08/05/2021
ТЕРРОРИЗМ ВА ЭКСТРЕМИЗМ –ВАБОИ АСР
(Пешгирии зуҳуроти экстремизм ва таассуби динӣ ва аз таъсири таблиғоти ифротгароёна эмин нигоҳ доштани ҷавонон - вазифаи муҳими ҷомеа)
Боиси шукргузорист, ки бо ба даст омадани Истиқлолияти давлатӣ ва сиёсати дурандешонаи Сарвари хирадманди тоҷикон Эмомалӣ Раҳмон Тоҷикистони азизамон тадриҷан ба чашми оламиён намоён гашт. Кишварҳои олам паси ҳам диёри азизамонро шинохтанду эътироф намуданд ва дар ин замина муносибатҳои дӯстонаву муфиди Тоҷикистон бо кишварҳои олам ба роҳ монда шуданд. Суханрониҳои Сарвари давлат аз минбари баланди Созмони Миллали Муттаҳид бо забони ширинтари олам кишвари азизамонро боз ҳам номдортар намуд. Мо имрӯз шоҳиди бунёди иншоотҳои соҳаи маориф, тандурустӣ, варзишию солимгардонӣ, сохтмону баистифодадиҳии осорхонаву китобхонаҳои бошукуҳ, технологикунонии муассисаҳои таълимиву пажуҳишӣ, бунёди иншоотҳои бузурги миллӣ дар мисоли Неругоҳи обии Роғун, бунёди нақбҳо ва садҳо иқдомоту ташаббусҳои дигари созанда гашта истодаем, ки барои кишварамон на танҳо аҳамияти бузурги иқтисодӣ доранд, балки нақши ниҳоят гаронарзиш дар заминагузориву ташаккули маърифативу инкишофи зеҳнӣ, фароҳам овардани ташаккули шахсият ва ба вуҷуд овардани ифтихори ватандориву ҳуввияти миллӣ ва худшиносӣ доранд. Албатта, ин навгониҳо моро ба ояндаи боз ҳам нек роҳнамоӣ мекунанд ва аз ин ҳама ҳар як фарди ватандӯст ба ору номус шукуфтаҳолу шоду масрур мешавад ва мекӯшад, ки баҳри ободонии минбаъдаи мамлакат боз ҳам фаъолтар бошад.
Дар баробари ин, набояд фаромӯш намоем, ки имрӯз дар ҷомеаи ҷаҳонӣ тағйиротҳои пай дар пай ба амал омада истодааст. Айни ҳол раванди ҷаҳонишавӣ дар тамоми мамлакатҳои дунё вусъат ёфта истодааст. Кишварҳо ва халкҳои ҷаҳон дар шароити рушдкунандаи раванди баҳамтаъсиррасонӣ қарор доранд. Ба ибораи дигар, имрӯз дар давраи ҷаҳонишавӣ дар тамоми ҷаҳон раванди хатарноки муқобилгузории тамаддунҳо авҷ гирифта истодааст, ки инсониятро ба гирдоби таҳлука тела медиҳад. Тамоми донишмандони инсонпарвар ва сиёсатмадорон аз ин ҷараён дар ташвишанд.
Терроризм ва экстремизм аз мафҳумҳоест, ки дар дунёи имрӯза вирди забони ҳама шудааст ва ин ду мафҳум ба ҳам пайваст мебошад. Экстремизм (тундравӣ, аз андоза гузаштан) ба терроризм меорад. Истилоҳи «терроризм»аз калимаи лотинии «tеrrоr» маншаъ гирифта, маъноаш «тарс ва ваҳм» аст. Террористон мехоҳанд, мақсаду мароми худро бо роҳи зӯроварӣ, куштор, тарсу ваҳм амалӣсозанд. Террор кардан, яъне ҷомеаро ба ҳолати тарсу ваҳшат ва ноумедӣафкандан аст. Экстремизм – ин изҳори фаъолияти ифротии шахсони ҳуқуқӣва воқеӣ ба даъвати нооромӣ, дигаркунии сохти конститутсионӣдар давлат, ғасби ҳокимият ва тасарруфи салоҳияти он, ангезонидани нажодпарастӣ, миллатгароӣ, бадбинии иҷтимоӣ ва мазҳабӣ мебошад.
