VIỆT NAM NGÀY NAY

CẶP VỢ CHỒNG DẠI VÀ ĐỨA CON BỊ BẠI NÃO
Hà Nội đã hoàn thành chỉ tiêu giảm nghèo, về đích trước 1 năm nên hiện không còn hộ nghèo. Toàn thành phố chỉ còn 9.928 hộ cận nghèo, chiếm tỷ lệ khoảng 0,04%, nhưng hầu hết là những người yếu thế, già cả, bệnh tật hoặc gặp tai nạn bất thường. Anh Trịnh Phùng Hùng ở thôn 8, xã Mỹ Đức là một trong những hộ cận nghèo ấy.

Cặp vợ chồng dại và đứa con bị bại não Căn nhà anh Trịnh Phùng Hùng ở thôn 8, xã Mỹ Đức ám mùi thuốc và nỗi nhọc nhằn của cặp vợ chồng dại chăm con bị bại não.

Gặp người từng thử nghiệm nuôi lợn để lấy lòng xe điếu

Gặp người từng thử nghiệm nuôi lợn để lấy 'lòng xe điếu' 'Tôi khẳng định giờ nếu cho thử nghiệm lại thì nuôi con lợn nào bằng cách cho ăn sống, vớt bèo, rau từ ao, hồ ô nhiễm hầu như cũng có... lòng xe điếu'.

NGHIỆP LÀM NÔNG KHÔNG HÓA CHẤT CỦA CHÀNG TRAI TỪNG GỬI THƯ CHO BỘ TRƯỞNG KÊU CỨU VỀ NẠN KÍCH GIUN

Nghiệp làm nông của người từng gửi thư cho Bộ trưởng về nạn kích giun Giữa năm 2023, nạn kích giun bằng điện lan tràn, Nguyễn Anh Tuân, chủ vườn cam ở xã Thu Phong (Cao Phong, Hòa Bình) đã gửi thư cho Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Lê Minh Hoan.

ĐẠI ĐIỀN NHƯNG RẤT MONG MANH

108 vị anh hùng vỡ đồng hoang đất Cảng: [Bài cuối] Nên có hội thảo và chính sách cho đại điền Đó là ý kiến của ông Nguyễn Ngọc Đam - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng sau loạt bài về đại điền đất Cảng.

CỐ PHÓ THỦ TƯỚNG NGUYỄN CÔNG TẠN TRONG KÝ ỨC CỦA ÔNG NGUYỄN XUÂN CƯỜNG: BÀI 1. NẰM VIỆN VẪN ĐAU ĐÁU VỚI GIỐNG MỚI
10 năm ngày cố Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn mất, nguyên Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường nhớ về tầm nhìn, khát khao xây dựng ngành nông nghiệp tự cường…

Cố Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn trong ký ức ông Nguyễn Xuân Cường: [Bài 1] Nằm viện vẫn đau đáu với giống mới 10 năm ngày cố Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn mất, nguyên Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường nhớ về tầm nhìn, khát khao xây dựng ngành nông nghiệp tự cường.

