Wijsheid van de kudde, systemisch coachen met paarden

Het harmoniserende beginsel van de kudde. Een podcastaflevering voor iedereen die systemisch met paarden werkt of daarin geïnteresseerd is.

Op 3 juli is er een mogelijkheid om nader kennis te maken met ons werk en de jaaropleiding “De wijsheid van de kudde”.

Meer info en inschrijven op https://wind.nu/workshops/

Aflevering 2 Dichter bij jezelf kun je niet komen Paardencoaching. De wijsheid van de kudde · Episode

Reconciliation

Most conflict interventions start with connection.
Systemically, that may be exactly the wrong place to begin

The source of many conflicts lies in two realities that appear irreconcilable. When tension arises, there is often a strong impulse to find a solution as quickly as possible. We try to reduce differences, negotiate compromises, or reach agreement. While this can sometimes be helpful, from a systemic perspective it is not always the first step.

Conflicts often do not point to a lack of agreement, but to the existence of a difference that wants to be seen. As long as that difference is not truly acknowledged, it will usually continue to manifest itself in one form or another.

From a systemic perspective, reconciliation therefore does not begin with connection, but with distinction. Not with eliminating the difference, but with recognizing it.
Only when both realities are fully allowed to be visible does the possibility of a different movement emerge. Attention then shifts from fighting over the difference to being at peace with the difference.

In practice, the emphasis is often placed on reducing oppositions. Much less attention is given to fully acknowledging what distinguishes people or groups from one another. Yet this is often where an important key can be found.

A first step toward systemic reconciliation may be to look at what appears irreconcilable, to honour the distance, and to temporarily let go of the need to connect immediately. This is something quite different from passively accepting a situation. Rather, it requires actively consenting to the fact that, at this moment, a fundamental difference exists between A and B, and that this difference apparently has meaning.
When the difference is truly acknowledged, space sometimes emerges for something new. Not because A and B become the same after all, but because a different relationship to the difference becomes possible.

A second step may be to honour the deepest origin: the source from which both A and B have emerged. Recognizing this shared origin creates space for a perspective in which both realities can exist side by side without excluding one another.
From that perspective, a form of reconciliation may arise that is not based on being right, winning, or persuading, but on acknowledging what is.

The future that then unfolds is usually impossible to predict. It does not arise from repairing the past, but from a movement of life itself—a movement that is constantly transforming and continually presenting itself anew.

Have you ever experienced a situation in which acknowledging the difference created more movement than trying to resolve it?

www.wind.nu

29 September to 6 October 2026, we invite you to participate in our international training programme, The Harmonizing Principle.
We warmly welcome you to join us.

More information & registration:

https://wind.nu/opleidingen-paardencoaching/de-verdieping/

Ik ben mijn boek aan het prepareren voor de engelse vertaling voor Routledge stuit opeens op deze tekst over polarisatie en de kracht daarvan. Ik deel hem nog een keer ....

CASUS: RECIFE

Uit: Coachen met paarden, De Wijsheid van de Kudde (revisited)

Tijdens een verblijf in Brazilië in de periode van de presidentsverkiezingen werd zichtbaar hoe diep een samenleving door polarisatie geraakt kan worden. Families, vrienden en collega's kwamen tegenover elkaar te staan. De scheidslijnen liepen niet alleen door de politiek, maar ook door persoonlijke relaties. Je was vóór of tegen.
Vanuit systemisch perspectief roept zo'n situatie de vraag op wat zich onder de zichtbare tegenstelling bevindt. Polariteiten lijken vaak meer te zijn dan een verschil van mening alleen. Alsof er een diepere laag wordt geraakt die al langere tijd aanwezig is en onder bepaalde omstandigheden weer zichtbaar wordt.

In dezelfde periode zouden wij een opleiding verzorgen in Recife, in het noordoosten van Brazilië. Hoe meer het moment naderde dat ik zou vertrekken hoe meer ik last kreeg van extreme slapeloosheid. Dagen achter elkaar sliep ik niet meer. Ik ervaarde een diepe angst die ik niet kon benoemen. Het voelde alsof ik in een dynamiek was beland waarin geen enkele optie bestaansrecht had. Als ik succes zou hebben als Nederlander zou dat niet in orde zijn en als ik zou falen ook niet. Achteraf kan ik het woorden geven, toen voelde ik alleen maar de onmogelijkheid van mijn opdracht.

