14/05/2026
Ngày càng có nhiều người quan tâm đến nồng độ testosterone của họ. Vì họ biết đó là một trong những Hormone quan trọng cho cả nam và nữ giới. Nhưng sẽ thế nào nếu có những điều vô tình bạn mắc phải lại thực sự phá hủy testosterone của bạn?
Hôm nay chúng ta sẽ nói về 10 điều vô tình chúng tác mắc phải có thể làm giảm testosterone mà bạn không hề nhận ra. (thời gian đọc 25 phút)
Và trước hết, chúng ta phải nhận ra testosterone quan trọng đến mức nào.
Nó không chỉ liên quan đến cơ bắp và tình dục như hầu hết mọi người vẫn nghĩ. Nó đóng một vai trò chính trong sức khỏe của bạn, cho cả nam và nữ. Nó liên quan đến năng lượng và tâm trạng của bạn. Nó liên quan đến sự trao đổi chất của bạn. Nó liên quan đến sự minh mẫn về tinh thần, và nó thậm chí còn đóng vai trò trong động lực và sự thôi thúc của bạn, cũng như sức khỏe tổng thể của bạn. Điều này đúng cho cả nam và nữ.
Và không theo thứ tự cụ thể, cách đầu tiên bạn phá hủy testosterone của mình là ăn quá nhiều đường và tinh bột (carb).
Bởi vì khi bạn làm điều đó, bạn sẽ làm tăng insulin của mình. Insulin là một hormone đưa đường trong máu ra khỏi dòng máu và vào các tế bào. Và bạn càng ăn nhiều đường và nhiều tinh bột, bạn càng làm cho lượng đường trong máu của mình tăng đột biến và bạn càng làm tăng nồng độ insulin của mình. Và kết quả là bạn sẽ làm giảm nồng độ SHBG, viết tắt của globulin gắn kết hormone giới tính (s*x hormone binding globulin).
Và nếu bạn có ít SHBG hơn thì bạn sẽ có nhiều Estrogen (Estrogen là nhóm nội tiết tố (hormone) sinh dục nữ quan trọng nhất) tự do hơn và kết quả là ít testosterone tự do hơn.
Và nếu bạn ăn tinh bột và đường một cách thường xuyên, bây giờ bạn sẽ liên tục làm tăng nồng độ insulin của mình. Bạn sẽ trở nên kháng insulin, và điều đó cũng liên quan đến bệnh tiểu đường loại 2.
Điều cũng sẽ xảy ra là bạn sẽ làm giảm nồng độ LH (hormone tạo hoàng thể) trong dài hạn. đó là một hormone “nói chuyện” trực tiếp với tinh hoàn và bảo chúng sản xuất testosterone. Vì vậy, với ít hormone tạo hoàng thể hơn (LH), bạn sẽ sản xuất ít testosterone hơn.
Cách thứ hai bạn phá hủy testosterone là do căng thẳng mãn tính (chronic stress).
Và điều đang xảy ra ở đây khi bạn đang bị căng thẳng kéo dài là bạn liên tục làm tăng nồng độ Cortisol (Cortisol là một hormone steroid (glucocorticoid) do tuyến thượng thận sản xuất, thường được gọi là "hormone căng thẳng" vì nó được giải phóng để phản ứng với stress và nguy hiểm. Nó đóng vai trò thiết yếu trong việc điều chỉnh chuyển hóa năng lượng, huyết áp, giảm viêm, và kiểm soát chu kỳ ngủ/thức của cơ thể.) của mình, dẫn đến ít testosterone hơn. Và cách thức hoạt động là cortisol cạnh tranh với testosterone để giành tiền chất, nguyên liệu thô (dinh dưỡng). Và một số hợp chất khác liên quan đến việc sản xuất testosterone là cholesterol và pregnenolone, và một thứ gọi là DHEA, viết tắt của dehydroepiandrosterone. Nhưng điều chúng ta muốn hiểu là tất cả những thứ này đều liên quan đến việc xây dựng cơ thể.
Và khi chúng ta bị căng thẳng mãn tính, cơ thể không ở trạng thái xây dựng, mà ở trạng thái dị hóa (catabolism), phá vỡ mọi thứ. Trong trạng thái này nó chỉ cố gắng tồn tại trong khoảnh khắc và tạo ra một ít năng lượng. Và đó chính xác là những gì căng thẳng mãn tính gây ra (lo âu/ căng thẳng kéo dài).
Mọi cố gắng của cơ thể để tổng hợp đủ dưỡng chất đều bị trạng thái căng thẳng tổng thể phá vỡ mọi thứ. Trong trạng thái đó cơ thể bạn sẽ không ưu tiên sản xuất testosterone.
Cách thứ ba chúng ta phá hủy testosterone là giấc giấc ngủ kém chất lượng.
