Hanoi Nikenkan - ハノイニ剣館

Trong văn hóa kiếm đạo, Sageo (下げ緒) không đơn thuần chỉ là một sợi dây thừng, mà là một phụ kiện mang tính chiến thuật, thẩm mỹ và tinh thần quan trọng đối với một thanh Katana hoặc Wakizashi.

Cấu tạo và Chất liệu
• Chất liệu: Thường được làm từ lụa (silk) cao cấp, cotton hoặc da. Đối với các thanh kiếm hiện đại dùng trong tập luyện (Iaido), Sageo thường làm bằng sợi tổng hợp để tăng độ bền.
• Cách bện: Sageo được bện theo các kỹ thuật truyền thống gọi là Kumihimo. Có nhiều kiểu bện khác nhau từ đơn giản đến phức tạp (như Shigeuchi hoặc Kakucho), tạo nên độ dày và độ bám khác nhau.
• Vị trí: Sageo được luồn qua một cái lỗ nhỏ (gọi là Kurigata) trên vỏ kiếm (Saya).

Chức năng chính
Dù thường bị lầm tưởng chỉ là đồ trang trí, Sageo có những công năng rất thực tế:
• Cố định thanh kiếm: Chức năng nguyên thủy nhất là dùng để buộc vỏ kiếm (Saya) vào dây đai lưng (Obi). Điều này giúp Saya không bị tuột khỏi Obi khi võ sĩ di chuyển nhanh hoặc thực hiện các đòn rút kiếm (Nukitsuke).
• Kiểm soát vỏ kiếm: Khi rút kiếm, Sageo đóng vai trò là sợi dây bảo hiểm, giữ cho Saya luôn ở vị trí thuận lợi nhất trên hông, không bị xoay hoặc trượt ra sau quá xa.
• Trang trí và Đẳng cấp: Màu sắc và họa tiết của Sageo thường phản ánh địa vị của Samurai hoặc phong cách của trường phái võ thuật.

Công năng "bí mật" trong chiến đấu
Trong các trường phái võ thuật cổ (Koryu), Sageo còn được sử dụng như một vũ khí hỗ trợ hoặc dụng cụ sinh tồn:
• Hojojutsu (Nghệ thuật trói): Dùng để trói tù binh sau khi tước vũ khí.
• Tasuki-gake: Dùng để buộc tay áo Kimono lên cao giúp võ sĩ cử động tay thoải mái hơn khi chiến đấu.
• Bẫy và báo động: Có thể dùng căng ngang lối đi làm bẫy vấp hoặc treo các vật nặng để tạo tiếng động báo động khi có kẻ xâm nhập.

Cách thắt Sageo (Sageo-musubi)
Cách thắt Sageo là một phần của lễ nghi (Reiho) trong kiếm đạo:
• Khi đeo kiếm: Sageo được buộc một cách chắc chắn nhưng linh hoạt vào Obi.
• Khi trưng bày: Sageo được thắt thành các nút thắt nghệ thuật rất phức tạp và đẹp mắt (như nút bướm) để thể hiện sự tôn trọng đối với thanh kiếm khi nó đang "nghỉ ngơi" trên giá.

Lưu ý cho người tập Kendo/Iaido:
Nếu bạn đang sở hữu một thanh kiếm để trưng bày tại câu lạc bộ hoặc tập Iaido, việc chọn màu sắc Sageo thường nên tương đồng hoặc tương phản một cách tinh tế với dây quấn cán kiếm (Tsuka-ito) và màu của Saya.

