүлийн жилүүдэд Глютений мэдрэгшил, үл тэвчих байдал (Gluten sensitivity/intolerance) болон целиак өвчин (celiac disease) огцом нэмэгдэх болсон нь зөвхөн сүүлийн үеийн тренд, хүмүүсийн "маяг" эсвэл зүгээр нэг "хэт мэдрэг" сэтгэл зүйтэй холбоотой үзэгдэл огтоос биш юм.
Урьд өмнө нь хүмүүс өглөө, өдөр, оройгүй гурилаа идэж, цуйван, буузаа жигнээд зүгээр л амьдардаг байсан нь үнэн. Тэдэнд "глютен" гэдэг үг ч байсангүй, гэдэс нь ч ингэж хямардаггүй байв. Бидний бие махбод, дотоод биохимийн түвшинд асар том, бодит соёл иргэншлийн өөрчлөлт, физиологийн хувьсал явагдаж байна.
Анагаах ухааны түүхийг сөхвөл, урьд өмнө нь глютений мэдрэгшил, целиак өвчнийг маш ховор тохиолддог, зөвхөн хүүхэд насанд илэрдэг генетикийн эмгэг гэж үздэг байв. Гэвч өнөөдөр насанд хүрэгчид, тэр дундаа 30, 40, 50 насандаа урьд нь зүгээр иддэг байсан гурилдаа гэнэт хариу урвал үзүүлж, бие нь хямарч эхлэх нь энгийн үзэгдэл болжээ. Энэ нь тохиолдлын хэрэг биш, харин хүний бие махбод орчин үеийн хүнсний үйлдвэрлэл болон амьдралын хэв маягийн хурдыг гүйцэхгүй туйлдаж, дотоод тэнцвэрээ алдаж буйн "биологийн дохио" юм.
Стандарт анагаах ухаан үүнийг ихэвчлэн зөвхөн генетикийн шалтгаанаар тайлбарладаг болФункционал анагаах ухааны өнцгөөс урьд өмнө нь зүгээр байсан гурил өнөөдөр яагаад бидний биед "дайсан" болоод байгааг дараах хэд хэдэн үндсэн шалтгаанаар тайлбарладаг.
🔵 1. Гурилын өөрийнх нь генетик өөрчлөлт (Hybrization)
Бидний өвөг дээдсийн идэж байсан эртний улаан буудай нь өнөөдрийн бидний хэрэглэж буй орчин үеийн улаан буудайнаас генетикийн хувьд асар өөр байв.
◾Эртний буудай: 14 хромосомтой бөгөөд глютений бүтэц нь маш энгийн, хүний хоол боловсруулах систем задлахад хялбар байсан.
◾Орчин үеийн буудай: Хөдөө аж ахуйн салбар ургацыг нэмэгдүүлэх, ганд тэсвэртэй болгохын тулд буудайг эрлийзжүүлсээр өнөөгийн "одой улаан буудай" (Dwarf wheat)-г гаргаж авсан. Энэ нь 42 хромосомтой бөгөөд маш нарийн бүтэцтэй, өндөр хэмжээний глютенин болон глиадин (глютенийг бүрдүүлэгч уургууд) агуулдаг. Хүний хоол боловсруулах ферментүүд энэхүү шинэ төрлийн, "хүнд" уургийг бүрэн задлахад хүндрэлтэй болсон юм.
🔵 2. Гурил боловсруулах уламжлалт аргыг гээсэн үйл явц
Урьд өмнө нь гурилыг хэрэглэхдээ хөрөнгөөр исгэх (fermentation), соёолуулах, урт хугацаанд бэлтгэх зэрэг уламжлалт аргуудыг хэрэглэдэг байв.
Гурилыг хөрөнгөөр исгэх явцад хөрөнгөнд агуулагдах ашигтай бактер болон лактобациллууд нь глютений уургийг урьдчилан "боловсруулж", хүнд гинжин хэлхээг нь задалж өгдөг.
Харин өнөөдөр хүнсний үйлдвэрүүд цаг хугацаа хэмнэхийн тулд химийн исгэгч, хурдан хөөлгөгч ашиглан гурилыг хэдхэн минутын дотор бэлэн болгож байна. Үүний улмаас задлаагүй, хүнд хэвээр байгаа глютен шууд бидний ходоодонд орж ирдэг болсон.
