Bác sĩ Hải Triều

THÁP DINH DƯỠNG "NGƯỢC" – KHI KHOA HỌC SỬA SAI
​Nếu nhìn bức hình này và cảm thấy "ngược đời", thì có lẽ tư duy dinh dưỡng của bạn đang bị "neo" vào những cuốn sách giáo khoa cũ từ thập niên 90.
​Dưới góc độ Y học chứng cứ và hướng dẫn mới nhất từ Dietary Guidelines 2025–2030 (USDA), chúng ta cần sòng phẳng định nghĩa lại "cái gì là nền tảng".
​1. NỀN MÓNG LÀ PROTEIN (Ưu tiên hàng đầu)
Cơ thể không được xây dựng từ tinh bột. Nó được xây dựng từ Acid Amin và Acid Béo.
Với tư cách một bác sĩ Nội khoa, tôi luôn nhắc bệnh nhân: Muốn ổn định đường huyết, muốn cai nghiện đường, muốn cơ bắp phục hồi sau tập luyện – hãy ưu tiên đạm.
​Protein có hiệu ứng nhiệt (TEF) cao nhất.
​Protein kích thích hormone no (Satiety hormones) tốt nhất.
​Thiếu đạm là nguyên nhân gốc rễ của việc thèm ăn vặt không kiểm soát.
​2. CHẤT BÉO LÀNH MẠNH & SỮA (Chất xúc tác)
Đừng sợ chất béo tự nhiên. Hormone steroid, màng tế bào, và não bộ của bạn cần nó.
Một chế độ ăn quá ít chất béo (low-fat) thường dẫn đến việc cơ thể tự thôi thúc bù đắp bằng tinh bột rỗng – con đường ngắn nhất dẫn đến đề kháng Insulin.
​3. RAU CỦ & TRÁI CÂY (Vi chất & Xơ)
Cần thiết? Chắc chắn. Nhưng hãy tỉnh táo.
Trái cây vẫn chứa Fructose. Với người có vấn đề chuyển hóa (béo phì, gan nhiễm mỡ, tiểu đường), trái cây là món "thưởng", không phải món ăn thay cơm. Hãy ưu tiên rau lá xanh và các loại quả ít đường.
​4. ĐỈNH THÁP: NGŨ CỐC (Tùy biến cá thể)
Ngũ cốc không xấu, nhưng đặt nó làm "nền tảng" cho mọi người là một sai lầm của quá khứ.
Chúng ta đang sống trong thời đại ít vận động hơn tổ tiên rất nhiều. Nạp một lượng lớn năng lượng từ tinh bột trong khi cơ bắp không hoạt động là phi sinh lý.
​KẾT LUẬN:
Tháp dinh dưỡng này không phải là sự đảo lộn gây sốc.
Nó là sự trật tự lại các ưu tiên dựa trên Sinh lý học con người thay vì Thói quen văn hóa.
​Ăn để nuôi dưỡng tế bào, không phải để chiều chuộng vị giác.
​Ref: Dietary Guidelines for Americans 2025–2030.
​

Thiếu hụt Vitamin D – Vấn đề đáng lo ngại trong mùa mưa

Thời gian gần đây, Đà Lạt và các vùng lân cận như Lạc Dương mưa kéo dài không ngớt, hầu như không có ánh sáng Mặt Trời. Điều này khiến mình nghĩ đến một vấn đề quan trọng: thiếu hụt Vitamin D.

Vitamin D thực chất là một tiền hormone (prohormone) tan trong chất béo, được tổng hợp trong cơ thể khi tia UVB từ ánh sáng Mặt Trời tác động lên da, kích hoạt chuyển hóa 7-dehydrocholesterol thành cholecalciferol (Vitamin D3). Sau đó, Vitamin D3 được gan và thận chuyển hóa thành dạng hoạt động (calcitriol) để thực hiện nhiều chức năng quan trọng.

Vai trò của Vitamin D

Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong:

Hệ cơ xương khớp: Duy trì sự phát triển và chắc khỏe của xương, giúp hấp thụ canxi và phospho. Thiếu hụt có thể gây còi xương ở trẻ em, loãng xương, đau nhức xương khớp ở người lớn.

Hệ miễn dịch: Hỗ trợ chức năng miễn dịch, giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng và bệnh tự miễn.

Hệ nội tiết: Điều hòa insulin, giúp kiểm soát đường huyết. Một số nghiên cứu cho thấy Vitamin D có thể ảnh hưởng gián tiếp đến mức cortisol.

Hệ thần kinh: Góp phần điều chỉnh giấc ngủ, ảnh hưởng đến tâm trạng và chức năng thần kinh. Có bằng chứng cho thấy thiếu Vitamin D có thể liên quan đến trầm cảm, nhưng chưa đủ cơ sở để kết luận về vai trò điều trị của nó.

Thiếu hụt Vitamin D có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và những người có bệnh nền. Khi trời mưa liên tục, việc tắm nắng – phương pháp tổng hợp Vitamin D tự nhiên gần như không thể thực hiện, khiến nguy cơ thiếu hụt ngày càng trầm trọng hơn.

Nguồn thực phẩm bổ sung Vitamin D

Vì Vitamin D tan trong chất béo và được dự trữ trong mô mỡ, chế độ ăn giàu chất béo tốt rất quan trọng để hấp thụ hiệu quả. Dưới đây là các nguồn thực phẩm giàu Vitamin D:

Nguồn động vật (giàu Vitamin D3): Cá béo (cá hồi, cá thu, cá trích...), gan động vật, lòng đỏ trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa, thịt đỏ.

Nguồn thực vật (giàu Vitamin D2): Nấm là thực phẩm thực vật duy nhất chứa Vitamin D tự nhiên, nhưng hàm lượng thấp.

Thực phẩm tăng cường Vitamin D: Một số sản phẩm như sữa, ngũ cốc, nước cam được bổ sung Vitamin D nhân tạo.

Nếu chế độ ăn không đủ, có thể bổ sung từ thực phẩm chức năng (TPCN). Khi bổ sung, nên kết hợp với Magnesium để tối ưu hóa quá trình chuyển hóa và hấp thụ Vitamin D.

Lưu ý về bổ sung Vitamin D

Dù Vitamin D có thể dự trữ trong cơ thể, nhưng bổ sung quá liều có thể gây ngộ độc, đặc biệt khi sử dụng thực phẩm chức năng liều cao trong thời gian dài. Ngộ độc Vitamin D gây tăng canxi máu, dẫn đến sỏi thận, suy thận, rối loạn nhịp tim và ảnh hưởng đến mạch máu. Liều bổ sung an toàn thường là 600–800 IU/ngày cho người lớn, nhưng không nên vượt quá 4000 IU/ngày trừ khi có chỉ định của bác sĩ.

Khi trời nắng trở lại, tốt nhất vẫn nên tắm nắng đúng cách và đủ thời gian, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thực phẩm và thực phẩm chức năng.