29/01/2024
Tập Aikido qua màn ảnh nhỏ: Nên và Không Nên; hay Cách để ứng dụng hiệu quả Youtube-shihan
Người tập Aikido từ thập kỉ thứ 2 của thế kỉ 21 có một thuận lợi to lớn so với các tiền bối ở thời kì trước đó, ấy là sự phổ cập của Internet và khối lượng khổng lồ tư liệu hình ảnh, video được sản xuất hàng ngày. Điều này giúp cho người tập có thể dễ dàng tiếp cận với hình tướng của các võ sư trên toàn thế giới, một điều mà ở thế kỉ trước chỉ có thể đạt được nhờ việc xách balo lên và đi, đôi khi là đi rất xa. Đôi khi điều đó cũng tạo ra cái ảo giác cho người tập rằng mình có thể tiến bộ nhanh hơn các tiền bối, một điều sẽ còn cần phải làm rõ ở dưới đây.
Aikido là một môn võ đạo, một bộ môn vận động, ở tầng nghĩa thấp, ta hiểu rằng người ta chỉ có thể tập Aikido tại võ đường, với thầy, với bạn. Song không có nghĩa là người ta không thể hay không nên tiếp cận Aikido từ các nguồn gián tiếp. Aikido được cho rằng không chỉ là Tập - Keiko, mà còn là Học - Benkyou, và người ta có thể học bằng mọi nguồn tri thức có thể có. Bằng chứng là từ buổi sơ khai của Aikikai, Khai tổ và Đạo chủ đời thứ hai đã cho phát hành nhiều đầu sách về Aikido, có thể là lược sử, tiểu sử, có thể là kĩ thuật được trình bày dưới dạng sách hướng dẫn. Rồi sau này, kể từ Hombu Dojo trở đi, rất nhiều tổ chức lớn cũng thực hiện những bộ đĩa hướng dẫn, các tập giáo trình video. Chẳng ai nói các nguồn thông tin ấy có thể thay thế được việc trực tiếp tập luyện tại võ đường, nhưng chắc chắn chúng là các tư liệu tham khảo quý giá. Rồi ở thời điểm này, chúng ta có Youtube, một cơ sở dữ liệu đồ sộ bằng hàng triệu bộ DVD cộng lại, mà lại còn cực kì dễ tiếp cận. Và đó chính là điều mà chúng ta, các võ sinh và huấn luyện viên Aikido, cần phải thận trọng. Chúng ta nên và không nên làm gì trước Youtube-shihan, để tối ưu hoá trải nghiệm luyện tập và nghiên cứu của mình qua màn ảnh nhỏ. Đó là câu chuyện chúng ta sẽ bàn ngày hôm nay.
Nên 1: Xem thưởng thức
Loài người văn minh truy tầm Chân - Thiện - Mĩ, cái đẹp có thể được tìm thấy trong mọi hình thức nghệ thuật, trên đường chúng ta đi, cũng tức là trong Đạo. Aikido cũng vậy. Người tập Aikido có quyền, và nên được khuyến khích, cảm nhận cái đẹp thị giác của Aikido. Có thể là cái đẹp hoa mĩ biến ảo hay cũng có thể là cái đẹp tinh giản chân phương. Chúng ta có thể tìm thấy điều này ở các video clip các buổi biểu diễn của những người thầy lớn. Chúng ta hoàn toàn có thể trầm trồ, xuýt xoa với những gì các thầy đang thể hiện. Chúng ta hoàn toàn có thể sướng với những hình ảnh ấy, sướng chỉ để sướng mà thôi, và để thêm yêu môn võ đạo mà chúng ta đang tập luyện. Đó, tôi cho rằng, là một điều lành mạnh và cần được khuyến khích.
