Nauczyciele specjaliści w szkole

1) Kwalifikacje — prostsze zasady + nowa rola

Od 28.08.2025 obowiązuje nowe rozporządzenie o kwalifikacjach. Uporządkowano wymagania dla psychologów i pedagogów specjalnych. Psycholog szkolny jest wprost w katalogu osób uprawnionych do prowadzenia nowego przedmiotu „edukacja zdrowotna”. Możliwe współprowadzenie zajęć przez dwóch (lub więcej) nauczycieli.

2) Pedagog specjalny — koniec „kwalifikacji na czas określony”

Uchylono przepis przejściowy: kwalifikacje zdobyte m.in. przez studia podyplomowe z pedagogiki specjalnej stają się bezterminowe. Dotyczy to szkół i przedszkoli.

3) Kształcenie specjalne — ciągłość ponad papierem

Gdy w trakcie roku zmieni się orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, uczeń może kontynuować naukę w dotychczasowym oddziale. Zmiana wchodzi w życie 1.09.2025.

4) Edukacja zdrowotna od 2025/26 — mocny blok zdrowia psychicznego

Nowy przedmiot ma rozbudowany komponent dobrostanu i zdrowia psychicznego (wymagania w podstawie programowej). To naturalne pole do współpracy dla psychologów.

5) Niepubliczne: łatwiej o specjalistów (NOWOŚĆ — status: legislacja w toku)

Rządowy projekt przewiduje, że do 31.08.2027 w niepublicznych szkołach/przedszkolach będzie można powierzać zadania pomocy psych.-ped. specjalistom na umowach cywilnoprawnych do 9 godz./tyg. i wliczać je do standardów.

6) Przypomnienie o standardach zatrudnienia

W placówkach >50 dzieci/uczniów obowiązkowo: psycholog i pedagog specjalny (w minimalnych udziałach w puli etatów); wraz ze wzrostem liczby uczniów rosną etaty specjalistów. Sprawdź, czy Twoja szkoła/przedszkole spełnia aktualne limity.

Twoja mini-checklista na 1 września, jeśli jesteś osobą zarządzającą:

Zaktualizuj arkusz organizacyjny pod nowe kwalifikacje (psycholog/pedagog specjalny).

Zaplanuj współpracę przy „edukacji zdrowotnej” (kto prowadzi, jaka część programu, jak monitorujemy dobrostan).

Uporządkuj procedury przy zmianach orzeczeń — zapewnij ciągłość wsparcia i IPET.

Jeśli jesteś w sektorze niepublicznym — przygotuj wariant kadrowy na 9 godz./tyg. (gdy przepisy wejdą w życie).

Nauczyciel po 31 sierpnia 2026 r., który nie będzie posiadał kwalifikacji wymaganych w art. 19a nie będzie mógł dalej pracować na tym stanowisku. Warunkiem pozostania na stanowisku jest uzupełnienie do tego czasu wykształcenia do poziomu wymaganego w § 19a rozporządzenia. Temu właśnie służy okres przejściowy.

Pojęcie pedagogiki specjalnej jest pojęciem pojemnym, jednak należy łączyć je z następującymi kierunkami studiów/ specjalizacjami:

Rewalidacja (niegdysiejsza nazwa „pedagogiki specjalnej”);
Resocjalizacja;
Surdopedagogika;
Tyflopedagogika;
Oligofrenopedagogika;
Edukacja i terapia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu;
Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną;
Pedagogika resocjalizacyjna;
Pedagogika zdolnych i uzdolnionych;
Logopedia tylko jeśli są to studia pięcioletnie, dające tytuł magistra pedagogiki specjalnej ze specjalnością logopedia;
Pedagogika korekcyjna.

Ponieważ rozporządzenie zakłada okres przejściowy, do dnia 31 sierpnia 2026 nauczycielem pedagogiem specjalnym może być osoba, która posiada:

Uprawnienia do pracy w szkole na stanowisku nauczyciela, która posiada dodatkowo studia podyplomowe/ kurs kwalifikacyjny z zakresu pedagogiki specjalnej;
Tylko w przedszkolach – uprawnienia do pracy w przedszkolu/ szkole na stanowisku nauczyciela klas 1-3, oraz studia podyplomowe w zakresie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (WWR).
Jeśli dana osoba nie mieści się w żadnej z kombinacji, opisanych w punktach 1 i 2, to taka osoba nie może zajmować stanowiska pedagoga specjalnego.

Zgodnie z projektem rozporządzania stanowisko nauczyciela pedagoga specjalnego bezterminowo będą mogły piastować osoby, które:

mają wykształcenie magisterskie z pedagogiki specjalnej (lista kierunków w punkcie 3.) albo
mają wykształcenie licencjackie lub II stopnia (dwuletnie magisterskie uzupełniające) w zakresie pedagogiki specjalnej albo
mają pięcioletnie studia w zakresie pedagogiki (np. pedagogiki ogólnej) oraz studia podyplomowe/ kurs kwalifikacyjny w zakresie pedagogiki specjalnej lub studia podyplomowe z edukacji włączającej. Za wystarczające w tym przypadku uznawane jest także ukończenie dwuletniego studium nauczycielskiego, które następnie uzupełnione zostało trzyletnimi studiami magisterskimi z zakresu pedagogiki oraz studiami podyplomowymi/ kursem kwalifikacyjnymi w zakresie pedagogiki specjalnej lub studia podyplomowe z edukacji włączającej.
W związku z powyższym należy najpierw sprawdzić, jakie wykształcenie magisterskie posiada dana osoba. Jeśli jest ono w zakresie pedagogiki specjalnej:

na poziomie licencjata lub
dwuletnich uzupełniających studiów magisterskich lub
jednolitych studiów magisterskich,
to taka osoba może zajmować stanowisko pedagoga specjalnego bezterminowo, bez dodatkowych warunków, np. studiów podyplomowych z zakresu jednego z działów pedagogiki specjalnej.