Тавре ёдовар шудем, мутаассифона имрӯз дар давраи ҷаҳонишавӣ дар тамоми ҷаҳон раванди хатарноки муқобилгузории тамаддунҳо авҷ гирифта истодааст, ки инсониятро ба гирдоби таҳлука тела медиҳад. Дар ин робита, дар суханрониҳои Пешвои муаззами миллат, Сарвари давлат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хушдор дода мешавад, ки “вобаста ба равандҳои ҷаҳонишавӣ ва шиддат гирифтани муборизаҳои иттилоотӣ, ҳамчунин воридшавии мафкураи бегона ба зеҳни ҷомеаи мо бояд ба таблиғи масоили худогоҳӣ, таквияти ҷаҳонбинии демокративу дунявӣ таваҷҷуҳи ҳамешагӣ дошта бошем. Дар ин самт, пеш аз ҳама бояд мафкураи ҷавононро аз таъсири фарҳанги бегона ва омилҳои ифротгаро ҳифз намоем.” Агар ба таҳлили мутахассисон такя намоем, ифротгароӣ падидаи нав набуда, он аз давраҳои пеш зуҳур кардааст. Маънои ифротгаро, яъне “ифрот” ин бесарусомонӣ ва “гаро” ин “гаравидан” ва ё “шомил гаштан”-у “майл кардан” аст. Мутаассифона, имрӯз гуруҳҳои ифротгаро ба чунин амалҳои мудҳише даст зада истодаанд, ки кирдори онҳо ба ақли солим рост намеояд. Бадбахтона, гуруҳҳои ифротгаро дар навбати аввал насли ҷавонро фирефтаву ба доми худ мекашанд. Насли ҷавон, ки ҳанӯз таҷриба надорад, оқибати ин омилҳоро дуруст дарк накарда, ба гуруҳҳои ифротӣ шомил гардида, дар амалҳои террористӣ-экстремистӣ иштирок мекунад. Омилҳои пайдо шудани терроризм зиёд аст, аммо муҳимтарин ва асоситарин омили пайдо шудани ин вабо ин худбохтагии шахс дар муқобили афкор ва таълимоти бегонагон аст ва мутаассифона, тавре дар боло зикр гашт, гуруҳҳои ифротгаро дар навбати аввал насли ҷавонро фирефтаву ба доми худ мекашанд. Онҳо барои чалби ҷавонон ба унсурҳои динӣ такя мекунанд. Гуруҳҳои ифротгаро бо қатлу ғорат рӯз аз рӯз кирдорҳои ғайриинсонии худро зиёд менамоянд, ки дар асл он ба дини мубини ислом ягон робита надорад.