In een opstelling met de Brazilianen die volgde, kwamen verschillende lagen aan het licht. Niet alleen actuele spanningen, maar ook beelden en gevoelens die verbonden leken met de historische relatie tussen Brazilië en Nederland. Zowel liefde als verwijt, bewondering als weerstand bleken naast elkaar aanwezig te zijn.

Achteraf werd voor mij begrijpelijker waarom juist in Recife dergelijke gevoelens zichtbaar werden. Tussen 1630 en 1654 vormde de stad het centrum van Nederlands-Brazilië. Deze geschiedenis draagt zowel verhalen van ontwikkeling, wetenschap en religieuze vrijheid als verhalen van kolonisatie, economische uitbuiting en slavernij. Het was alsof beide werkelijkheden tegelijkertijd aanwezig waren.

Ik was gegrepen door de dynamiek en op dat moment niet opgewassen tegen de krachten ervan.

www.wind.nu

One of the sessions that made a deep impression on me was marked by the naturalness and the client’s willingness to fully reveal herself—above all, to herself. In such moments, a form of transformational learning can emerge: learning that draws directly from life force.

A session then becomes a dance in which the “unbearable” is carried together.

“Trembling as a life seeking force”

A young woman comes to our practice.
“I cannot connect with my roots. It became clear during a training where we had to do an exercise—I start trembling in my legs as if I cannot stand on them.”

“Are you trembling with anger?” I ask her, noting that I work from immediacy—that is, I respond directly, as much as possible without the mediation of any story or concept. At the same time, I notice that one of her eyes seems to look past the line of the other, as if she is looking at two elements behind her rather than allowing them to come together in front of her. She hesitates in her body for a moment and then says she is afraid of anger, because then everything will explode. She supports this sentence with a movement of her hands moving apart.

“My father has bipolar disorder; he has been manic-depressive, and my parents divorced when I was sixteen.”

I share with her that splitting can sometimes be a viable solution for something so large and painful that it cannot be faced directly, and I immediately ask whether such an event occurred in her father’s lineage. She responds that her grandfather hanged himself, and that her father found him. Again, that look in her eyes. I point it out to her and reflect that her hands just made a one-second micro-constellation.
“I am also afraid that I might go mad, or that something of this is in me as well.”

Again, that look—and now I hear myself say to her:
“I can see in your eyes the look your father had when he found your grandfather.”

Now her face begins to tremble as well. In this trembling, there is a profound sense of connection with her roots.

“You already are your herd. The invitation here is to fully allow yourself to be this completely, right in the trembling—including the ‘madness.’ The trembling is your life force seeking to fully express itself within you.”

An image arises in me of a plant that first allows water to reach its roots and now allows that water to reach its leaves. I encourage her to let herself be fully taken in by this life force, so that she can completely coincide with her inner herd.

Sometimes parents save for their children so that the children may have something left over; yet sometimes we see the opposite—parents sacrifice themselves in order to spare their children.

In this way, the experience of trauma can be felt as a natural, storyless response of the body—painful and full of life force. For me, this is surrender: the willingness, even if only for a moment, to give up knowing what will happen next.

The trembling of the coachee above brought her back into tune with her inner herd, but also with life force itself. Surrender to life force then means that you give yourself over, without any condition, to (in the case of trauma) the pain. You allow that there is no other or better reality than the one that is being offered to you now. You let yourself be carried, as it were, by life force—including its expression: the pain. You allow life force to take over. You allow the water to be turbulent, with waves—and you also allow these waves to return again to stillness.

From the book: Coaching with Horses, The Wisdom of the Herd
www.wind.nu

To mark the publication of this English edition, we will offer an advanced international training programme in September 2026 for fellow coaches and therapists who wish to further deepen their practice in this field, together with international colleagues.

https://wind.nu/opleidingen-paardencoaching/de-verdieping/

VOCÊ NUNCA VAI ME TER

Ela veio para uma sessão com os cavalos, acompanhada pelo namorado. Nós três nos sentamos em círculo para a conversa inicial, na nossa sala.
Ela está sentada, mas de alguma forma, um pouco distante demais dele.