Không nên 1: Cho rằng mình có thể hiểu bất kì điều gì chỉ bằng cách xem
Nhưng chắc chắn rồi, xem là một cách học, người Nhật gọi đó là "mi-narau" - kiến tập. Có điều đó chưa bao giờ là một điều đơn giản, thầy Kensho Furuya coi đó là một loại kĩ năng riêng, thậm chí là một dạng tài năng. Mi-narau không đơn giản là nhìn, xem, mà còn là kĩ năng quan sát, nhận dạng và phân tích chính xác các chuyển động, để rồi mô phỏng lại trên cơ thể mình. Và liệu ta có chắc chắn rằng mình có thể thâu nhận được tất cả những điều ấy từ một video clip 2D hay không? Chỉ bằng cách nhìn, xem khơi khơi, liệu ta có thể biết chính xác người thầy đang thực hiện những gì với cơ thể thầy và cơ thể uke hay không? Tất cả những thời điểm, bộ pháp, thủ pháp, thân pháp, đường hướng lực, chưa kể những yếu tố trừu tượng hơn của một kĩ thuật. Đừng quên cơ thể con người có tới 700 cơ bắp, và ít nhất hàng chục nhóm cơ được ứng dụng trong các chuyển động võ thuật. Tôi nghi ngờ việc chúng ta có thể tiếp nhận được toàn bộ chỉ bằng cách xem. Vậy nên, đừng cho rằng mình đơn giản là đã hiểu.
Nên 2: Xem lại các buổi tập huấn mình đã tham gia
Tôi nghĩ đây là một điều cực kì quan trọng, và cũng là lí do mà mỗi đơn vị tổ chức seminar, nếu được phép, nên bố trí thu hình các buổi tập huấn và chia sẻ lại cho những người đã tham gia. Tham gia tập huấn có lẽ là trải nghiệm luyện tập quan trọng nhất với các võ sinh tại các đất nước chưa có nền Aikido phát triển, hay đơn giản là không có các shihan phụ trách sở tại. Trong các dịp hiếm hoi như thế, tôi cho rằng điều cần được ưu tiên hàng đầu là tối đa hoá "trải nghiệm shihan": làm uke cho các thầy, quan sát các thầy ở nhiều góc độ, cố gắng tìm kiếm điều thầy đang tìm kiếm, bằng cách hỏi và cảm nhận trực tiếp, và rồi cố gắng tái hiện thật chính xác và được thầy chỉnh sửa. Đó là lí do tôi thường ít ưu tiên tập hùng hục tại các seminar, chúng ta có 150 buổi tập còn lại trong năm để làm điều đó. Seminar không phải là dịp để đổ mồ hôi, thứ cần mở là tai là mắt, là nhận thức, chứ không phải là lỗ chân lông. Và rồi, khi seminar đã qua đi, chúng ta tạm mất đi cơ hội sờ vào tay võ sư, nhưng chúng ta vẫn có thể tiếp tục trải nghiệm shihan chứ, thông qua các phương tiện nghe nhìn. Một vài giờ đồng hồ, với hàng trăm chi tiết được lưu ý, chúng ta khó lòng tiếp thu tất cả trong một lần, mà tôi cho rằng rất nhiều người trong chúng ta đã từng có cái trải nghiệm rằng sau 2, 3 ngày seminar, tất cả những gì chúng ta lưu lại được có thể chỉ là một câu, một lưu ý, một bước chân hay một cái lắc hông, và thực ra vậy đã là rất tốt rồi. Nhưng giờ thì chúng ta có phương tiện cơ mà, chúng ta đã có thể tiếp tục nghiên cứu một kì tập huấn đã qua đi, có thể quan sát shihan ở một vài góc độ khác và có thể nghe đi nghe lại những điều mà shihan đã nói. Chúng ta nên làm như thế, kéo dài những vọng âm của một vài giờ trong suốt vài năm đời luyện tập của chúng ta. Mỗi lần xem lại là chúng ta lại có cơ hội nhận ra một điều gì đó mới, hay ít ra là được nhắc nhớ lại một điều đã tạm quên. Hãy xem, và xem đi xem lại, rồi tập đi tập lại.