GIẢI MẬT HỒ SƠ CHỮA BỆNH CỦA “CỤ RÙA” CUỐI CÙNG Ở HỒ GƯƠM!
Hồ sơ đó từ lâu nằm im lìm trong ngăn kéo, trong usb của các thành viên thuộc Hội đồng chữa trị rùa Hồ Gươm để hôm nay hé mở nguyên nhân gây bệnh cũng như cái chết của “cụ” rùa cuối cùng…
KỲ I: ĐỘNG VẬT CHỮA ĐƯỢC CÒN THẦN LINH THÌ KHÔNG
Đầu năm 2011 bỗng rộ lên thông tin về tình trạng sức khỏe bết bát của cụ rùa cuối cùng ở Hồ Gươm khiến cho lãnh đạo thành phố Hà Nội khi đó như đứng trong chảo lửa. Ngày 17/2 Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, ông Nguyễn Thế Thảo đặt bút ký quyết định 807 để thành lập ra một Ban chỉ đạo vô tiền khoáng hậu gọi là Ban chỉ đạo khẩn cấp bảo vệ “cụ rùa” Hồ Gươm. Ông Nguyễn Văn Khôi-Phó Chủ tịch UBND TP là Trưởng ban.
Tiến sĩ Bùi Quang Tề-chuyên gia bệnh thủy sản được đề cử là Tổ trưởng Tổ khám, chẩn đoán và chữa trị của một nhóm 17 người gồm các giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ chuyên ngành thú y, da liễu, bỏng, công nghệ sinh học…Mọi phương tiện, thuốc thang, vật tư y tế, phòng thí nghiệm tốt nhất có thể đều được huy động khẩn để điều trị cho một bệnh nhân lịch sử: “cụ rùa”. Báo cáo về cuộc chữa trị đặc biệt đó tưởng chỉ có Ban lãnh đạo thành phố Hà Nội cùng các thành viên của Tổ khám chữa được biết thì nay lần đầu tiên được hé mở cho phóng viên Báo Nông nghiệp Việt Nam.
Trở lại chuyện năm xưa ông Tề nhận lời chữa bệnh cho “cụ rùa”, tôi hỏi ông có chịu sức ép gì không? Ông nhất mực xua tay: “Không, hoàn toàn không có sức ép nào hết. Thứ nhất, với tư cách là nhà bệnh học thủy sản tôi coi rùa Hồ Gươm cũng như một sinh vật với đầy đủ các quy luật của sinh học của nó. Phải như thế thì tôi mới dám chữa chứ coi “cụ” như thần linh thì tôi không chữa được.”.
Khi rùa mà đã sống trên 100 năm, đạt kích cỡ 1 tạ trở lên thì trở nên rất khôn. Ngay ngày đầu tiên đoàn quây lưới nhưng không thể bắt được vì lưới thưa “cụ” cắn cái tan luôn. Khi thoát ra ngoài vòng vây, “cụ” còn ngóc đầu lên như muốn báo: “Tôi đã ở bên ngoài, không làm gì được đâu!”. Rút kinh nghiệm, sang ngày thứ hai nhóm vây bắt chuyển sang dùng lưới dày. Khi lưới mới quây xong, chưa khép kín vòng vây thì “cụ” đã ngoi đầu lên như muốn báo cho biết: “Tôi đã ở trong này”.
Cả nhóm như mở cờ trong bụng, cuốn lưới, cuộn cả “cụ rùa” vào trong rồi đem vào khu điều dưỡng là một bệnh viện nổi được lập dã chiến ngay trên mặt hồ có hệ thống lọc nước tuần hoàn riêng. Ngay lập tức, bệnh nhân được đem ra đo đạc. Dài 2,1m, rộng 1,1m, nặng 169 kg-“cụ” gần như đã đạt đến kích cỡ gần như tối đa của loài rùa. Theo các nhà khoa học quốc tế, tuổi thọ cao nhất của rùa là 185 năm thì “cụ rùa” Hồ Gươm cũng vào khoảng cỡ đó. Phân tích ADN sau đó đã xác định cụ thuộc giống cái và là một loài đặc hữu của Việt Nam.
TUỔI GIÀ NHƯNG MẮT VẪN SÁNG
Lúc mới bắt rùa lên, ông Tề chỉ cho ông Nguyễn Văn Khôi-Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội-Trưởng Ban chỉ đạo khẩn cấp bảo vệ “cụ rùa” Hồ Gươm, giọng hoan hỉ: “Nhìn vào mắt “cụ” kìa. Mắt kia là tôi đảm bảo chữa được, ông cứ yên tâm đi!”.
Giải thích với tôi về điều này, ông Tề bảo con mắt là nơi chứa đựng sinh khí của các loài động vật: “Mắt “cụ rùa” không lớn nhưng nhìn vào vẫn còn thấy vẻ tinh tường hiện lên. Tôi chỉ sợ mắt mờ đi là chịu thua. Con tôm mắt trắng dã là coi như đã chấm hết còn con cá mắt trắng dã cũng không thể chữa được…. Lúc khám cho “cụ” tôi sợ nhất là bệnh viêm phổi nhưng may không phải”.
Ông Tề đưa ra liệu trình chữa trị gồm 9 công đoạn. Để xác định các loại thuốc, tính toán liều lượng cần dùng, lên phác đồ chữa trị, đồng thời tránh những rủi ro đáng tiếc cần tiến hành thử nghiệm trên loài tương đối gần rùa là ba ba.
Công việc được tiến hành ngay ở phòng thí nghiệm của ông Tề với “chuột bạch” là mấy con ba ba g*i. Giá ba ba g*i rất đắt, nhất là đối với những con thuộc vào hàng trọng lượng xưa nay hiếm trên 10 kg. Vị khách lạ khi mang mấy con ba ba g*i đến cho ông Tề chữa, tình cờ được kể về chuyện thiếu vật thí nghiệm để chẩn bệnh cho “cụ rùa” Hồ Gươm đã tự nguyện hiến luôn một con để mổ banh ra xem xét lục phủ ngũ tạng còn một con để bôi đủ thứ thuốc lên thân mình. Thử nghiệm thành công trên ba ba giúp các nhà khoa học yên tâm trong cách chữa bệnh cho “cụ rùa”.
Lúc dẫn vào phòng điều trị “cụ” không phản kháng, lúc khoét vào da thịt để lấy mẫu hay bôi thuốc “cụ” vẫn nằm yên, rất hiền lành. Thế nhưng khi nhóm dùng một cây tre để đẩy thì bất ngờ “cụ” phản ứng dữ dội. Cây tre to bằng cổ chân mà bị ngoặm cái là tan ngay. Ông Tề mới đe: “Cái đùi của các cậu chẳng là cái đinh gì hết nhé. Liệu có cứng bằng cái này không?”.
Sau đó, ông ra lệnh không ai được đứng trước mặt của “cụ” bởi ông thừa biết tính khí của ba ba, rất dữ chứ không như rùa. Rùa thường có 5 ngón chân còn ba ba chỉ có 3 ngón chân. “Cụ rùa” có 3 ngón chân nên đúng ra thuộc về họ ba ba, nhưng là loại to nhất của họ này: rùa mai mềm.
Đưa vào khu điều dưỡng (dài, rộng 15m) là một chuyện nhưng dẫn vào phòng điều trị là cả một vấn đề vì nó quá nhỏ (dài, rộng 4m). Mọi thứ phải thật nhẹ nhàng để khỏi kinh động khiến cụ nổi giận mà tấn công. Nguyên tắc đối với các loại bò sát nói chung, đụng chạm ở phía đằng sau đuôi thường không sao còn đụng chạm vào phía trước đầu dễ bị ăn cắn. Vì thế, anh em trong tổ chuyên môn khi leo xuống phòng điều trị toàn phải lừa lừa ra chỗ đằng đuôi.
Trong quá trình điều trị, dù nhà ở tận Bắc Ninh nhưng ông Tề gần như không ngày nào vắng mặt. Chẳng biết có sợi dây ràng buộc vô hình nào hay không nhưng “cụ” rất chịu nghe lời ông. Bởi chân tay yếu, ông Tề ít đi lại được nên chỉ đứng bên trên là chính rồi cử cậu thư ký xuống. Thế nhưng trước khi xuống ông vẫn phải nói: “Xin mời “cụ” vào phòng điều trị ạ!”.
Ngay cả “nhà rùa học” Hà Đình Đức trước khi nhảy xuống bể để cầm thước đo vẫn phải đợi ông Tề có đôi lời thưa gửi. Vắng ông Tề không ai dám nhảy xuống bể còn khi ông có mặt, nói một lời thì ai cũng có thể sờ vào. Tại sao cùng tiếp xúc với “cụ rùa” mà chỉ riêng mình ông được nể vì thì không ai lý giải được. Họ chỉ biết, khi có người nào định xuống bể mà chưa có lời của ông thì ai nấy đều hốt hoảng kêu lên rằng: “Ông Tề đã nói với cụ đâu mà sao cậu lại dám nhảy vào?”. DƯƠNG ĐÌNH TƯỜNG

