Filosofische Praktijk Kom Denken

Wie durft het nog niet te weten?

We leven in een tijd van standpunten. Iedereen vindt iets, moet iets vinden, wordt geacht kleur te bekennen. Wil ook iets vinden — en mag daar niet van afwijken.
Op sociale media kijk ik steeds minder. Het over elkaar buitelen van stelligheden staat me tegen, ook al staan er genoeg interessante opvattingen. Maar...

Wat is een mening als die niet onderzocht wordt?
Als twijfel geen ruimte krijgt, en al snel als zwakte wordt gezien?
Wat als twijfel juist de ingang is tot verdiepend onderzoek — waar meningen kunnen omgesmeed worden tot onderbouwde ideeën? Ideeën die opnieuw bevraagd mogen worden, juist omdat ze dat kunnen verdragen?

Dan komt er iets in beweging.
Er staat niets op het spel behalve het onderzoek zelf — niet je ego, politieke kleur of identiteit.

In de filosofische gesprekken die ik voer, is die ruimte er.
Om het (nog) niet (meteen) te weten.
Met aandacht voor wat er werkelijk wordt gezegd.
Een verademing. Steeds weer.

Altijd wat paradoxaal om dat vervolgens weer zó te poneren.
Maar misschien breng ik iets in beweging.

Herken je dit? Dan nodig ik je uit voor een filosofisch gesprek. Over iets wat jij niet weet. Deze ene keer gratis — omdat het zo waardevol is.

https://komdenken.nl/filosofische-gesprekken/

hashtag hashtag hashtag hashtag hashtag

De Denkbieb - filosofisch spreekuur.

Morgen zijn we weer in de Neude-bibliotheek voor het filosofisch spreekuur. Meestal posten we om iedereen op te sporen eens langs te komen. Maar niet deze keer. We zitten vol. Maar niet getreurd: het volgende spreekuur is alweer 8 mee. Ga met Brecht Rosink of mij in gesprek in de prachtige Utrecht aan de Neude.

Lente in de filosofiepraktijk 😀

De Denkbieb - filosofische gesprekken

Het filosofisch spreekuur is terug van weggeweest. Nu onder de naam De Denkbieb. Waar je de boeken even links laat liggen en de wijsheid uit jezelf haalt. Wat denk je zelf?

Trakteer jezelf op een verrassend gesprek over iets wat jou bezighoudt.
13 maart van 19:30 tot 20:30.
Gratis, wel aanmelden.

https://bibliotheekutrecht.op-shop.nl/4799/de-denkbieb-filosofische-gesprekken/13-03-2025

April is de maand van de filosofie. Zoals elk jaar draag ik daar op verschillende manieren aan bij. Dit jaar op de Nacht van de filosofie Amsterdam met filosofische speeddates. Miniatuurtjes van filosofische gesprekken vol denkplezier waar al verrassend veel in beweging wordt gezet. Samen met mijn collega's Brecht Rosink en Marlies Nadort.

https://amsterdam.nachtvandefilosofie.org/

Is dat het enige? Nee, op 17 april geef ik een filosofische spreekuur met het thema Chaos en 24 april een filosofische workshop 'Chaos in je hoofd?', allebei in de Neude Bibliotheek Utrecht.

Wat is het verschil tussen een discussie en dialoog? Zijn het allemaal vormen van redetwisten, een tweestrijd met woorden?

Tegenwoordig zien velen de discussie als een strijd tussen standpunten die nogal eens verzanden in verhitte patstelling waarin ieder verhardt in het eigen gelijk. Daar tegenover staat de dialoog als een open uitwisseling van ideeën zonder dat iemand wil winnen, respectvol en vriendelijk. Verademend. Meer dialoog, minder discussie!

Dat zijn hedendaagse opvattingen over oude begrippen. De etymologie laat zien dat het verschil niet zo duidelijk is als het lijkt. Zo kom ‘discussie’ van het Latijnse ‘discussere’ dat onderzoeken betekent. Onderzoeken is heel iets anders dan erop uit zijn te winnen. ‘Dialoog’ komt van het Griekse samengestelde ‘dia logos’, zoiets als woorden tegen over elkaar. Dat laatste komt al veel dichter bij redetwisten, waarbij twisten tweestrijd is, afgeleid van het Oud-Germaanse ’twi’ dat twee betekent.

Ook in de filosofie is de dialoog een gewaardeerde woordenstrijd waarin het ingenomen standpunt zwaar bevochten wordt. In de filosofie gaat het ook niet om een uitwisseling van ideeën maar het streven het vinden van het ware idee. De strijd met woorden wordt als een vruchtbaar middel daartoe gezien. Daar is wel wat op af te dingen natuurlijk, maar er is ook iets voor te zeggen.