Testosterone được sản xuất trong giấc ngủ REM (giấc ngủ chuyển động mắt nhanh). Vì vậy, nếu bạn đang có giấc giấc ngủ kém chất lượng hoặc ngủ không đủ giấc, điều đó sẽ khiến bạn bị thiệt hại về testosterone. Thực tế, một tuần giấc ngủ kém chất lượng có thể làm giảm nồng độ testosterone của bạn tới 50%. Và giấc ngủ kém chất lượng cũng làm giảm lượng hormone tạo hoàng thể mà chúng ta vừa đề cập. Và khi LH giảm thì sản xuất testosterone cũng giảm theo.
Cách thứ tư bạn phá hủy testosterone là thông qua các chất gây rối loạn nội tiết (endocrine disruptors).
Và chúng là gì? Chúng là các hóa chất. Chúng là các hợp chất hoạt động thông qua cơ chế chìa khóa và ổ khóa. Vì vậy, nếu bạn có một tế bào và tế bào đó cố gắng giao tiếp với nhiều “sứ giả” hóa học khác nhau, thì nó sẽ có một thụ thể. Và sau đó khi hợp chất đó đến và vừa khít với thụ thể đó, nó sẽ tạo ra một tín hiệu và lúc đó tế bào hoặc được kích thích hoặc bị làm chậm lại. Đây là cách các sứ giả hóa học giao tiếp với tế bào và ra lệnh cho chúng làm gì thông qua các thụ thể.
Nhưng với chất gây rối loạn nội tiết, nó có thể thay thế, có thể phá vỡ sự giao tiếp này bằng cách bắt chước sứ giả hóa học của chính cơ thể.
Và một số hợp chất phổ biến nhất có thể làm điều này là các hợp chất tan trong chất béo như nhựa và thuốc trừ sâu, nhưng cũng có thể là kim loại và các hóa chất khác.
Và nếu những hóa chất này cuối cùng khớp vào thụ thể vốn dành cho thứ khác như testosterone hoặc thứ cần thiết cho sản xuất testosterone, thì những hóa chất này, những chất gây rối loạn nội tiết này sẽ gắn vào và chặn vị trí tín hiệu đó. Và lúc đó chúng ta đã làm gián đoạn quá trình truyền tín hiệu và sản xuất của cơ thể.
Và nếu chúng ta làm gián đoạn sự điều hòa đó, một trong những điều có thể xảy ra tất nhiên là chúng ta làm giảm sản xuất testosterone.
Và cách thứ năm chế độ ăn, chế độ ăn của bạn sẽ can thiệp vào sản xuất testosterone kém là nếu chúng ta ăn một chế độ ăn rất ít chất béo và/hoặc ăn thuần chay.
Và một trong những lý do là cholesterol, như chúng tôi đã đề cập, là nguyên liệu thô cho testosterone. Nó là khối xây dựng cho tất cả các hormone steroid trong cơ thể. Và mặc dù cơ thể sản xuất hầu hết cholesterol – lên tới 75 đến 80% tổng lượng cholesterol được sử dụng trong cơ thể thực sự được sản xuất trong cơ thể – chế độ ăn uống vẫn đóng một vai trò quan trọng. Và khi chúng ta có những thứ như chất béo bão hòa, nó hoạt động phối hợp với cholesterol. Và chúng ta cũng cần những thứ như kẽm (khoáng chất kẽm).
Chúng ta cần vitamin D và vitamin B12. Chúng ta cũng cần một thứ gọi là creatine và carnitine, có trong các sản phẩm động vật. Và nếu chúng ta không nhận được những thứ này, mặc dù chúng ta vẫn có thể tạo ra nhiều cholesterol, các nhà nghiên cứu đã phát hiện rằng cholesterol từ chế độ ăn uống vẫn rất, rất quan trọng.
Và nếu bạn có chế độ ăn rất ít chất béo hoặc ăn thuần chay, bạn có thể giảm testosterone tới 10 đến 15%. Và điều này đã được báo cáo trên Tạp chí Nội tiết lâm sàng và Chuyển hóa (Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism).
Và cách thứ sáu chúng ta có thể gây hại cho nồng độ testosterone của mình là thiếu rèn luyện sức mạnh (strength training).
Vì vậy, loại rèn luyện sức mạnh mà chúng ta cần là loại tác động lên các nhóm cơ lớn. Và chúng ta không chỉ cần sử dụng chúng. Chúng ta cần đẩy chúng. Chúng ta cần thách thức chúng. Và tất nhiên, một trong những hormone giúp xây dựng cơ bắp là testosterone.