CHUYỆN CHƯA BIẾT VỀ 3 “CỤ RÙA” KHỔNG LỒ CÙNG LOÀI VỚI RÙA HỒ GƯƠM BỊ GIẾT HƠN 30 NĂM TRƯỚC Ở HỒ HÒA BÌNH
Các "cụ rùa” ở hồ Gươm và một “thiếu niên rùa” ở hồ Đồng Mô thì chắc nhiều người biết nhưng 3 “cụ rùa” mới chỉ vừa qua đời hơn 20 năm trước ở hồ Quỳnh Lâm thành phố Hòa Bình chắc ít kẻ rành…
ĐỚP MỘT CÁI VỠ TAN CÁI CHẬU:
"Buổi tối hôm đó thấy chồng em về nhà lấy nơm, lấy lao bắt cá em nghĩ bụng các ông này đói ăn, mang mấy thứ đó đi bắt trộm cá. Đi cả đêm không thấy về, ai ngờ bắt được con giải to thế. Nó mới khỏe làm sao. Ông Bàn chủ ao thấy nó khát nước, mang cái chậu ra cho uống, nó đớp một cái vỡ tan, trên tay cầm mỗi nửa cái chậu, nước chảy lênh láng, sợ đến mất mật" - vợ anh Binh-một trong 6 người bắt rùa năm xưa kể lại.
Dân gian hay quen miệng gọi rùa khổng lồ là con giải, còn trong Bảo tàng Hòa Bình, một nguyên mẫu được để trong tủ kính có lý lịch ghi rành rành là con... ba ba. Một buổi chiều muộn, tôi lần hồi đến gặp lãnh đạo Bảo tàng ngỏ ý xin chụp ảnh "cụ". Căn phòng la liệt những mẫu vật từ quần áo, đồ dùng sinh hoạt, chõ đồ xôi, khung dệt cửi chật đến nỗi, phải khéo léo lắm mới lách người vào mà không va chạm phải mẫu vật. Chình ình ở giữa là một tủ kính khổng lồ, chứa tiêu bản của "cụ" rùa khổng lồ nổi tiếng năm nào.
"Cụ" bị bắt, trói nghiến, rồi đem đi diễu hành, chụp ảnh, thậm chí còn bị xé vé bán 200đ (số tiền khá giá trị năm 1993) để cho những con mắt tò mò thỏa thuê ngắm nghía rồi mới được đem về nuôi ở khách sạn Hòa Bình nhưng chỉ khoảng mươi ngày là giã biệt thế gian. Thực tế không chỉ mình "cụ" rùa khổng lồ trên bị "vắn số" mà ở hồ Quỳnh Lâm tỉnh Hòa Bình, người dân đã từng bắt được đến 3 "cụ".
6 THANH NIÊN BẮT RÙA:
Tôi tìm về xóm Mát (xã Dân Chủ, TP Hòa Bình) hỏi về chuyện bắt rùa năm nào. Những thanh niên xưa nay tóc đã muối tiêu hết thảy, nhưng sự kiện thuở trước vẫn vẹn nguyên trong họ. Anh Nguyễn Văn Nở hơn 50 tuổi, chính là 1 trong 6 thanh niên bắt được cụ rùa và là đội trưởng của nhóm làm thuê năm ấy. Nở là dân gốc nên anh hiểu rõ hơn ai hết về hồ hay còn gọi là cái đầm Quỳnh Lâm thuở xưa nó như thế nào:
"Hồ Quỳnh Lâm trước đây rộng lắm, đến gần trăm ha, dễ chiếm đến 1/3 thị xã Hòa Bình hồi ấy. Nước hồ còn thông ra cả sông Đà qua cái ngòi giờ là ngòi Ba Chạc. Mặt hồ toàn là cây lau, sậy to đùng, cao vút mọc chi chít, đến nỗi thuyền bè không đi nổi. Lòng hồ đầy trăn lớn, rắn độc, đỉa đói từng bầy, người yếu vía không ai dám bén mảng. Xưa kia ở hồ có rất nhiều chim kíp mỏ đỏ, chúng có thân mình đen đen như con cuốc, con gà đồng nhưng to hơn nhiều. Loài này có đặc tính ban đêm rất thích ra cắn ngang ngọn lúa non để ăn đòng, Hợp tác xã chúng tôi toàn phải cử thanh niên trai tráng cầm gậy, cầm xoong nồi ra ruộng lúa gần hồ Quỳnh Lâm để mà khua đuổi chim kíp, bảo vệ mùa màng".
Lại nói về chuyện con rùa khổng lồ hay còn gọi là con giải, ở xóm Lau Nghĩa, thị xã Hòa Bình thời mới giải phóng miền Nam có người đã bắt được từ hồ Quỳnh Lâm con giải nặng đến 170kg. Thời ấy kinh tế chưa khá giả nên họ chẳng có ý thức bảo vệ loài vật quý hiếm đến thế, khi bắt được chỉ nghĩ sao cho chế biến... đủ món. Các nhà chức trách chưa kịp đến thì nhóm người này đã xả thịt, lột da cụ rùa để đem nấu cao toàn tính, chia năm xẻ bảy bồi bổ cơ thể hết. Khoảng mươi năm sau, ông Học làm nghề cắt tóc ở xóm Tân Lạc lúc đi câu vào mùa nước lớn cũng bắt được con giải nặng 84kg, nó được bán hay giết thịt đi đâu cũng không rõ.
Đến năm 1993, 6 thanh niên người Mường là Nguyễn Văn Nở, Nguyễn Văn Xứng, Nguyễn Văn Minh, Nguyễn Văn Việt, Nguyễn Văn Quang và Nguyễn Văn Binh đi làm thuê cho ông Bàn ở xóm Lau Nghĩa. Anh Nở là tổ trưởng. Hồ Quỳnh Lâm lúc đó đã mất đi cái chất hoang sơ, mà bị người ta đem chia nhỏ, băm vụn cho nhiều hộ để cải tạo nuôi cá. Cụ thể công việc làm thuê của nhóm ông Nở là dùng cưa cắt lớp rễ sậy cả ngàn, cả vạn năm mọc ken dày hàng mét. Chúng dày đến nỗi không chỉ người mà trâu bò nhiều đoạn đi lại thoải mái trên mặt nước được.
Anh Nở nhớ lại cái buổi chiều định mệnh ấy của cụ rùa: "Hôm đó mới cưa được một lớp cỏ, lưỡi đã bị cùn, tôi ra chợ Phương Lâm mua rũa về tới nơi đã chiều muộn. Mới tới nơi đã thấy anh em đang bàn tán xôn xao về một con ba ba to bằng vành nón ở trong hồ. Nó vừa nổi lên. Ba ba rất có giá, nếu mà to như cái vành nón thì bán được cả chỉ vàng chứ không ít. Tò mò, háo hức cả nhóm chúng tôi không ngủ mà thức trắng để rình bắt. Tầm 12h đêm nó nổi lên thật. Nước hồ lúc đó ngấp nghé tới ngực người lớn, anh Xứng một tay bấu rễ sậy, một tay sờ vào người con giải, bất ngờ nó quay lại ngoạm luôn vào hai ngón tay của anh, máu chảy đầm đìa phải ra trạm xá xã khâu. Sợ lắm nhưng chúng tôi vẫn rình tiếp. Khoảng 2h sáng, phát hiện con giải ngoi lên thở cái đầu lừng lững, đen sì to bằng cái phích nước, tôi bảo thằng Minh: "Đầu to như cái phích thì con giải ấy phải to như cái nong, cái nia, sao mày bảo nó chỉ to bằng cái nón?".