Beter dan de begrippen tegenover elkaar te plaatsen, is het karakter van een woordenstrijd te bekijken vanuit de speltheorie. Wanneer is er sprake van een ‘zero sum game’ of een ‘win win’? Niet de strakke gesprekregels van de geformaliseerde socratische dialoog of het debat, maar de filosofische houding van de deelnemers is daarin bepalend. De filosofische houding? Ja, de filosofische houding: https://komdenken.nl/blog/dialoog-versus-discussie/
, , ,

Gebruik je gezond verstand!

Het is een veelgebruikte dooddoener. Het gezonde verstand als maatstaf is momenteel gangbaar bij populisten als wapen tegen de vermeende wereldvreemde politieke opvattingen van een elite die bijvoorbeeld wat wil doen aan klimaatverandering. Tja, als dooddoener volstaat het wel: om te denken, dus ook voor filosofie is een gezond verstand nodig. Zonder dat, gaat het simpelweg niet.

Alleen lijkt meer bedoeld te worden dan het gezonde verstand tegenover het zieke verstand dat bijvoorbeeld hallucineert. Het is zoiets als de algemeen bekende ideeën en denkbeelden in de samenleving, zo bekend dat ze evident zijn en dat je er niet voor gestudeerd hoeft te hebben. Met dat gezonde verstand is op zich niks mis mee, als het maar geen maatstaf is waarop blind vertrouwd wordt. Hoe algemeen bekend ook iets is, het is evident geen garantie voor de waarheid daarvan.

Het gezonde verstand wordt nogal eens opgevat als onbetwistbaar. Dat wat nieuw en niet valt binnen het gezonde verstand wordt verworpen. Onbekend maakt onbemind. Het zal duidelijk zijn dat het haaks staat op de filosofische houding. Populisten die het als wapen gebruiken tegen alles wat hun niet bevalt, weten dat (intuïtief) maar al te goed. Populisten maken kwaadwillend gebruik van het gezonde verstand.

Het gezonde verstand is dus geen maatstaf, maar veel meer een startpunt voor het denken en filosoferen. Nieuwe ideeën kunnen alleen maar voortkomen uit datzelfde gezonde verstand. Ook onconventionele, radicale. En ik voeg toe, gelukkig maar. Het idee dat mensen niet als slaven gebruikt mogen worden, was ooit zo'n radicaal idee. Nieuwe ideeën kunnen radicaal afwijken van het gezonde verstand, zelfs tegen het gezonde verstand in gaan. Daarmee het idee verwerpen of negeren is het denken uit de weg gaan, terwijl het een kans is om te filosoferen. Ook klakkeloos het nieuwe aanvaarden getuigt niet van een filosofische houding. Zowel vasthouden aan het oude als het klakkeloos omarmen van het nieuwe is, gaat elke mogelijkheid tot twijfel uit de weg.

Het komt erop aan juist de twijfel aan te gaan zodat we overgaan tot het articuleren wat het gezonde verstand inbrengt tegen het nieuwe, onderzoeken waar het nieuwe het gezonde verstand bekritiseert, nagaan of daar nog meer redenen voor aan te voeren zijn, of pogen het oude en het nieuwe te verenigen. Kortom we gaan filosoferen. Het zijn allemaal vormen van denken die we filosofisch mogen noemen en zelfs kunnen bestempelen als dialectiek.

https://lnkd.in/e9rQ2dHx

hashtag , hashtag , hashtag

Etymologisch woordenboekspel

Begripsonderzoek is een waardevolle vorm van filosofisch denken. Het behoort tot het standaardrepertoire van de filosofisch practicus. Het is ook lastig en als het lastig is, zijn we gewend te gaan zoeken, te googelen. Maar daarmee gaan we het denken juist uit de weg. Hoe brengen we het denken dan op gang met wat hulp van buitenaf? Het etymologisch woordenboek biedt uitkomst!

Zo maar een voorbeeld: Wat is twijfel?
“Twijfelen” Van het Oudhollandse “twival” waarin “twi” twee betekent en “val” (waarschijnlijk) voor “-voud” staat, dus tweevoud. Als je twijfelt val je dus figuurlijk in tweeën uiteen. Het is een mentale staat van onzekerheid, niet kunnen kiezen uit twee of meerdere opties. Vergelijkbare woorden zijn “weifelen” en “aarzelen” “De etymologie laat zien dat het toch echt andere begrippen zijn. Weifelen” komt van “weiven” oftewel “wuiven”, heen en weer gaan, dus feitelijk niet kiezen. “Aarzelen” is letterlijk richting de aars gaan, oftewel zoiets als terugkrabbelen, vergelijk met het Franse “reculer” waarin “cul” achterste betekent. Zo beschouwd is twijfelen een toestand waarin nog niet besloten is. Als de twijfel aanhoudt, kan het overgaan in weifelen of aarzelen.