Không nên 2: Phủ định thứ chúng ta được DẠY bằng thứ chúng ta được XEM
Kì thực vẫn tiếp tục là câu chuyện đừng cho rằng mình đã hiểu chỉ vì mình đã xem. Việc xem tham khảo rộng cho phép chúng ta khám phá sự rộng lớn, tính phong phú và đa dạng của Aikido. Trong quá trình đó, tất yếu chúng ta sẽ bắt gặp những khác biệt, những mâu thuẫn giữa những điều mình từng được dạy và điều mình đang được xem. Nhưng mâu thuẫn không phải là để triệt tiêu lẫn nhau, mà là để cùng với nhau hoàn thiện một bức tranh lớn hơn. Chúng ta có quyền thắc mắc vì sao thầy này nói bước xuống còn thầy kia lại nói bước lên, và tìm hiểu nó, điều đó là hoàn toàn lành mạnh. Nhưng khăng khăng rằng vì tôi đã xem được một thầy bước lên nên tôi có quyền không bước xuống như thầy tôi đã dạy thì lại là câu chuyện khác. Chưa bàn tới quy tắc ứng xử tối thiểu trong võ đường là tập theo hướng dẫn của người huấn luyện viên phụ trách thì việc lấy sự khác biệt để phủ định trong khi chưa hiểu rõ cũng không phải việc nên làm. Ừ thì cứ cho là anh đã biết được rằng có nhiều hơn một cách thực hiện cho cùng một kĩ thuật đi, thì khi nào anh dùng cách nào, cách đó sẽ đòi hỏi các chi tiết nào khác, vì sao một người thầy lại chọn nhấn mạnh vào một cách nào đó... Đó là những điều mà chúng ta cần biết hơn là tìm cách phủ định một cách tập mà ta đã được hướng dẫn kĩ càng. Bằng không, tình trạng "chân thầy này, tay thầy kia" hoàn toàn có thể xảy ra, và quá trình tập luyện của chúng ta sẽ chỉ tiến chậm hơn mà thôi.
Nên 3: Tìm kiếm thêm các kiến giải từ những người thầy gần gũi
Khi nói "gần gũi", ý tôi muốn nói tới các thầy ít nhiều thuộc cùng một "dòng" trong muôn vàn con đường tầm đạo đã có. Mỗi một "dòng" như thế mang theo trong đó cả một hệ thống cơ sở lí luận, cách tiếp cận kĩ thuật, tinh thần tập luyện. Và cho dù Đạo chủ Moriteru từng nhiều lần phủ nhận sự tồn tại của các "trường phái" trong Aikido, thầy vẫn phải ghi nhận rằng các thầy khác nhau có các "phương thức truyền đạt" khác nhau, và rằng ngay cả trong nội bộ Aikikai cũng chẳng có ai thực sự giống ai cả. Tuy vậy, khi chúng ta lần ngược theo dòng chảy lịch sử, chúng ta vẫn có thể tìm thấy một vài "dòng" như thế, những người thầy lớn chia sẻ với nhau một tầm nhìn, một kiến giải và cả những đặc trưng kĩ thuật. Trong nhiều trường hợp, thông qua nhiều người thầy khác chúng ta có thể hiểu thầy mình hơn. Bởi lẽ trong hàng trăm tiểu tiết của một kĩ thuật, đôi khi chúng ta khó có thể quan sát đủ hết nơi một người thầy, do thể hình, do định hướng hoặc đơn giản là ta chưa có dịp nghe thầy nói về một điều nào đó. Bản thân tôi cũng đã nhiều lần hiểu ra thêm về kĩ thuật của thầy Horii Etsuji nhờ vào việc xem và nghiên cứu các seminar của thầy Osawa Hayato, thầy Miyamoto Tsuzuro hay cô Okamoto Yoko. Họ cho tôi thấy thêm nhiều góc cạnh, bổ sung các kiến giải mà thầy chưa nói hoặc chọn không nói. Và điều quan trọng là khi tôi thể hiện kĩ thuật ấy ra, người ta vẫn có thể nhận thấy tôi vẫn đang thực hiện kĩ thuật "của thầy Horii" - giai đoạn Thủ, anh chị em biết đấy. Tôi đồ rằng ý "anh phải biết thầy mình là ai" cũng nghiệm đúng trong trường hợp này. Anh biết thầy mình, anh tìm thứ thầy mình đang tìm, và anh tìm những người cũng đang đi tìm chính điều ấy.