“Eu tendo a me retirar do contato.”
Ela ri.
Há uma tragédia no triunfo de ir embora — perder tudo ao mesmo tempo.
“Você percebe o seu riso?” pergunto.
“Sim,” ela diz. “Eu rio para afastar a dor.”
“Então o desejo ainda está presente,” digo, “não há nenhuma contramedida para isso.”

Ao fundo, meu cavalo castrado passa pela janela, em direção ao bebedouro.
“Sua mãe pode ‘ter’ você?”
Ela me olha. Estamos há apenas três minutos na sessão.
“Não.” E o sorriso desaparece. Surge a seriedade.
O olhar do namorado, ao lado dela, se perde lá fora.

Ela é terapeuta e também trabalha com abordagem sistêmica, então pergunto diretamente se há fatos relevantes em sua história que possam estar ligados à sua questão.
“Meu pai morreu sem que eu o conhecesse.”

Pela janela vejo Winston erguer a cabeça. Agora totalmente visível, tenso, recolhido, pronto para fugir.
Peço que ela repita uma frase que, de repente, surge em mim:
“Você nunca vai me ter.”
Essa frase se revela uma abertura — na verdade, algo que desbloqueia a pressão sistêmica.
O som dos cascos de Winston ecoa pela sala. Bam! Vejo-o desaparecer da janela, partindo em galope.
O rosto dela se transforma naquele instante e, pela primeira vez, ela me permite entrar em seu olhar. O olhar do namorado também retorna.

“Pode ser que essa frase toque outros lugares no seu sistema?” Ela concorda.
“Meu pai é de origem judaica e esteve fugindo por cinco anos, de um esconderijo para outro. Ninguém sabe exatamente o que aconteceu, mas depois disso ele se recolheu para dentro de si para sempre, até a sua morte.”
“Sua mãe pôde ‘tê-lo’?” pergunto.
“Não, também não.”
“Você é tão leal,” digo — e sinto uma emoção profunda surgir em mim como facilitador.

Lentamente, lágrimas emergem de um lugar distante. De um momento para o outro, vejo minha própria filha diante de mim.
Digo a ela que talvez eu esteja representando seu pai e peço que continue me olhando enquanto repete:
“Pai, eu vou ficar.”
Em um instante, respondo:
“Então eu posso ir.”
“Você pode me ter como sua filha.”

O namorado agora responde com todo o corpo a essa descarga sistêmica.
A troca entre nós se torna intensa, mas permanece ancorada na relação entre pai e filha. A sessão tem agora 15 minutos.

“Você vê agora como cuidou bem dessa frase?”

Se você permitir que seu pai esteja atrás de você, como filha, os homens podem permanecer próximos a você.
O namorado está tocado. Ele a olha com suavidade — e ela, ela o vê… e vê o amor dele. Talvez pela primeira vez.

Vinte minutos depois, eles estão novamente lá fora. Juntos.

Participe do nosso Treinamento Internacional
de 29 de setembro a 8 de outubro de 2026
www.wind.nu

Você já está nos braços do rebanho

Um dos princípios centrais da Sabedoria do Rebanho é o princípio sustentador, ou simplesmente: o rebanho sustenta. Ele aponta para a impossibilidade de se afastar, por meio de qualquer método ou caminho, de onde você já está. Pois, independentemente do seu estado — do que quer que esteja presente — você já faz parte do seu rebanho, do seu sistema familiar.

Qualquer tentativa de mudar isso leva a um movimento interminável de autoaperfeiçoamento (e, assim, muitas vezes de forma sutil, de autojulgamento). A crença implícita — no Ocidente, frequentemente influenciada pelo cristianismo — é de que é preciso atravessar camadas, que uma transformação ou purificação deve ocorrer. Ouve-se com frequência as palavras: é um processo.

O princípio o rebanho sustenta convida ao reconhecimento imediato de que não há caminho, de que o rebanho já sustenta — sem condições ou propósito. Que esse amor está tão próximo que é facilmente ignorado. Como um peixe na água, procurando por água.

Por vezes, há a sensação de que essa ‘pequena’ felicidade — tão próxima — é quase insuportável para nós.

E ainda assim, o rebanho já sustenta, antes que qualquer busca por um estado ou condição melhor surja.