Door de etymologie erbij te halen, komt het denken op gang, er ontstaat creativiteit en het gaat verder dan alleen de letterlijke betekenis weet te achterhalen. Ook de samenhang met vergelijkbare begrippen en de connotatie worden in het denken betrokken. Zo ontstaat een rijker beeld van het begrip. Meer weten? Lees dan https://komdenken.nl/blog/etymologisch-woordenboekspel/

Tot slot nog wat over het waarom en hoe van het begripsonderzoek. Problemen zijn vaak ‘denkproblemen’. Met begripsonderzoek kan je het denken verhelderen en misverstanden in gesprekken voorkomen. De filosofisch practicus begeleidt je in het uitvoeren van een begripsonderzoek. Hoe je dat zelf kan doen en hoe een begripsonderzoek in zijn werk gaat, kun je hier lezen: https://komdenken.nl/blog/het-begripsonderzoek-als-filosofisch-gesprek/. We grijpen naar Google, als het begripsonderzoek vastloopt. Maar juist dat vastzitten en het niet weten, is waardevol omdat van daaruit nieuwe inzichten kunnen ontstaan. Dus blijf bij het ongemak en Googel niet.

, ,

Twijfel gaan we het liefst uit de weg.

Twijfel gaat gepaard met een irriterend gevoel, het geeft onrust. We willen ervan af. Hoe doen we dat zo al?

Door vast te houden aan bestaande overtuigingen ondanks alle signalen dat er iets mis is. Of door de eerste de beste overtuiging aan te nemen die de rust herstelt. Het ongemak is weg.

Het is twijfelvermijding met alle gevolgen van dien. Een mislukte COP28 is het meest recente treurige resultaat. Twijfelvermijding door struisvogelpolitiek: klimaatverandering is van alle tijden, hoezo zou de mens dat überhaupt kunnen veroorzaken. Of door het grijpen naar de eerste de beste ‘oplossing’ zoals Carbon Capure and Storarge of geo-engingeering. We mensen erover nagedacht te hebben, maar het verborgen motief was het herstellen van de innerlijke rust. Voor zo lang het duurt.

De “merchants of doubt” weten dat maar al te goed en misbruiken ons onvermogen goed met twijfel om te gaan.

Terwijl met een beetje omdenken van bovenstaande wel in te zien is, dat er ook goed met twijfel om gegaan kan worden. Dat twijfel juist niet uit de weg moet worden gegaan, omdat er waarde in twijfel zit.

Wat is goed twijfelen? Wat ik erover denk, lees je hier: https://lnkd.in/e8Dd7E_U

Hieronder lees ik graag jullie ideeën hierover.

Knopen doorhakken! Leiders, bestuurders, managers, ze zijn er gek op. Maar twijfelen doen ze liever niet. Wat is die knoop anders dan een metafoor voor twijfel? Wat valt er nog door te hakken als er geen twijfel is?

Is er zoiets als goed twijfelen? Is twijfel iets waar je je in kan bekwamen?

Ja zeker, lees hier meer over goed twijfelen: https://komdenken.nl/blog/het-voordeel-van-de-twijfel/

Geschreven voor iedereen, maar vooral voor leiders want die lijken het het hardst nodig te hebben.😉

De feestdagen zijn een mooie tijd om samen door te brengen met geliefden en familie. Toch is het soms een opgaaf doordat de gesprekken van de hak op de tak gaan, door elkaar lopen en aan de oppervlakte blijven. Verzucht je na afloop soms wel eens met wie je nu echt hebt gesproken?

Herken jij daar iets in? Zou jij ook graag mooie gesprekken met meer diepgang willen voeren tijdens de kerst?

Kom dan naar de worskhop Filosoferen tijdens de kerst. Helemaal gratis.
Een bijzondere en waardevolle workshop in kleine sfeervolle setting in de Filosofische Praktijk op de Lange Nieuwstraat 70 in Utrecht.

Wanneer: Donderdagavond 21 december 2023 van 19:30 tot 21:00

Aanmelden: https://lnkd.in/ek7CHTnx

Twijfelen is (nog) geen denken

Twijfelen vinden we niet zo prettig en over het algemeen lastig mee om te gaan. Descartes niet, die maakte er zelfs zijn methode van. Radicale twijfel, twijfel aan alles inclusief zichzelf. Alleen blijkt bij nadere analyse zijn methode geen echte twijfel te zijn maar eerder een gedachte-experiment. Hij zocht zekere kennis, geen nieuwe. Hij dacht al dat hij bestond en nu weet hij het zeker.

Toch is de methodische twijfel van Descartes zeer behulpzaam als het gaat om te leren twijfelen. Alleen, waarom zou je dat moeten leren? Twijfelen overkomt ons, maar we weten er niet zo goed mee om te gaan. Het gevoel van ongemak kan in de weg zetten. Terwijl door goed te twijfelen, door de twijfel te verdragen, kunnen we tot nieuwe inzichten komen. Het denken kan zich door twijfel vernieuwen.

Dit is wat ik in filosofische gesprekken teweeg breng. Leren twijfelen en zo nieuwe inzichten opdoen.

Wil je meer weten en zelf ervaren wat twijfelen kan opleveren? Lees dan verder via onderstaande link. Daar vind je een uitnodiging voor een gratis reflectiegesprek.

https://komdenken.nl/blog/ik-twijfel-dus-ik-denk-nog-niet/