Lúc sau nó nổi hết thân mình lên. To lắm, mấy cái chân đạp đạp nước bơi như vịt. Bởi lẽ hồ Quỳnh Lâm đã bị chia thành nhiều cái ao được be đắp bờ xung quanh. Đoạn hồ mà nhóm 6 thanh niên người Mường này được thuê làm cũng được đắp bờ cao, kiên cố nên con giải không thể thoát ra nổi. Bơi một chặp lâu, có lẽ đã thấm mệt, con giải nổi lên qua chỗ mặt nước đã dọn sạch rễ cỏ để thở. Anh Nở cầm chiếc cào ba răng khom lưng, lấy hết sức bình sinh của một thanh niên trai tráng đập mạnh vào lưng rùa khổng lồ, đau quá "cụ" lặn xuống rúc tít sát lớp bùn, nửa giờ sau mới nổi lên. Chỉ chờ có vậy, anh Minh cầm cái lao bắt cá phóng một nhát vào mai con giải nghe tiếng phập ngọt sớt.
NHÁT LAO OAN NGHIỆT:
"Cụ" rùa khốn khổ hoảng hồn lại ngụp xuống, rúc vào đám cỏ, để lại những vệt máu đỏ loang trên mặt nước, cái lao cũng rời khỏi lưng, nổi bềnh trên mặt hồ. "Biết cụ rùa đã bị thương, chúng tôi quyết định liều lĩnh xáp tới, tránh phía đầu nó rồi hô nhau cùng luồn tay xuống dưới mai, cùng lật ngửa lên. Nó không di chuyển được, nhưng những cái chân có móng sắc nhọn đạp như ngựa đá ra tứ phía, cào vào gân bàn chân tôi tưởng đứt, máu chảy ròng ròng.
Cố nhịn đau, tôi tháo sợi dây dù vẫn dùng để buộc cái dao vào người lúc đi nương chập đôi lại, buộc chéo chân trước chân sau của con giải rồi buộc vào cái lao, cắm chặt lên bờ để nó không chạy được. Chờ mặt trời ló lên, chúng tôi gọi công nông ra chở con giải về để ở sân nhà ông Việt trong xóm. Thấy đông người, nó nằm im, thò đầu, mắt to như cái chén. Chẳng biết ai mách mà có hai ông lãnh đạo của tỉnh khi đó biết tin, đánh xe đến bảo: “Con giải này là của quốc gia. Bà con cho chúng tôi nhận lại”, rồi sai người lật hết ghế sau của chiếc U-oát lên để lấy chỗ cho con giải nằm chở đi. Con giải cân được 121kg. Được tỉnh hỗ trợ 10 triệu đồng công bắt mà phải đi lấy làm ba đợt mới xong. Lúc đầu con giải được đem ra nhà sàn của bên thủy sản sau đó chuyển sang Công ty Du lịch tỉnh". Anh Nở kể tiếp.
Anh Nguyễn Văn Binh, một thành viên khác kể: "Lúc đó tôi mới cắt cỏ xong tấm thứ nhất, đến tấm thứ hai lưỡi cưa nghe đánh cục, tưởng va vào đá. Tôi ấn tay xuống, thấy di chuyển, bụng thầm nghĩ là con ba ba rồi. Lúc nó cắn vào tay anh Xứng, chúng tôi đành đứng im bởi sợ động nó kéo cả anh Xứng xuống lòng hồ, hay đớp cụt luôn mấy ngón tay chứ chẳng chơi. Chừng 3 đến 4 phút, thấy nó từ từ há mồm, anh Xứng mới giật được tay ra, máu chảy be bét. Để bao vây, chúng tôi lấy cỏ đắp xung quanh con giải thành cái bờ ngăn lớn chẳng dè nó đè bẹp luôn, chui ra ngoài".
CHỈ NGHE TIẾNG THỞ MÀ ÁM ẢNH CẢ ĐỜI:
Anh Quang-Một thành viên đội 6 thanh niên bắt giải năm xưa mới uống rượu ở đâu về mặt còn đỏ gay nhưng khi chúng tôi nhắc đến chuyện bắt giải, mặt anh đã biến sắc, tay xua lia lịa: "Thôi chuyện cũ lâu rồi, tôi chẳng nhớ đâu. Các anh đi đi". Thấy thái độ lạ lùng của anh, lúc ra khỏi ngõ, tôi hỏi anh Nở mới hay hồi đó trong lúc rình con giải, anh Quang ngủ thiếp đi, bỗng con giải trồi dậy từ lòng hồ, thở phì hơi một cái hệt như con trâu mộng thở khiến anh Quang sợ mất vía nằm ốm ở nhà mất mấy tháng. Từ bấy không ai moi được bất kỳ thông tin gì chuyện bắt giải từ anh nữa.
Anh Binh nghe thế cũng chẹp miệng bảo tôi: "Con giải da như da trâu, đầu như đầu rắn, mắt như mắt lươn, móng như móng hổ, tay như tay gấu, trông hãi lắm, dăm ba con nhỏ chúng tôi vẫn bắt được thường xuyên. Xưa đánh vó, nơm vẫn bắt được những con to bằng khay đĩa. Chúng cũng hay bò lên bãi cát ở suối Cầu Tre đẻ, dân bắt được luôn. Con to đem thịt, con nhỏ buộc vào dây cho trẻ con chơi. Sau khi bắt con giải dân làng đồn là dễ bị sét đánh, hễ trời mưa trẻ con không dám lại gần chúng tôi vì sợ sét đánh lây. Có lần đang dắt trâu ngoài đồng, thấy cơn mưa, tôi sợ sét đánh quá nên bỏ cả trâu chạy lấy người cũng bởi nhớ lại lời đồn thiên lôi trả thù cho những kẻ bắt giải".DƯƠNG ĐÌNH TƯỜNG
Cụ rùa đang trưng bày ở bảo tàng Hòa Bình và người bắt rùa Nguyễn Văn Nở bên hồ Quỳnh Lâm nay đã bị lấp cạn, anh Nở bên những nhân chứng một thời