Você já está nos braços do rebanho.

— Coaching com Cavalos, A Sabedoria do Rebanho

Nosso Treinamento Internacional Avançado acontece de 29 de setembro a 6 de outubro de 2026, em Amersfoort, Países Baixos.

Mais informações em www.wind.nu ou [email protected]

Zien is doen”is een uitspraak die afkomstig is van een jeugdtrainer, Sandro Deriu, die het voetbalteam van mijn zoontje trainde toen hij zeven jaar was. Deze uitspraak was voor de kinderen een uitnodiging om alle verhalen te laten vervallen die zich eventueel nog bevonden tussen ‘wat hun ogen al gezien hadden’ en de respons of actie van hun lichaam. Ik begreep nooit helemaal wat hij bedoelde tot hij een keer een interventie deed tijdens een jeugdwedstrijd.

Wat was het geval?

De spits van ons team kwam keer op keer vrij voor de keeper. Waar hij ze normaal achteloos inschoot, knalt hij ze nu ongecontroleerd over en naast het doel. Ik zie Sandro naast mij peinzen. Plotseling beent hij weg richting het publiek achter het vijandelijke doel. Op een afstand zie ik hoe hij voorovergebogen, druk in gesprek is met een van de dames achter het doel. Na een kort gesprek staat deze vrouw op om vervolgens het veld te verlaten. Onze spits is inmiddels weer doorgebroken, staat een-op-een met de keeper, maakt een schijnbeweging en rondt hard en beslist af. Ik hoor Sandro, die inmiddels weer naast mij staat, zeggen: ‘Ik wist het wel.’
Ik kijk hem verbaasd aan en vraag: ‘Wat wist jij wel?’ Waarop hij mij antwoordt:

‘Die ouders van die jongen zijn gescheiden, die vader is weggegaan en zijn moeder heeft zo’n verdriet; ze haalt al haar troost uit zijn doelpunten, ze gaat steeds recht achter de goal van de tegenstander zitten. Dat is veel te veel druk voor die jongen, dan gaat hij denken en dan is hij de relatie met de bal kwijt.’
‘Oké’, zeg ik, ‘dus jij bent naar haar toe gegaan net?’
‘Ja natuurlijk, ik heb haar vriendelijk gevraagd of ze weg wil gaan. Nou, dat vond ze niet leuk.’

Ik zeg tegen Sandro: ‘Dus door naast te schieten, zet hij zijn vader terug?’
Nu kijkt Sandro mij verwonderd aan en zegt: ‘Ik snap er niks van wat je zegt, maar mijn lichaam vertelt me dat het klopt.’
Ik zeg: ‘Zien is doen.’ “

Uit “Coachen met paarden, de wijsheid van de kudde”

Op 3 april bieden wij een kennismakingsworkshop voor de Windopleiding en waar je het principe “zien is doen” zelf kunt ervaren in het werk met de paarden.

Meer info via www.wind.nu

"Zien is doen", over interventies..

‘Zien is doen’ wil zeggen: de coach handelt onmiddellijk, zonder enige interpretatie. Iedere interpretatie van de coach staat eigenlijk tussen de werkelijkheid en de coachee in. "Zien is doen" wil zeggen dat er geen verhaal meer komt tussen mijn waarneming en de handeling, ze vallen dan samen.
Deze zin hoorde ik voor het eerst van de voetbaltrainer van mijn zoontje. De situatie staat mij nog helder voor de geest....

"Casus: Achter het doel...

Zien is doen is een uitspraak die afkomstig is van een jeugdtrainer, Sandro Deriu, die het voetbalteam van mijn zoontje trainde toen hij zeven jaar was. Deze uitspraak was voor de kinderen een uitnodiging om alle verhalen te laten vervallen die zich eventueel nog bevonden tussen ‘wat hun ogen al gezien hadden’ en de respons of actie van hun lichaam. Ik begreep nooit helemaal wat hij bedoelde tot hij een keer een interventie deed tijdens een jeugdwedstrijd.

Wat was het geval?