Không nên 3: Tự làm rối mình bằng quá nhiều trường phái
Mặc dù chúng ta thường nói với nhau rằng Aikido chỉ có một, song từ sự phân kì của mỗi thời đại, cho tới nỗ lực diễn dịch rồi quy nạp của thời kì này, chúng ta quá dễ dàng quan sát được muôn hình muôn vẻ của Aikido, mà có những sự khác biệt khó lòng dung hoà. Những sai khác hình tướng, giả dụ, giữa Aikikai, Iwama, Birankai, rồi Yamaguchi-ryu, Tamura-ryu, kì thực vẫn cứ là gần gũi và có thể tham khảo chéo được. Nhưng rồi vẫn còn những Yoshinkan, Yoseikai, Tomiki, Nishio-ryu... và lại còn cả Daitoryu Aikijujutsu nữa. Xem, tham khảo, nghiên cứu hình ảnh, đều tốt cả, miễn là ta đừng để điều đó ảnh hưởng tới việc luyện tập cụ thể của mình. Có một thí nghiệm nhằm xác minh tính đoàn kết của loài kiến như thế này: một bầy kiến đang kéo một miếng mồi lớn về tổ, các nhà khoa học tiến hành gạt bớt một số kiến ở một vài góc miếng mồi đi, và thực tế là khi ấy, với số lượng kiến tham gia nhỏ hơn, miếng mồi rốt cuộc lại di chuyển nhanh hơn. Ấy, câu chuyện "vạn kiếm quy tông", mà "vạn kiến hồi tổ" mà còn thế. Dân gian ta thì có câu chuyện đẽo cày giữa đường cũng cùng một ý vậy. Còn nếu ta thực sự muốn mở rộng trong khi đào sâu, hãy làm như Guillaume Erard, thực sự định cư ở Nhật và tập song song ở cả 2 Hombu của 2 môn phái ấy.
Nên 4: Tham khảo các khái niệm, bài tập, cách thức ukemi từ các nguồn chính tắc
Một phần đây là câu chuyện thuần tuý nghe nhìn. Như các bài tập khởi động, chẳng hạn, kèm theo hướng dẫn chi tiết, hoặc một số bài tập nền nhằm phát triển kĩ năng cụ thể. Trong trường hợp về các "khái niệm", đây là ý thích của riêng kẻ yêu thích lí thuyết như tôi mà thôi. Mặc dù điều này có thể không đóng góp gì vào sự tiến bộ trong luyện tập, tôi vẫn sẽ thấy khoái khi phát hiện ra được tên gọi của một chuyển động, một biến thể kĩ thuật nào đó. Điều quan trọng hơn ở đây để chúng ta tham khảo ấy là ukemi. Từ cách thức tấn công, từng chuyển động bám theo kĩ thuật của tori, cho tới cách tiếp đất thực tế sao cho an toàn, hầu như không có "phong cách" nào ở đó cả, chỉ có kĩ năng đã tốt hay chưa mà thôi. Vậy thì tại sao chúng ta không tham khảo từ hình ảnh những người đã được bảo chứng về kĩ năng nhỉ? Các uke thân tín của Đạo chủ, các uchideshi tại Hombu, những người đã dành cả thanh xuân để mà ukemi, những cái tên uy tín như thầy Suzuki Toshio, Oyama Yuuji, Uemetsu Sho, Uchida Naoto... hay xa hơn nữa là các thầy Miyamoto Tsuruzo, thầy Osawa Hayato, thầy Yokota Yoshiaki, thầy Kanazawa Takeshi và thầy Horii Etsuji, những người đã làm uke cho Đạo chủ Kisshomaru trong bài biểu diễn cuối đời của người. Bởi vì xét riêng ukemi mà nói, trăm người như một hẳn cũng không phải vấn đề gì lắm.