108 vị anh hùng vỡ đồng hoang đất Cảng:
Bài I. Đại điền gia truyền 2 đời
Những đại điền ngày nay thường có đủ máy cày, máy gặt, máy bay không người lái, sản lượng thóc mỗi vụ thu được gấp hàng chục thậm chí hàng trăm lần địa chủ ngày xưa. Tuy nhiên đại điền cũng lắm nỗi chuân chuyên mà chỉ người trong cuộc mới biết…

108 vị anh hùng vỡ đồng hoang đất Cảng: [Bài 1] Đại điền gia truyền 2 đời Loạt bài là những ngày đêm tôi ăn cùng ở cùng với các đại điền ngoài đồng, chứng kiến những gian khổ của việc vỡ đất hoang cũng như khát vọng làm giàu của họ.

GẶP NHỮNG NGƯỜI TỰ NHẬN LÀ MÌNH ĐƯỢC ĐẦU THAI
Dù trước đây tôi không hề tin vào thuyết luân hồi nhưng những lời do người trong cuộc kể không khỏi khiến cho lưng tôi như có một dòng điện chạy dọc, da gà nổi lên. Một bài viết của gần 10 năm trước. Mời mọi người cùng đọc nhé!
PHẦN I: "SÓNG LẠ"
Niềm tin phổ biến trong văn hóa của cả phương Đông lẫn phương Tây là thể xác hữu hạn còn linh hồn thì bất diệt. Sau khi chết, con người sẽ chịu sự phán xét, nếu kiếp trước làm nhiều điều tốt thì linh hồn được tái sinh.
Một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất thế giới về đề tài này là “Ký ức tiền kiếp ở trẻ em” của Tiến sĩ Ian Stevenson. Ông đã dành trọn cuộc đời để tìm hiểu khoảng 2.500 trường hợp trẻ em có thể nhớ ký ức tiền kiếp trong đó đến non nửa là có thể xác nhận được…
Một số đứa còn có thể mô tả chi tiết về gia đình kiếp trước của chúng chi tiết đến mức đủ để xác định được gia đình trước đây là ai, thậm chí chúng chết vì bệnh gì hoặc do ai hãm hại. Tính cách, thói quen, hành động của kiếp này rất giống như của kiếp trước.
Còn ông Bùi Huy Vọng-nghệ nhân ưu tú loại hình tri thức dân gian thì khẳng định rằng con lân con lộn (đầu thai) rất quen thuộc trong đời sống người Mường. Trước đây, người Mường có sinh mà không có dưỡng nên trẻ con chết rất nhiều.
Theo phong tục, họ không mai táng trẻ con trong đống mả gia tộc mà chôn nơi hẻo lánh, nhiều người còn cẩn thận lấy mực đánh dấu vào xác chết để xem sau này có đầu thai không.
Lúc trẻ bập bé tập nói người lớn thường hỏi nó con nhà ai ở kiếp trước, nếu là đầu thai thì nó sẽ trả lời được rành mạch chuyện của quá khứ. Khi trẻ 13 tuổi người Mường mới làm lễ cắt cầu lân, trả công bà mụ, đó cũng là lúc hết lân lộn, không thể đầu thai được.
Sở dĩ ông Vọng hiểu rõ vấn đề này bởi là người Mường chính hiệu Lạc Sơn, Hòa Bình và bản thân vợ ông, bà Bùi Thị Viển cũng là một người được đầu thai với dấu hiệu điển hình của tiền kiếp là sợ lửa, thấy lửa to là choáng ngất. Thấy sự lạ, khi Viển 7 tuổi mẹ đẻ mới hỏi: “Mày ở chỗ nào? Con nhà ai?. Thì Viển trả lời: “Con nhà Giáo ở xóm Chiềng (xã Liên Vũ kề bên)”.
Tò mò mẹ dẫn Viển đi hỏi thì đúng là ở xóm Chiềng có bà Bùi Thị Giáo thật. Nhà bà từng bị cháy nên hồi sinh thời con bà rất sợ lửa. Sau này chẳng may đứa trẻ đó bị chết vì bệnh. Viển còn tìm thấy đồng mảng (một trò chơi của người Mường) được giấu trong ống bương ở cầu thang nhà bà Giáo. Từ đó hai gia đình đi lại với nhau rất thân mật.
Giải thích theo kiểu điều tra hồi cố trong dân gian thì luân hồi rất huyền bí nhưng theo kiểu khoa học thì ông Vọng bảo trẻ con sinh ra như tờ giấy trắng, các luồng từ trường hay sóng ám vào là nhớ ngay những chuyện của người trước đó. Khi 12, 13 tuổi những đứa trẻ sẽ bắt đầu quên quá khứ tiền kiếp bởi đến giai đoạn này cơ thể chúng dậy thì, tiếp nhận nhiều luồng thông tin, nhiều mối quan hệ xã hội nên “nhiễu” không bắt được sóng nữa.
Trong sử thi Đẻ đất đẻ nước của người Mường, khu làng Cọi huyện Lạc Sơn có bến Kị, nơi nước chảy ngược hướng mặt trời lặn. Đường lên trời, đường xuống thủy phủ đều phải qua đây nên có thể trường sinh học rất lớn, nhờ đó mà có lắm hiện tượng đầu thai. Gần đây nhất là 4 trường hợp được ghi nhận gồm Bùi Lạc Bình (sau đổi thành Nguyễn Phú Quyết Tiến), Bùi Hồng Thắm, Bùi Thị Thu và Bùi Văn Vị.
Bùi Văn Vị con ông Bùi Văn Sởn nhưng lại nhận nhà ông Quách Bu là bố mẹ kiếp trước. Vị còn chỉ cho mọi người tìm thấy quả cù năm xưa mình từng giấu ở một cái ống tre trong nhà ông bà Quách Bu. Bữa thì anh ăn cơm ở nhà đẻ, bữa thì ăn cơm ở nhà bố mẹ nhận, tuy nhiên không mấy khi ngủ lại. Khi ông Bu chết, Vị cũng đến chịu tang. Hiện anh khoảng 40 tuổi và đang làm công nhân trong Nam