De spits van ons team kwam keer op keer vrij voor de keeper. Waar hij ze normaal achteloos inschoot, knalt hij ze nu ongecontroleerd over en naast het doel. Ik zie Sandro naast mij peinzen. Plotseling beent hij weg richting het publiek achter het vijandelijke doel. Op een afstand zie ik hoe hij voorovergebogen, druk in gesprek is met een van de dames achter het doel. Na een kort gesprek staat deze vrouw op om vervolgens het veld te verlaten. Onze spits is inmiddels weer doorgebroken, staat een-op-een met de keeper, maakt een schijnbeweging en rondt hard en beslist af. Ik hoor Sandro, die inmiddels weer naast mij staat, zeggen: ‘Ik wist het wel.’
Ik kijk hem verbaasd aan en vraag: ‘Wat wist jij wel?’ Waarop hij mij antwoordt:

‘Die ouders van die jongen zijn gescheiden, die vader is weggegaan en zijn moeder heeft zo’n verdriet; ze haalt al haar troost uit zijn doelpunten, ze gaat steeds recht achter de goal van de tegenstander zitten. Dat is veel te veel druk voor die jongen, dan gaat hij denken en dan is hij de relatie met de bal kwijt.’
‘Oké’, zeg ik, ‘dus jij bent naar haar toe gegaan net?’
‘Ja natuurlijk, ik heb haar vriendelijk gevraagd of ze weg wil gaan. Nou, dat vond ze niet leuk.’

Ik zeg tegen Sandro: ‘Dus door naast te schieten, zet hij zijn vader terug?’
Nu kijkt Sandro mij verwonderd aan en zegt: ‘Ik snap er niks van wat je zegt, maar mijn lichaam vertelt me dat het klopt.’
Ik zeg: ‘Zien is doen.’ "

Uit "Coachen met paarden, de wijsheid van de kudde"

Op 3 april bieden wij een kennismakingsworkshop waarin je kennis kunt maken met de Wijsheid van de kudde, de Windopleiding en onze docenten.

Welkom
Meer info via www.wind.nu

René Schoone
Muriel Daal
Ruud Knaapen

Satsang is een ontmoeting in echtheid. Het woord Satsang betekent samenkomen (sanga) in
echtheid of waarheid (sat).
Onmiddellijk
In Satsang wordt de uitnodiging gedaan om nu, voorafgaand aan wat ook maar, te herkennen
wat je ware natuur is. De uitnodiging is even eenvoudig als radicaal: wend je tot datgene wat het
meest nabij is — jouw onveranderlijke, ware natuur.
Deze uitnodiging laat alles open. Er is geen eis, geen weten en geen methode. Er is alleen het
toestaan van een onderbreking — een g*t in de gewoonte van denken — waarin kan worden
herkend wat altijd al voorafgaat aan denken, voelen en functioneren. In deze onderbreking ga je
opmerken dat jouw ware natuur al in vrede is met iedere werkelijkheid die erin verschijnt. Je zou
dit een veld van genade kunnen noemen.
Satsang is geen methode voor geluk of succes en geen vorm van zelfverbetering. Het wonder
schuilt in het onmiddellijke besef dat jij het gezochte al bent, in het directe aantreffen daarvan.
Niet-weten
Satsang gaat over de onderbreking van de innerlijke beelden die je in de loop van de tijd over
jezelf hebt opgebouwd en waarmee je vertrouwd bent geraakt. In Satsang kan er een g*t vallen
in deze ‘keten van weten’, die zowel genetisch als historisch is opgebouwd.
Omdat Satsang over het toestaan van deze onderbreking gaat, kun je zeggen dat Satsang over
stilte gaat. Niet per se stilte van de stem — je wordt juist uitgenodigd om vragen te stellen en te
verwoorden — maar stilte wat betreft het weten.
“You know what you are not, what you are you cannot know.”
— Nisargadatta Maharaj
Je ware natuur als je leraar
Op deze manier kan Satsang een uitgangspunt worden voor alles in het dagelijks leven. Je gaat
zien dat je ware natuur zelf de ware leraar is. Na acht jaar onderricht bij mijn eigen leraar, Philip
Renard, beschouw ik mijzelf nu niet als leraar. Wat ik wél voel, is dat deze materie zo diepgaand
en essentieel is, dat er een sterk verlangen is om dit te delen en door te geven.
Praktische informatie
Datum: 26 februari 2025
Locatie: Landgoed Algoed, Enschede. Info: [email protected]