Тавре олимони соҳа иброз медоранд, терроризм ин ваҳшоният асту дин бошад масъулият аст, яъне такя бар дин намудан барои худ манфиат ҷустан, ин хиёнат ҳам ба дину ҳам ба халқу ҳам ба давлат ва ҳам ба худост. Дини мубини ислом як ҷузъи муҳим ва таркибии тамаддуни ҷаҳонӣ ба шумор меравад ва он дар ҳалли бисёр масъалаҳои башарӣ нақши калидӣ мебозад. Он метавонад василаи тарғиби сулҳу суббот, бародарию эҳтироми мутақобил дар сатҳи ба роҳ мондани муносибатҳои ҳамачониба миёни кишварҳои исломӣ ва ҷомеаҳои мусулмонӣ гардад. Яъне ислом ба маънии итоат, тавозуъ, фармонбардорӣ аст. Асоси таълимоти дини исломро китоби Қуръон ташкил медиҳад ва барои мусулмонон китоби муқаддас маҳсуб мешавад. Дин мардумро дар чорчубаи худ нигоҳ медорад, дар акси хол мардум аз бехудоӣ роҳи қатли ҳамдигарӣ, дуздӣ, фаҳш ва дуруғро пеш мегиранд. Аммо мутаассифона, имрӯзҳо дар зери ниқоби дини ислом ҳаргуна ҳаракат ва равияҳои ифротгаро мақсадҳои ғаразноки худро амалӣ менамоянд, ки агар хубтар назар афканем, ба манбаъҳои ғоявии ислом ҳеҷ гуна наздикӣ ва алоқамандӣ надоранд. Пас, имрӯз мебояд, ки тамоми неруи худро барои мубориза ба ин хатари муштарак муттаҳид намоем. Имрӯз маҳз муттаҳидии ҳамаи неруҳо дар баробари ин падидаи номатлуб метавонанд, ки гарави муваффақият ва пирӯзии мо бошад. Тарғиби ғояҳои сулҳу суббот, дӯстиву муруват, некиву накӯкорӣ, хайру саховат, хизмати мусолиматомез ва ҳамраъиву ҳамдигарфаҳмӣ дар ҷомеа яке аз вазифа ва масъулиятҳои умумии ислом ва ходимони он ба ҳисоб рафта, он зиндагии осоишта ва ваҳдати исломии мардуми мусулмонро таъмин менамояд.
Мо мардуми тоҷик таърихи қадима ва ибратомӯз дорем, пас бояд бар зидди паҳн шудани хар гуна ҳаракатҳои террористӣ пайваста мубориза барем. Маҳз меҳри Ватан ҷавононро аз таъсири омилҳои гуногуни номатлуб эмин медорад, онҳоро ба ҳифзи кишвар ва бузургдошти арзишҳои миллӣ водор месозад. Пас, имрӯз зарур аст, миёни ҷавонон тарбияи ватандӯстиро ба таври пуртаъсиру густурда ба роҳ монем. Онҳоро ба зиракию таҳамулгароӣ даъват намоем.
Таърихи афкору андешаи инсонӣ исбот менамояд, ки илму дониш ҳеҷ вақт душмани дину имон набуда, балки бар зидди ҳурофот, кӯҳнапарастӣ, бофтаҳои баъзе диндорони бесаводу чаласавод буд. Ягон мутафаккир ё донишманди асили замони гузашта ва муосир низ бар зидди дин набаромадааст, балки ҳурофот, нодонӣ, аҳолатро зери интиқод қарор додааст. Донишманди маъруф Герберт Спенсер (Ҳерберт Испенсер) дар рисолаи хеш, ки ба мавзӯи тарбия бахшидааст, чунин мегӯяд: «Дониш бо ҳурофот сари адоват ва ситез дорад, вале бо дин душманӣ ва ситез надорад. Пас аз суқути ИҶШС ва пош хӯрдани иттиҳоди (лагери) сотсиалистӣ мубориза шакли дигарро касб намуд. Рақобати абарқудратҳо, кӯшиш барои соҳиб шудан ба нуфуз ба ин ё он минтақаи олам, захираву сарватҳои табиӣ, энергетикӣ, ба даст овардани мавқеи афзалиятноки стратегӣ, ҳарбӣ ва ғайра торафт шиддат гирифт. Пас аз эълон гардидани Истиқлолияти давлатӣ дар арсаи чаҳонӣ давлати мустақилу соҳибихтиёри Ҷумҳурии Тоҷикистон бунёд гардид. Дар фазои қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон санадҳои қонунгузории давраи собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ амал мекарданд ва қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 6 ноябри соли 1994 водор намуд, ки вобаста ба сохти ичтимоӣ ва низоми давлатдорӣ санадҳои қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқ ба меъёрҳои конститутсионӣ дар таҳрири нав қабул гардида, мураттабсозӣ ва ҳамоҳангсозии онҳо таъмин карда шаванд. Баъд аз қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар амали намудани мубориза бар зидди ҷинояткорӣ ва ҳуқуқвайронкуниҳо қадамҳои устувор гузошта шуданд. Ташаккули давлати демокративу ҳуқуқбунёд, қабл аз ҳама ба сифати баланди қонунҳо вобастааст, ки он волоияти қонунро таъмин намуда, барои ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, таҳкими амнияти давлатӣ, мубориза бар зидди ҷинояткорӣва экстремизм равона гардидааст.Яке аз талаботҳои асосии қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ҳар як шаҳрванди мамлакатон бояд риоя ва амалӣнамояд, ин тартиботи ҳуқуқӣ мебошад, зеро ки он боиси мустаҳкамии ҳокимияти давлатӣва мубориза бар зидди ифротгароӣмебошад.