Vì vậy, khi chúng ta thách thức các nhóm cơ lớn, phá vỡ chúng và cần xây dựng lại chúng, đó là một kích thích để cơ thể sản xuất nhiều testosterone hơn. Và các nhóm cơ tốt nhất chúng ta có thể sử dụng cho việc này là cơ chân và cơ mông (gluteus), bởi vì chúng có khối lượng lớn nhất. Vì vậy, nếu chúng ta thực sự đẩy và thách thức chúng (qua rèn luyện), đó là nơi chúng ta đạt được hiệu quả lớn nhất. Nhưng cũng có những cách khác để thách thức cơ thể.
Chúng ta có thể làm điều đó với một nhóm cơ lớn, nhưng chúng ta cũng có thể làm điều đó bằng cách đẩy nhịp tim lên gần mức tối đa. Vì vậy, tập luyện ngắt quãng cường độ cao (high intensity interval training) cũng sẽ làm được điều đó. Vì vậy, nếu bạn đưa nhịp tim của mình lên trên 90% mức tối đa, thì đó cũng là một thách thức rất lớn đối với cơ thể để sản xuất hormone tăng trưởng và testosterone. Và một cách phổ biến khác đã được nói đến rất nhiều trong những năm gần đây là tắm nước đá (ice bath). Nếu bạn ngâm mình trong nước lạnh, đó là một căng thẳng ngắn hạn rất lớn và một thách thức rất lớn đối với cơ thể.
Một số người có thói quen vào phòng xông hơi khô trước sau đó mới tắm nước đá. Vì vậy, bạn có thể tắm nước đá nếu bạn thích kiểu đó. Và điều này sẽ tạo ra một thách thức tuyệt vời cho cơ thể, làm tăng đủ loại hormone.
*Đối với các cơ thể đang không khỏe mạnh (viêm kéo dài) thừa cân, béo phì, huyết áp cao,… chúng tôi không khuyến cáo sử dụng các cách trên, nếu không có chuyên gia theo dõi.
Và cách thứ bảy bạn có thể làm hỏng testosterone của mình là có quá nhiều mỡ trong cơ thể.
Và ở đây chúng ta đang nói cụ thể về mỡ nội tạng (visceral fat). Đây là loại mỡ liên quan đến căng thẳng, liên quan đến dư thừa fructose (và một lần nữa, một nửa của đường là fructose), và cũng liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (non-alcoholic fatty liver disease). Vì vậy, fructose sẽ gây ra bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, cũng giống như cách rượu gây ra gan nhiễm mỡ cho bạn.
Và một khi bạn bị gan nhiễm mỡ hoặc bắt đầu gan nhiễm mỡ, điều đó thường sẽ tạo ra rất nhiều mỡ nội tạng. Và vấn đề ở đây là bạn sẽ làm mất cân bằng một thứ gọi là aromatase trong cơ thể. Và có một con đường gọi là con đường aromatase. Và lý do chúng ta quan tâm đến điều đó là vì nó chuyển đổi testosterone thành estrogen (Hoccmone nữ). Và đây là lúc chúng ta thực sự cần hiểu rằng đây là một vấn đề có thật.
Bởi vì nếu bạn có testosterone thấp, nếu bạn đi xét nghiệm và phát hiện ra testosterone của mình thấp, và bạn cho rằng việc đơn giản chỉ là bổ sung một ít testosterone – bạn có thể dùng dạng viên hoặc bôi lên cơ thể dưới dạng kem – nhưng điều gì sẽ xảy ra khi bổ sung testosterone nếu bạn có con đường aromatase mất cân bằng vì bạn có nhiều mỡ nội tạng, gan nhiễm mỡ và kháng insulin? Lúc đó bạn sẽ chuyển đổi lượng testosterone được bổ sung đó thành estrogen.
Vì vậy, bạn thực sự có thể bắt đầu bôi kem testosterone và tất cả những gì thực sự xảy ra là bạn làm tăng estrogen của mình. Vì vậy, nó có hiệu quả với một số người, nhưng hãy nhận thức rằng nó không đơn giản chỉ là uống hoặc bôi một ít testosterone.
Và cách thứ tám chúng ta có thể gây hại cho testosterone là tập luyện quá sức (overtraining).
Mặc dù chúng ta vừa nói về việc tập luyện quan trọng như thế nào để sản xuất testosterone, nhưng chúng ta không được phép tập luyện quá sức, đặc biệt là không có đủ thời gian phục hồi. Và có một quan niệm sai lầm rất lớn ở đây rằng trong khi bạn tập luyện bạn đang xây dựng cơ bắp. Và điều này không đúng. Tập thể dục đồng nghĩa với sự phá vỡ. Khi bạn tập thể dục, bạn làm rách các sợi cơ. Bạn phá vỡ chúng và cơ thể phải tái chế chúng.