Jeśli jest to wykształcenie pięcioletnie magisterskie (jednolite studia pięcioletnie albo łącznie pięć lat studiów – licencjat (trzy lata) plus studia magisterskie (dwuletnie) uzupełniające) z pedagogiki nie-specjalnej (a np. ogólnej lub opiekuńczo-wychowawczej), należy sprawdzić czy dana osoba posiada dyplom ukończenia kursu kwalifikacyjnego albo studiów podyplomowych z choćby jednego z działów pedagogiki specjalnej (np. surdopedagogiki). Jeśli posiada taki dyplom, to może pełnić funkcję pedagoga specjalnego bezterminowo.

Jeśli ktoś nie posiada wykształcenia magisterskiego z pedagogiki ani licencjackiego z pedagogiki specjalnej, to wtedy należy sprawdzić czy taka osoba ma uprawnienia do zajmowania stanowiska pedagoga specjalnego terminowo do 31 sierpnia 2026 roku

ZADANIA NAUCZYCIELI - PEDAGOGÓW SPECJALNYCH
W nowym rozporządzeniu, w stosunku do dotychczasowych przepisów zostały uzupełnione zadania nauczycieli pedagogów specjalnych (§ 3 ust. 2 nowego rozporządzenia).
Zadania realizowane przez pedagogów specjalnych uzupełniają zadania realizowane przez innych nauczycieli specjalistów w zakresie rozpoznawania specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów lub wychowanków oraz planowania dla nich wsparcia odpowiadającego ich potrzebom rozwojowym i edukacyjnym. Zadania te zostały określone w zmianach przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2020 r. poz. 1280, z 2022 r. poz. 1594) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych szkołach i placówkach (Dz. U. poz. 532, z późn. zm.).
Zadania realizowane przez nauczycieli pedagogów specjalnych w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć obejmują:
1) rekomendowanie dyrektorowi przedszkola, szkoły lub placówki do realizacji działań w zakresie zapewnienia dzieciom i młodzieży aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz dostępności, o której mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1062, z późn. zm.),
2) prowadzenie badań i działań diagnostycznych związanych z rozpoznawaniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów lub wychowanków w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów lub wychowanków oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów lub wychowanków, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia lub wychowanka i jego uczestnictwo w życiu przedszkola, szkoły i placówki, we współpracy z nauczycielami,
3) wspieranie nauczycieli w realizacji zadań w zakresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz kształcenia specjalnego,
4) wspieranie nauczycieli we wdrażaniu indywidualizacji kształcenia poprzez dostosowanie sposobów i metod pracy do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych i możliwości psychofizycznych ucznia oraz dobór metod, form kształcenia i środków dydaktycznych do potrzeb uczniów.
Nauczyciele pedagodzy specjalni, w zależności od zadań realizowanych w szkole, w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, będą realizowali zadania związane z:
1) dokonywaniem wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 71b ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – w przypadku nauczycieli zatrudnionych w przedszkolach, szkołach, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, specjalnych ośrodkach wychowawczych, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych,
2) określaniem niezbędnych do nauki warunków, sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych, w tym wykorzystujących technologie informacyjno-komunikacyjne, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia lub wychowanka;
3) udzielaniem uczniom lub wychowankom, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
4) prowadzeniem zajęć rewalidacyjnych, resocjalizacyjnych i socjoterapeutycznych.
Ponadto, w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, nauczyciele pedagodzy specjalni zatrudnieni w przedszkolach, szkołach podstawowych, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodkach wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych będą mogli prowadzić zajęcia w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, bowiem zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w skład zespołu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka wchodzą: pedagog posiadający kwalifikacje odpowiednie do rodzaju niepełnosprawności dziecka, psycholog, logopeda oraz w zależności od potrzeb dziecka i jego rodziny, mogą wchodzić również inni specjaliści.
Natomiast w przypadku, gdy nauczyciel pedagog specjalny zostanie zatrudniony w przedszkolu specjalnym lub szkole specjalnej funkcjonujących w podmiotach leczniczych lub jednostkach pomocy społecznej, w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć będzie mógł prowadzić zajęcia oraz specjalne działania opiekuńczo-wychowawcze, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 128 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 71c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Projekt rozporządzenia:

Od stycznia 2022 obowiązuje nowa klasyfikacja ICD-11. Z określeń diagnostycznych całkowicie znika m.in. zespół Aspergera, autyzm atypowy, zespół Retta. Zostaje wprowadzone określenie: zaburzenia ze spektrum autyzmu.