Không nên 4: Ứng dụng tuỳ tiện những điều mình mới chỉ xem
Ứng dụng ở đây là tôi muốn nói tới việc biểu diễn, hướng dẫn đối với huấn luyện viên và việc luyện tập tự do đối với võ sinh, còn câu chuyện ứng dụng thực chiến thì, như tôi đã nói, đó không phải là vấn đề chọn lựa nữa rồi. Như đã nói ở trên, chúng ta không thể cho rằng mình đã hiểu khi mới chỉ xem, làm sao chúng ta có thể khơi khơi biểu diễn và hướng dẫn điều mà mình chưa hiểu được, phải không nào? Đối với luyện tập của võ sinh của vậy, việc nổi hứng tập thử theo một video nào đó kì thực không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu như áp dụng tuỳ hứng, một kĩ thuật biến thể hoàn toàn có thể gây bất ngờ và nguy hiểm cho những uke chưa đủ kinh nghiệm, chưa kể điều này có thể gây khó khăn cho người huấn luyện viên đang cố gắng truyền đạt một thông điệp cụ thể. Vậy thì, như thế nào thì không tuỳ tiện? Bởi lẽ nếu như việc xem tham khảo là lành mạnh thì mong muốn thể nghiệm những điều đã xem cũng phải vậy chứ? Không sai, nhưng chúng ta cần phải rõ ràng ở đây. Ở phía người huấn luyện viên, trong những điều kiện hạn chế thời gian luyện tập, cơ hội thể nghiệm của chính người đó, ta hoàn toàn có thể lựa chọn những khía cạnh dễ tiếp cận và, đặc biệt là, an toàn để cùng nghiên cứu với các bạn tập của mình, với điều kiện ta thông báo rõ ràng điều đó, rằng "đây là điều tôi đang nghiên cứu, mọi người cùng thử và cảm nhận với tôi nhé", đương nhiên, điều này chỉ nên áp dụng với các võ sinh ở trên mức ABC, tránh làm rối quá trình xây dựng nền tảng của võ sinh mới. Trong trường hợp các võ sinh tới một trình độ nhất định muốn tập thử nghiệm một hình tướng mới, chúng ta có thể làm điều đó trong các giờ tập tự do, có hoặc không có người hướng dẫn, với điều kiện cả hai bạn tập cùng chia sẻ mong muốn đó và cùng có hình dung về điều mình sắp sửa tham gia, mà lí tưởng nhất là cả hai người đã cùng xem video hướng dẫn đó rồi. Trong các giờ tập nghiên cứu như thế, tôi tin rằng người huấn luyện viên có mặt cũng sẽ không ngần ngại chia sẻ kinh nghiệm và hiểu biết của mình và hỗ trợ các bạn tập cùng đào sâu tìm tòi, nếu như đó là điều họ đã có trải nghiệm.
Vậy đó, Youtube không có lỗi, mà thậm chí còn là có công lớn ấy chứ. Nhưng Youtube thì chỉ là Youtube mà thôi, không thể là Youtube-shihan được. Bằng việc sử dụng Youtube như một công cụ tham khảo chính đáng và hợp lí, như một vài lưu ý mà tôi chia sẻ ở trên, hi vọng rằng chúng ta sẽ phần nào cán qua được một số khó khăn trong quá trình luyện tập của mình, dù có thể là rất ít thôi. Và xin nhớ rằng không điều gì có thể thay thế được việc luyện tập, để tiến bộ trong Aikido, chúng ta chỉ có thể tập thật chăm, thật tập trung, và chắt chiu mỗi cơ hội tiếp cận với các võ sư mà ta có được. Và lâu lâu ngồi xem, rất tốt thôi, xem vui mà.
Nguồn: FB bạn Nhật Phi
------------------------------------
🔹Aikido Phù Đổng - 凌英館 (Ryo-Ei-Kan)🔹
• Hotline: 0909.506.269 (Mr. Sơn) - 0989.024.217 (Ms. Thư)
• Fanpage: https://www.facebook.com/aikidophudong.dalat
• Email: [email protected]
#合氣道
#凌英館
04/12/2024
04/11/2024
04/11/2024
29/10/2024
23/10/2024
20/10/2024
19/02/2024
29/01/2024