LỜI KỂ CỦA CÔ GIÁO LIỄU:
Cô giáo Quách Thị Liễu có thâm niên 24 năm dạy trường mầm non Hoa Hồng (thị trấn Vụ Bản, Lạc Sơn, Hòa Bình), từng dạy trực tiếp Nguyễn Phú Quyết Tiến kể, hồi xưa cháu hay gọi mình là mẹ Liễu. Bẵng đi một thời gian dài sau cái chết đột ngột của Tiến năm 1997 thì một hôm chị Thuận bỗng tới mời: “Hôm nay mẹ Liễu vào chơi nhà chị một tí nhé”.
Vào tới nơi, chị Thuận giới thiệu về một đứa trẻ xa lạ có tên là Bình (sinh năm 2002). Nó chào, giọng thân mật: “Con chào mẹ Liễu”. Chị Liễu nói: “Làm gì phải? Cô Liễu chứ?”. Đứa bé hờn dỗi: “Không, mẹ Liễu mà?”.
Thấy vậy chị Liễu hỏi: “Thế mẹ Liễu ngày xưa có hay đánh con không?”. Đứa bé trả lời: “Không. Con nhớ mẹ Liễu còn trả sách, phấn, bảng, bút chì cho con mà”. Chị Liễu chợt g*i người bởi lẽ trước khi Tiến chết một hai ngày bé cứ đòi mang túi đựng sách vở ở lớp về nhà nhưng không được. Hôm bé mất, chị mới mang cái túi đó cho chị Thuận hóa (đốt). Chỉ có chị và chị Thuận biết, sao thằng bé này lại biết?
Tuy nhiên, chị vẫn thử thách thêm: “Thế sao Bình lại ở đây?”. “Không, cháu không phải là Bình, cháu là Tiến cơ mà?”. Nói rồi, nó giận dữ bỏ vào buồng.
Mấy hôm sau chị Liễu lại vào chơi, thằng bé thập thò, ra chiều thẹn thùng với chuyện giận dỗi hôm nào: “Con chào mẹ Liễu”. Lần này chị hỏi thẳng: “Vì sao mà…con chết?”. Nó rành rọt: “Trưa đó con đi hái hoa bông trăng (một loài hoa có màu đỏ và trắng xen lẫn) ở bờ sông Bưởi cùng với Mai Anh rồi rơi xuống nước”.
Chị Liễu thêm một lần giật mình vì mẹ của Mai Anh là hiệu phó trường Hoa Hồng nơi chị dạy còn Mai Anh hơn Tiến 1 tuổi, cả hai từng chơi với nhau rất thân. Trưa đó, hai đứa trẻ không chịu ngủ mà rủ nhau đi hái hoa bông trăng dọc bờ sông Bưởi rồi Tiến trượt chân rơi xuống. Thấy vậy, Mai Anh chạy một mạch về nhà trùm chăn đắp, giả vờ ngủ vì quá sợ.
Khi mọi người hỏi, chạy ra vớt thì Tiến chỉ là một cái xác không hồn. Thằng bé còn kể về cảm giác đau trên…khuôn mặt khi ông Lai-người hàng xóm dùng xẻng lèn đất trên mộ mình. Khi chị Liễu hỏi nó còn nhớ gì thêm thì bé bảo nhớ mẹ Liễu dạy vẽ con gà đầu, chân, thân như thế nào, nhớ mẹ Liễu còn trả lại con cái kẹo sữa sau buổi học nữa.
Chị Liễu cảm thấy rợn người. Số là, trước buổi Tiến chết em có mang đến lớp mẫu giáo một cái kẹo sữa nhưng bị cô tịch thu, không cho ăn. Đến lúc ra về, mẹ Liễu mới trả lại cái kẹo thì Tiến bẻ cho một nửa nhưng chị không ăn. Chuyện này cũng chỉ có Tiến và chị biết.
Bình sinh ra với bố mẹ Mường, ở làng Mường nhưng lại nói tiếng Kinh rất sõi. Không hề quen biết với chị Liễu nhưng cháu vẫn thân mật đến mức thỉnh thoảng còn lướt tay qua ngực…sờ ti. Cử chỉ này giống hệt như Tiến năm xưa khi thỉnh thoảng vẫn thích chạm lướt vào ngực chị. Lúc đầu tưởng là bé vô tình nhưng sau vài lần thì chị “bắt thóp” phản ánh với mẹ Tiến, hỏi thì bé hồn nhiên: “Con thích ti mẹ Liễu, ti mẹ Liễu to lắm!”. Cả đời dạy học của chị chỉ có 2 đứa trẻ dám sờ ti mình như thế.
Bình còn nói tiếp: “Mẹ không nhớ con tặng hoa à? Còn có cả phong bì nữa”. Đến lúc này chị Liễu và chị Thuận liền cấu nhau vì xấu hổ. Chuyện tặng hoa và phong bì cho cô giáo nhân ngày 8/3 hay 20/11 cách đây gần hai mươi năm rất hiếm, chỉ có ở thị trấn chứ không thể có ở làng Mường nơi Bình được sinh ra. Mẹ Liễu rỉ tai chị Thuận rằng: “Chị ơi, đúng là con nhà chị rồi” (còn nữa) DƯƠNG ĐÌNH TƯỜNG
Chú thích ảnh: Một góc làng Cọi; chân dung Bình-Tiến hiện tại sau nhiều năm về nhà làm con chị Thuận anh Tân; chị Thuận đang dạy học cho Bình-Tiến; cô giáo Liễu đang dạy hát.

NGƯỜI MƠ ĐƯA CON RƯƠI VIỆT SÁNH NGANG CON BÒ KOBE. I. KHÔNG HỐI HẬN
Chị chìa điện thoại, cho tôi xem hai cái ảnh của mình, một rực rỡ, tươi trẻ lúc còn là giáo viên kiêm doanh nhân buôn bán nhạc cụ mỗi tháng kiếm hàng trăm triệu đồng, một tàn tạ sau mấy năm làm nông dân, kiệt quệ cả về kinh tế lẫn thể xác, thậm chí còn bị đánh vào đầu đến mức phải nhập viện.
Tôi hỏi, có bao giờ chị cảm thấy hối hận khi đã đầu tư vào nông nghiệp không? Chị cười rằng: “Nếu để chọn lại thì tôi vẫn chọn làm nông nghiệp sạch như thế thôi bởi con người mình không thể khác được”.
PS: Dưới đây là tấm ảnh đấy. Mọi người có thể xem thêm bài viết về chị có đính kèm ở phần bình luận.