Мутаассифона, бархе аз ҳамватанони хиёнаткор ва ноогоҳи мо ба муқобили ҳамаи ин дастовардҳо ва муҳимтар аз ҳама ба муқобили сулҳу суботи миллӣ ва як порчагии мамлакат бархоста, ҷомеаро ноором кардан мехоҳанд. Барои хар як сокини кишварамон маълум аст, ки ки ҲНИТ ханӯз аз охири солҳои Шуравӣ ба фаъолияти экстремистӣ- террористии худ оғоз намудааст. Пас аз пош хурдани Иттиҳоди Шуравӣ ҲНИТ бо такя ба дастури хоҷагони хориҷии худ барои бо роҳи зурӣ ба даст овардани ҳокимият ба набарди мусаллаҳона даст зад, ки дар натиҷа кишварамон ба майдони қатлу куштор табдил ёфт. Дар чунин шароит, сокинони кишвар, бахусус ҷавононро зарур аст, ки зиракии сиёсиро аз даст надиҳанд. Албатта, мубориза бар зидди экстремизм яке аз вазифаҳои афзалиятноки давлат мебошад ва дар ин замина дар кишварамон мақомоти ҳокимияти қонунгузорӣ, иҷроия ва судӣ тадбирҳои зиёдро роҳандозӣ намуда истодааст. амалӣмегардонад.
Дар баробари ин, яке аз вазифахои муқаддас ва қарзи инсонии падару модарон, омӯзгорону мураббиён, зиёиён ва умуман аҳли ҷомеа ин аз амалу рафтори ноҷо ва ғайриқонунӣ нигоҳ доштан ва ба роҳи дуруст ҳидоят кардани наврасон ва ҷавонон мебошад. Илова ба ин, барои баланд бардоштани ҳисси ватанпарвариву худшиносии миллӣ, сатҳи маърифату донишандӯзӣ, рушду такомули маҳорату малакаи ҷавонон насли калонсол ва умуман тамоми аҳли ҷомеа вазифадор аст. Инчунин, худи ҷавононро зарур аст, ки зиракии сиёсиро аз даст надиҳанду бо баланд бардоштани иқтидори зеҳниву илмӣ, маҳорати касбомӯзиву рақобатпазир шудан дар дунёи иттилоотӣ дар пешрафти кишвар сахмгузор бошанд.
Тавре аз таҳлилҳо бармеояд, яке аз сабабҳои ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон дар солҳои нахустини соҳибистиқлолӣ маҳз бо сабаби нокифоягии савияи идроки сиёсӣ буд. Дар ин замина, ҳодисаҳои пурфоҷиае, ки дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ кишварро фаро гирифта буданду асосан ҷавононро дар гирдоби ҳалокатбари худ қарор дода буданд, барои сокинони кишвар ва дар навбати аввал ҷавонон бояд як сабақи таърихӣ бошанд ва аз ин хулосаҳои зарурӣ бароранду ба тамоми он дигаргуниву ҳодисаҳое, ки имрӯз ба вуқӯъ меоянд, баҳои дуруст дода тавонем.
Як гурӯҳ устодони Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи С.Раҳимов