Szachy wciągają

Majówkowa zagadka:
W trakcie turnieju szachowego doszło do następującej sytuacji: Białe właśnie szykowały się do wykonania posunięcia, sięgnęły ręką po swojego hetmana i oznajmiły przeciwnikowi, że zaraz zostanie zamatowany w jednym ruchu.

Na swoje nieszczęście białe tak niezgrabnie chwyciły figurę, że ta spadła z szachownicy i potoczyła się z łoskotem po podłodze. W efekcie na szachownicy powstała poniższa pozycja.

Pytanie do Was - na jakim polu stał biały hetman zanim zleciał na podłogę?

Polska myśl techniczna święciła triumfy również na polu szachowym. Na potwierdzenie tych słów, poniżej znajdziecie krótki wycinek prasowy z przedwojennego periodyku.

Sam koncept czteroosobowych szachów narodził się już tysiące lat temu. Pierwsze wzmianki o grze chaturaji, regułami zbliżonej, w pewnym stopniu, do "tradycyjnych" szachów, sięgają czasów starożytnych Indii.

Ciekawe, jakie były dalsze losy "naszego" wynalazku?

Źródło: "Ilustracja Polska" 07.10.1938

Żartobliwa grafika z pewnym przesłaniem na Nowy Rok 2026.

Aby popularność szachów rosła. Niech coraz więcej osób próbuje swoich sił w grze królewskiej. Również ci, do tej pory, sceptycznie nastawieni, jak choćby panie z grafiki.

W końcu nie taki diabeł straszny, jak go malują :)

Źródło ilustracji: Życie Warszawy, 26 września 1954 r.

Przyjemna miniatura:

Białe zaczynają i matują w swoim drugim posunięciu
Autor: Gerhard Kaiser, opublikowano Illustrierte Rundschau 1950

Uczeń i mistrz; o czym myśli szachista, siedzący przy stole?
Myślę, że można śmiało założyć, że chciałby w przyszłości osiągnąć sukcesy na miarę swojego wielkiego poprzednika, uwiecznionego na obrazie.

Kto został przedstawiony na zdjęciu?

Podpowiedź:
Źródło zdjęcia: The Chess Review, luty 1945

Wraz z rozwojem teorii szachowej i wprowadzeniem technologii do gry królewskiej zaczęto się zastanawiać: czy można „rozwiązać” grę w szachy? Czy można przeanalizować szachy wzdłuż i wszerz w taki sposób, że od pierwszego do ostatniego posunięcia będzie wiadomo jak grać z możliwie najmniejszym marginesem błędu?

Tego typu wątpliwości nasuwały się nie tylko amatorom, ale też mistrzom gry szachowej. Efektem tego typu rozważań są warianty gry szachowej, zaproponowane przez mistrzów: szachy Fischera czy szachy Capablanki.

W tym poście i w kolejnych podobnych będę chciał przybliżyć niektóre z licznych „odgałęzień” gry szachowej, głównie w kontekście zadań szachowych. W pierwszej kolejności na tapetę bierzemy szachy cylindryczne.

Szachy cylindryczne (ang. cylinder chess) są wariantem gry, którego korzenie sięgają co najmniej czasów średniowiecznych. Pierwsze wzmianki o tym wariancie gry królewskiej datowane są na X wiek naszej ery i zostały zawarte w jednej z arabskich ksiąg historycznych z tego okresu o tytule Muraj adh-dhahab.

To tyle jeśli chodzi o skąpy rys historyczny. Szachy cylindryczne można nazwać roboczo szachami „bez barier”; w dosłownym tego słowa znaczeniu. W tradycyjnych szachach możliwości ruchu bierek są ograniczone przez wymiary szachownicy. Stąd też przyjęło się mówić, przykładowo, że skoczek w rogu szachownicy stoi źle, bo na polu, dajmy na to h8, mobilność tej figury jest znacząco ograniczona. Tego problemu nie doświadczymy natomiast w szachach cylindrycznych.

W tym wariancie gry możemy grać na standardowej szachownicy 8x8. Istnieje również możliwość rozgrywania partii na bardziej wyszukanych szachownicach, czy to w kształcie, używając odniesień do życia codziennego, podobnym do globusa, czy bardziej w formie wałka do ciasta. Właśnie temu drugiemu kształtowi, przypominającemu też cylinder, ten wariant gry zawdzięcza swoją nazwę.

Na poniżej dodanym zdjęciu została zaprezentowana przykładowa szachownica w formie cylindrycznej.
Źródło grafiki: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Echecs_Cylindriques_Serge_Clair.jpg

Ciąg dalszy nastąpi...

Kawiarenki szachowe - miejsca, gdzie dawniej można było poznać nowych ludzi, dobić targu, zawrzeć sojusze polityczne.

Reklam tych miejsc nie mogło zatem zabraknąć w prasie szachowej, przykład poniżej.

Źródło: Wiener Schachzeitung, 1933 r.

W języku angielskim tego typu zadania określa się mianem "nut", na zasadzie orzechu do zgryzienia. Zadania szachowe z tej kategorii odznaczają się niebanalnym rozwiązaniem. Tak jak poniższe:

Białe zaczynają i matują w swoim trzecim posunięciu
Autorzy: Thomas Joseph Warton & Joseph John Warton, opublikowano w 1959 roku

Szachy kieszonkowe - relikt przeszłości czy w dalszym ciągu przydatny gadżet dla miłośniczki lub miłośnika gry królewskiej? W dawnych czasach bez wątpienia wielu mistrzów szachowych nie mogło obejść się bez tego przedmiotu.

W trakcie rozgrywania turnieju szachowego w Londynie w 1922 roku odbyła się rewia muzyczna, na którą wybrali się ówcześnie urzędujący mistrz świata Jose Raul Capablanca i pretendent do korony szachowej Aleksander Alechin. Według wspomnień z epoki, Capablanca nie spuszczał oczu z widowiska podczas gdy Alechin nie spuszczał oczu...ze swoich szachów kieszonkowych.

W archiwalnej prasie szachowej można również odszukać reklamy tego typu miniaturowych zestawów szachowych, jedną z nich wrzucam poniżej:

Źródło: The Chess Review, czerwiec 1937 rok

Lubię oglądać stare reklamy telewizyjne i prasowe; tak samo szyldy sklepowe. Obserwować, jak na przestrzeni lat ewoluowała ludzka kreatywność w tworzeniu tego typu treści. Jest w tym coś magicznego dla mnie.

Przeglądając różne, stare czasopisma szachowe również zwracam uwagę na wszelkiej maści reklamy, ogłoszenia. Jak to poniższe, domu towarego ze Starego Miasta w Pradze, sprzedającego m.in. zestawy szachowe.

Źródło grafiki: Casopis ceskych sachistu, grudzień 1907

Na podszlifowanie umiejętności gry końcowej vol.11:

Białe zaczynają i remisują
Autor: Josef Moravec, opublikowano w 1924 roku