NGƯỜI MƠ ĐƯA CON RƯƠI VIỆT SÁNH NGANG CON BÒ KOBE: BÀI I. KHÔNG HỐI HẬN
Đối tác Nhật thỉnh thoảng biếu ít thịt bò Kobe chị lại dành một phần tặng lại cho những đồng nghiệp, bạn bè ăn thử cho biết. Ai cũng khen ngon, bảo chị sao không bán thịt bò Kobe đi, liên lạc sang Nhật để nhập thì họ trả lời thẳng: “Không có nhu cầu mở đại lý thịt bò Kobe ở Việt Nam”. Chị càng nghĩ càng cay bởi Nhật cung cấp thịt bò Kobe cho một số nước nhưng lại không cung cấp cho Việt Nam. Đã thế thì mình phải làm sao cho con rươi Việt Nam thực sự trở thành đặc sản không có đối thủ…

Người mơ đưa con rươi Việt sánh ngang bò Kobe [Bài 1] Không hối hận Nhiều người trong gia đình bảo chị dở hơi khi đang là giáo viên kiêm doanh nhân sung sướng như thế lại đâm đầu vào làm nông nghiệp không hóa chất, bảo tồn con rươi.

NGƯỜI CÓ XƯƠNG SỐNG LIỀN
Người có xương sống liền khỏe nổi tiếng với mỗi bữa ăn mười lăm bát cơm, mang vác được một vật nặng gấp ba lần cơ thể. Ông là Trần Văn Khóa người làng Thư Điền, xã Nghĩa Thành (Nghĩa Hưng, Nam Định).
NHỮNG KỶ LỤC VÔ TIỀN KHOÁNG HẬU:
Con cả trong một gia đình có tới 12 anh em, điểm đặc biệt của Khóa là không thể uốn cong lưng, dù cúi xuống lưng vẫn thẳng tưng như cây đòn nên mang biệt danh người có xương sống liền. Ông cũng có lẽ giữ kỷ lục nhất Việt Nam về chuyện học khi 8 năm liền ở lớp vỡ lòng mà không lên nổi lớp một. Con chữ chưa kịp vào tai này đã ra tai kia, suốt ngày Khóa chỉ nghĩ đến chuyện vặt chuối xanh ở hàng xóm đến bắt gà của người làng bên.
Một buổi Khóa bắt được một rổ rốc (cua đồng) tặng thầy giáo, được châm chước cho lên lớp một học thử nhưng chỉ dăm sáu hôm liền bị đuổi vì không thể theo kịp chúng bạn. Cửa lớp một đóng sầm trước mắt cậu, 16 tuổi Khóa chính thức ở nhà chăn trâu, cắt cỏ và trông một đàn em lít nhít. Tôi tìm đến nhà khi ông đang ngồi xổm bắt rận cho mấy con chó. Cách ông xử lý loài ký sinh trùng hút máu cũng rất khác người, bắt được con nào lại thả vào cái bát loa đựng đầy nước để “thủy táng” và chun mũi như đang làm việc gì ghê gớm lắm: “Giết rận máu chúng phọt ra tanh hôi lắm!”. Ấy vậy mà cả đời ông toàn gắn với những việc mà người khác mới nghe cũng phải lắc đầu, trợn mắt: nghề "mò các cụ" tức bốc mộ.
Mỗi lần mò được trả công 100.000đ nhưng gặp phải mả kết, phải róc thì công lên tới 200.000đ. Mả kết thường gặp ở các trường hợp cụ nào hồi còn sống được con cháu tẩm bổ hay thuốc thang nhiều. Khi bì bõm dưới cái áo quan, lương tâm ông không cho phép bỏ sót dù chỉ là một cái răng của người quá cố.
Ngoài cánh đồng, thấy người ta bốc mả bỏ lại những cỗ quan tài, lắm cái gỗ vẫn còn tốt, gõ vào vẫn kình kịch, ông Khóa tiếc của, đem về. Đáng phải tháo ra, bốn tấm dài hai tấm ngắn cho nhẹ nhưng đã thế thì không phải là người có xương sống liền, ông đội luôn cả cỗ quan tài, thong d**g đi cả cây số về. Người làng trông thấy vậy cười ầm lên: “Lấy làm gì hả ông Khóa?”. “Thì bán cho bọn làm cánh cửa cống dẫn vào đầm chứ gì?”.
Ngoài bốc mộ, ông còn nhận thau dọn bể phốt. Một gia chủ ở xã Nghĩa Hải khoán trắng cho ông hai ngày cái bể cỡ 10m3, ông hai tay hai xô lội ào ào xuống múc, phân bắn lên đầu, lên mặt chỉ lấy tay vuốt cho mở được mắt ra rồi lại xách tiếp. Trong một buổi sáng cái bể phốt 10m3 được dọn sạch bách. Người có xương sống liền nổi tiếng bởi sức khỏe phi thường. Hồi thanh niên, Khóa làm phu bốc đá thuyền cho thuyền ông Quang ở làng Kỷ Thiện. Bốc đá lên thuyền là công việc nặng nhọc. Những tảng đá xanh thông thường một người vác vừa sức còn những tảng đá mồ côi, kích cỡ to khác thường đến phu vác đá chuyên nghiệp cũng phải vác búa đập ra thành hai ba mảnh mới khuân nổi.
Gặp đá mồ côi, Khóa cứ xấn đến vác lên luôn cho nhanh dầm thuyền (đầy thuyền), đỡ phải đi nhiều chuyến. Thuyền đá của ông Quang có hai người kéo và một người lái nhưng khi thuê được Khóa thì chỉ cần một mình đã kéo ngon. Có điều nuôi Khóa rất tốn, mỗi bữa ông ăn khoảng một cân gạo, hôm ngon miệng phải thổi cân rưỡi đơm ra đủ 15 bát lùm cơm, đánh căng rốn mới đứng dậy. Làm khỏe như hùm beo cũng chỉ vừa đủ đút miệng nên cả cuộc đời ông Khóa, ngoài đàn trâu ra thứ có giá trị nhất trong nhà là bốn cái vại đựng gạo. Đó là kỷ vật ông mua ở chợ Phát Diệm bên Ninh Bình hồi còn làm phu kéo thuyền ngang dọc khắp chốn.