Và sau đó NẾU và khi bạn có đủ thời gian phục hồi, cơ thể bạn có thể sửa chữa, bạn có thể phục hồi, và khi đó khối lượng cơ bắp có thể tăng như một kết quả của việc phá vỡ chúng trước. Nhưng nếu bạn không có đủ thời gian phục hồi, thì bạn cũng không cho cơ thể cơ hội để xây dựng lại. Và đây cũng là lý do tại sao nhiều vận động viên thể hình và những người tập tạ nặng rất chăm chỉ luân phiên các ngày để tập trung vào một nhóm cơ cụ thể.
Vì vậy, họ tập chân vào một ngày, sau đó tập thân trên vào một ngày khác, và sau đó vào ngày thứ ba họ có thể nghỉ ngơi. Và bằng cách đó, bạn cần có 48 đến 72 giờ nghỉ ngơi sau khi tập luyện nặng cho một phần cơ thể.
Và một cách bạn có thể thấy quan niệm sai lầm này phổ biến đến mức nào là bằng cách xem phim. Các bạn có thường thấy nhân vật chính tập luyện rất vất vả vào một ngày trước sự kiện quan trọng. Thực ra tất cả những gì bạn sẽ đạt được ở đó là bạn sẽ phá vỡ cơ thể.
Bạn sẽ làm tăng cortisol. Bạn sẽ làm tăng viêm nhiễm và bạn sẽ làm giảm testosterone.
Ví dụ như tôi là vận động viên Olympic. Trước các trận đấu, tôi sẽ tập ngày càng ít hơn khi đến gần ngày thi đấu. Bạn vẫn sẽ tập luyện nhưng bạn tăng chất lượng và cường độ, và bạn giảm số lượng. Bằng cách đó, bạn không phá vỡ các sợi cơ. Bạn không tạo ra viêm nhiễm. Bạn chỉ đang điều chỉnh cơ thể. Bạn đang điều chỉnh thời gian.
Bạn đang tăng trương lực cơ để bạn chỉ trêu ngươi cơ thể, làm cho nó sẵn sàng và đói khát cho "miếng thịt" (ngày thi đấu).
Nhưng nếu bạn làm những gì họ làm trong phim, tất cả những gì bạn làm là bạn xuất hiện trong ngày thi đấu và bạn thực sự mệt mỏi, đau đớn và uể oải. Haha
Cách thứ chín bạn có thể giảm testosterone là uống quá nhiều rượu.
Và chúng tôi vừa đề cập đến việc uống quá nhiều rượu có thể góp phần gây gan nhiễm mỡ và mỡ nội tạng như thế nào, và điều đó có thể làm thay đổi con đường aromatase nơi chúng ta biến testosterone thành estrogen. Nhưng một điều tồi tệ nữa là nếu chúng ta gây căng thẳng cho gan với nhiều rượu, thì chúng ta đang làm giảm khả năng chuyển hóa và phân hủy estrogen của gan.
Và phân hủy hormone là một trong những chức năng quan trọng nhất của gan. Chúng được tạo ra, sau đó chúng có một chu kỳ bán rã nhất định. Chúng chỉ nên hoạt động trong một thời gian giới hạn, và sau đó chúng ta nên phân hủy chúng. Đó là cách bình thường và đó là cách chúng ta có thể cân bằng hormone. Nhưng nếu chúng ta can thiệp vào quá trình chuyển hóa estrogen của gan, thì kết quả là chúng ta sẽ có nhiều estrogen hơn và ít testosterone hơn. Ngoài ra, một lá gan bị căng thẳng sẽ không thể hấp thụ kẽm tốt.
Và kết quả là chúng ta sẽ sản xuất ít testosterone hơn.
Và cách thứ mười khiến nồng độ testosterone giảm là thiếu hụt vitamin D, bởi vì vitamin D hoạt động như một hormone.
Nó là một hormone và nó liên quan trực tiếp đến việc sản xuất testosterone. Nó cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sự biểu hiện gen. Vì vậy, với ít vitamin D hơn, chúng ta sẽ sản xuất ít testosterone hơn.
Như bạn có thể thấy, có nhiều điều hơn thế này so với việc chỉ đo nồng độ và uống một ít testosterone nếu nó thấp. Bạn muốn hiểu tất cả các khía cạnh khác nhau về cách cơ thể bạn hoạt động và những yếu tố khác nhau nào có thể góp phần khôi phục lại sự cân bằng.
Và nếu bạn thấy điều này hơi phức tạp, đừng thất vọng, bởi vì đúng là nó phức tạp haha.
Nếu bạn thích bài viết này, xin để lại 1 like và theo dõi cảm ơn và hẹn gặp lại các bạn trong các bài viết khác.
Nguồn: Tiến sĩ. Sten Ekberg
08/05/2026
06/05/2026
01/05/2026