🔵 3. Нарийн гэдэсний нэвчилт ихсэх хам шинж буюу "Нэвчимхий гэдэс" (Leaky Gut)
Функционал анагаах ухааны хамгийн гол тулгуур ойлголт бол Гэдэсний эрүүл мэнд юм. Бидний гэдэсний хана нь маш нарийн холбоосуудаар (tight junctions) бэхлэгдсэн байдаг бөгөөд энэ нь цусанд хортой бодис орохоос хамгаалдаг хана юм.
Гэвч орчин үеийн амьдралын хэв маяг энэ ханыг гэмтээж, "Leaky gut" буюу гэдэс нэвчимхий болоход хүргэдэг. Үүнд:
◾Антибиотикийн замбараагүй хэрэглээ: Гэдэсний ашигтай бактерийг устгаснаар микробиом алдагддаг.
◾Архаг стресс: Кортизол даавар гэдэсний салст бүрхэвчийг нимгэлдэг.
◾Хэт боловсруулсан хүнс, сахар: Гэдэс доторх үрэвслийг өдөөдөг.
Гэдэсний хана нэвчимхий болох үед дутуу задарсан глютений молекулууд гэдэсний ханыг нэвтэрч цусанд ордог. Хүний дархлааны систем цусанд орж ирсэн энэхүү үл таних уургийг "дайсан" гэж үзэн дайрч эхэлснээр бие махбодод системчилсэн үрэвсэл, харшлын урвал буюу глютений мэдрэгшил үүсдэг байна.
🔵 4. Глифосат (Glyphosate) буюу пестицидийн хэрэглээ
Функционал анагаах ухааны онцолдог өөр нэг ноцтой шалтгаан бол ургамал хамгааллын бодис болох Глифосат (Glyphosate) юм. Энэ нь дэлхий дахинд хамгийн өргөн хэрэглэгддэг, ургамал хамгаалаллын системчилсэн гербицид буюу хогийн ургамал устгах бодис юм. Бидний сайн мэдэхээр Монгол болон олон улсын зах зээлд "Roundup" гэх нэрээрээ хамгийн алдартай.
Өнөөдөр улаан буудайг хурааж авахаас хэдхэн хоногийн өмнө буудайг жигд хатааж, хураалтыг хөнгөвчлөхийн тулд глифосатыг маш ихээр цацдаг.
Глифосат нь бидний гэдсэнд байгаа ашигтай бактеруудыг (ялангуяа Lactobacillus, Bifidobacterium) устгаж, харин хортой бактеруудыг (жишээ нь Clostridium botulinum, Salmonella) үржих таатай нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Энэхүү тэнцвэр алдагдахыг Дисбиоз (Dysbiosis) гэж нэрлэх бөгөөд энэ нь глютений мэдрэгшил, харшил, архаг үрэвслийн эх үүсвэр болдог.
Гэдэсний ханыг нэвчимхий болгодог (Leaky Gut): Глифосат нь гэдэсний эсүүдийг хооронд нь холбож байдаг нягт холбоосуудыг шууд сулруулж, гэдэсний нэвчилтийг ихэсгэдэг болох нь судалгаагаар батлагдсан.
🔵 5. Токсины ачаалал (Total Toxic Burden)
Функционал анагаах ухаанд "Торхны онол" гэж бий. Хүний бие тодорхой хэмжээний токсин, стрессийг даах чадвартай боловч орчин үеийн амьдралд бид:
Агаарын бохирдол, хүнд металлууд,
Гоо сайхан, ахуйн хэрэглээний химийн бодисууд,
Хүнсний нэмэлт, консервантууд зэрэг асар олон хорт бодисоор бөмбөгдүүлж байна.
Энэхүү токсины ачаалал хэтэрч, бие махбодийн өөрийгөө хоргүйжүүлэх (detoxification) чадвар туйлдахад дархлааны систем хэт мэдрэг (hyper-reactive) болдог. Үүний үр дүнд урьд нь зүгээр боловсруулж чаддаг байсан глютен мэт хүнсний уургуудыг дархлааны систем эсэргүүцэж эхэлдэг байна.
✅ Өнөөдөр глютений мэдрэгшил ихэссэн нь "гурил өөрчлөгдсөн", мөн үүнтэй зэрэгцээд "бидний бие махбод болон гэдэсний микробиом суларсан" гэх хоёр том хүчин зүйлийн огтлолцол юм. Глютенээс бүрмөсөн татгалзах нь шинж тэмдгийг намдаах түр зуурын шийдэл боловч, функционал анагаах ухааны дагуу гэдэсний ханаа эрүүлжүүлэх, микробиомоо нөхөн сэргээх, токсины ачааллаа багасгах нь асуудлын гол шийдэл болдог.