Bố con ông “Tư thuyền chài” ở chợ Quỹ (Nghĩa Hòa) có danh là bơi lặn giỏi. Một buổi ông bố khích: “Thấy bảo chú Khóa lặn tốt, ta thử tí xem sao”. Ông Khóa từ tốn: “Không biết em có bằng anh được không, vậy ta thử khoác tay nhau thi lặn”. Cả hai mất tích dưới đáy sông. Từng giây, từng phút trôi qua trong sự sốt ruột của đám đông hiếu kỳ. Mặt sông bỗng ùng ục bóng khí, người trồi lên đầu tiên là “Tư thuyền chài”. Sau một chặp để cho đối thủ uống no nước, giãy giụa chán chê, ông Khóa mới thả tay cho “Tư thuyền chài” trồi lên hớp khí. Đàn trâu của ông Khóa chăn có lúc lên đến cả chục, con nào con nấy béo trục, béo tròn. Mỗi khi trâu ỉa, chẳng ngại ngần ông lùa đôi bàn tay trần xuống đường vét, bốc cho bằng sạch.
Hai mươi tuổi ông Khóa lấy vợ, có được bốn người con, ba gái, một trai. Đứa con trai giống mẹ, cao, lưng gập cong được và dĩ nhiên là không thể có được sức khỏe bạt sơn, cử đỉnh được như bố. Hè bao giờ ông Khóa cũng cởi trần trùng trục phô làn da như đồng hun đỏ au au, đông rét mấy cũng chỉ phong phanh manh áo cộc. Đến nay đã toan về già người đàn ông ngoại sáu mươi này mới biết đến tấm áo rét dày mỏng ra sao.
Khỏe thế nên ai thuê gì ông cũng làm. Một buổi người ta thuê ông đi móc bùn từ mương lên bờ để trồng khoai, 18 m3 đất được hất lên, không khác gì một cái máy xúc hạng nhẹ. Cách mấy năm, lúc đã 60 tuổi, ông Khóa nhận lời đào móng cho một gia chủ tên Căn ở Nghĩa Bình. Ông Căn nói xóc rằng: “Thấy bảo anh Khóa hồi trẻ khỏe lắm, thử vác một tạ xi măng xem nào!”. Ông Khóa nghe thấy cay ở nơi khóe mũi liền bảo: “Một tạ nhằm nhò gì! Nếu em vác được tạ rưỡi thì bác mất gì?”. “Một bữa nhắm cho cả đoàn”. Hai tay ông Khóa cặp hai bao xi măng, miệng ông cắn một bao nữa, đi lại phăm phăm vài vòng quanh sân giữa ánh mắt mỗi lúc một tái dại đi của gia chủ. Không ai ngờ cao chỉ 1m50, nặng có 52 kg mà ông có thể mang được đồ vật nặng gấp ba lần trọng lượng cơ thể.Giữ đúng lời hứa, ông Căn mời cả nhóm thợ đào móng ra chợ khoản đãi thịt chó. Mấy anh em lực điền mỗi người ngốn ba bốn bát bún đã buông đũa riêng ông Khóa gặm xong chiếc đùi chó luộc còn xơi hết mười bát bún. Móc tiền ra khao mà chủ nhà mặt cứ gọi là nhăn như bị.
ĐỆ NHẤT “QUẢN TRÂU”:
Khỏe kinh hồn, bạt vía như thế nhưng ông Khóa vẫn chỉ là đệ nhị, chịu xếp sau cụ “Quản trâu” tức ông Nguyễn Văn Quản ở cùng làng. Khỏe như trâu mà ông Quản còn không coi chúng ra mùi mẽ gì. Hồi bao cấp, khi phụ trách đàn trâu đông tới 197 con của HTX Nghĩa Thành hễ gặp trâu húc nhau ông cầm đuôi lôi sềnh sệch, đau quá nên phải nhả nhau ra.
Lúc dựng nhà, ông sang làng bên mua bốn tảng đá lớn kê cột. Từng tảng, từng tảng được ông vác nghéo lên vai đi về, vừa đi vừa huýt sáo, nhẹ như người đang vác cái bị bông vậy. “Quản trâu” có tài chữa rắn cắn và đùa giỡn với rắn độc. Những con hổ mang to bằng cườm tay người lớn được ông cạo sạch răng độc, vắt lên cổ đi chơi như một thứ đồ trang sức sống.
Trong vùng có đô vật tên Đá nổi tiếng với những ngón đòn hiểm hóc và rất ngông nghênh. Ông Quản thấy ngứa mắt lắm mới lên sới vật thách đấu. Vỗ vào mông đối thủ một cái, thốt nhiên ông giơ cả hai tay nhấc bổng đô Đá lên trời chờ cho van xin rối rít mới hạ xuống. Sau trận giao đấu để đời đó, thái độ của đô Đá bỗng trở lên mềm như con chi chi. Hồi đã ngoại sáu mươi tuổi, ông Dực cầm cày để cho ông Quản mắc vạy lên vai, hì hục kéo ở dược mạ HTX. Hơn một giờ ông Quản kéo được một sào ruộng bằng với tốc độ của trâu cày. Trần Văn Khóa lúc bấy giờ đang độ tuổi thanh niên, kém ông Quản tới hơn ba chục tuổi cũng mắc vạy lên vai. Kéo đâu được sáu xá (sáu vòng) là mồm mũi thi nhau thở hồng hộc.Chẳng ai nỡ trách được ông Khóa nếu biết được hình thể của “Quản trâu” cao trên 1m7, nặng trên 70 kg, cơ bắp lúc nào cũng nổi vồng, nổi cuộn như thừng, như chão. Bảy mươi tuổi ông Quản vẫn lấy vợ hai khi bà cả mất. 99 tuổi giọng nói của ông vẫn oang oang và cái bắt tay cứ như trực muốn kéo người ta ngã chúi về phía trước. DƯƠNG ĐÌNH TƯỜNG.
PS: Một bài viết của hơn 10 năm trước. Ảnh gốc cũ lưu đã lâu nên mất, giờ chỉ còn ảnh resize của hai nhân vật ông Khóa và cụ "Quản trâu"