Lịch sử phát triển của Tsuba (Kiếm cách - 鍔) không chỉ là câu chuyện về một phụ kiện bảo vệ, mà còn là tấm gương phản chiếu sự biến đổi của lịch sử quân sự, kỹ thuật rèn kim loại và cả mỹ thuật tinh hoa của Nhật Bản qua từng thời kỳ.
Dưới đây là các giai đoạn phát triển chính của Tsuba trên thanh Katana:
1. Thời kỳ sơ khai (Nara & Heian - Thế kỷ 8 đến 12)
Trong giai đoạn này, kiếm Nhật chủ yếu là dạng thẳng (Chokuto). Tsuba thời kỳ này rất đơn giản và thô sơ.
• Nerigawa Tsuba: Làm từ nhiều lớp da thuộc ép chặt, sau đó sơn mài để tăng độ cứng. Mục đích duy nhất là bảo vệ tay khỏi bị trượt lên lưỡi kiếm.
• Kanamono Tsuba: Bắt đầu xuất hiện các loại Tsuba bằng sắt hoặc đồng mỏng, hình dáng chủ yếu là hình tròn hoặc hình bầu dục đơn giản, không trang trí.
2. Thời kỳ Chiến loạn (Kamakura & Muromachi - Thế kỷ 12 đến 16)
Đây là thời đại của các Samurai chiến trường. Tsuba giai đoạn này nhấn mạnh vào công năng thực chiến.
• Tosho Tsuba (Tsuba của thợ rèn kiếm): Chính những người thợ rèn kiếm đã tự tay làm Tsuba. Chúng được làm từ sắt rèn, mỏng nhưng cực kỳ bền chắc.
• Katchushi Tsuba (Tsuba của thợ rèn giáp): Các thợ rèn giáp bắt đầu tham gia sản xuất. Đặc trưng là phần vành (mimi) được uốn cong hoặc làm dày lên để gia cố.
• Thiết kế Sukashi (Đục rỗng): Bắt đầu xuất hiện các hình chạm khắc đục rỗng đơn giản (hoa văn gia tộc, biểu tượng tâm linh). Việc đục rỗng không chỉ để đẹp mà còn để giảm trọng lượng của thanh kiếm, giúp võ sĩ xoay sở nhanh hơn trên chiến trường.
3. Thời kỳ Azuchi-Momoyama (Thế kỷ 16 - cuối 17)
Đây là thời kỳ chuyển giao, khi sự giàu sang và quyền lực bắt đầu được thể hiện qua vũ khí.
• Tsuba bắt đầu trở nên lộng lẫy hơn với việc sử dụng các kim loại quý như Vàng và Bạc để khảm (Zogan).
• Các họa tiết bắt đầu phức tạp hơn, phản ánh gu thẩm mỹ xa hoa của các lãnh chúa thời bấy giờ.
4. Thời kỳ Edo (Thế kỷ 17 - 19) – Đỉnh cao của nghệ thuật
Khi Nhật Bản bước vào thời kỳ thái bình dài gần 300 năm, Katana từ vũ khí chiến trường trở thành biểu tượng địa vị của Samurai. Tsuba lúc này được coi là một tác phẩm nghệ thuật độc lập.
• Sự ra đời của các nghệ nhân Tsuba chuyên nghiệp: Thay vì thợ rèn kiếm, các gia tộc nghệ nhân chuyên biệt (như Goto, Nara, hay Shoami) xuất hiện.
• Chất liệu đa dạng: Sử dụng các hợp kim đặc biệt như Shakudo (vàng và đồng tạo màu đen sâu) hay Shibuichi (bạc và đồng tạo màu xám tinh tế).
• Chủ đề trang trí: Từ phong cảnh, điển tích lịch sử, đến các loài hoa lá, muông thú được chạm khắc vô cùng tinh xảo theo kỹ thuật đắp nổi (Takabori).
• Cấu trúc 3 lỗ: Ngoài lỗ chính cho lưỡi kiếm (Nagako-ana), Tsuba thời này thường có thêm 2 lỗ phụ để cài dao nhỏ (Kozuka) và trâm cài tóc/dụng cụ đa năng (Kogai).
5. Thời kỳ Minh Trị và Hiện đại (Sau năm 1868)
Sau sắc lệnh cấm mang kiếm (Haitorei), các thợ làm Tsuba mất đi thị trường truyền thống.
• Nghệ thuật làm Tsuba chuyển sang sản xuất đồ lưu niệm, trang trí cho những người sưu tầm.
• Ngày nay, trong Kendo, chúng ta sử dụng Tsuba nhựa hoặc da trên thanh Shinai. Dù vật liệu thay đổi, nhưng hình dáng tròn truyền thống và công năng ngăn chặn kiếm của đối phương trượt vào tay vẫn được giữ nguyên vẹn.
Ý nghĩa của các chi tiết trên Tsuba:
• Bảo vệ: Ngăn lưỡi kiếm đối phương chém trúng tay.
• Cân bằng: Tsuba đóng vai trò là quả đối trọng, giúp điều chỉnh điểm cân bằng của thanh kiếm (Balance point).
• Tâm linh: Các họa tiết trên Tsuba thường mang ý nghĩa hộ mệnh, cầu may mắn hoặc thể hiện triết lý của người sử dụng.

Đối đầu với một võ sĩ Nito-ryu (Nhị kiếm) thường gây áp lực tâm lý lớn cho người sử dụng Itto (Nhất kiếm) vì cấu trúc phòng thủ và tấn công của họ rất lạ lẫm. Tuy nhiên, Nito không phải là bất bại; họ có những điểm yếu chí tử về khoảng cách và sự phân tán lực.
Dưới đây là những chiến thuật hiệu quả nhất để khắc chế Nito trong Kendo:
1. Kiểm soát Khoảng cách (Ma-ai) là then chốt
Võ sĩ Nito có hai tầm đánh khác nhau: thanh kiếm ngắn (Shoto) dùng để kiểm soát khoảng cách gần và thanh kiếm dài (Daito) để dứt điểm.
• Chiến thuật: Tuyệt đối không đứng ở khoảng cách Chika-ma (khoảng cách gần). Đây là "vùng chết" vì Shoto của đối phương sẽ dễ dàng đè hoặc gạt kiếm của bạn, tạo điều kiện cho Daito chém Men hoặc Do.
• Giải pháp: Duy trì khoảng cách hơi xa một chút (To-ma). Ở khoảng cách này, thanh Shoto của họ trở nên vô dụng, và bạn chỉ phải đối phó với một thanh Daito (vốn thường ngắn hơn thanh Shinai tiêu chuẩn của người tập Itto).
2. Tấn công vào thanh kiếm ngắn (Shoto)
Nhiều người sợ thanh Shoto nên thường tìm cách né tránh nó. Thực tế, cách tốt nhất là khống chế nó.
• Kỹ thuật: Sử dụng các đòn Osae-waza (đè kiếm) hoặc Harai-waza (gạt kiếm) trực tiếp vào thanh Shoto. Khi thanh Shoto bị lệch hướng hoặc bị đè chặt, cấu trúc phòng thủ của Nito sẽ bị vỡ, khiến đối phương lúng túng.
• Mục tiêu: Đè thanh Shoto vào sát người đối phương để khóa luôn tầm vung của thanh Daito.
3. Tập trung vào các mục tiêu "mở"
Khi võ sĩ Nito giơ cao thanh Daito (thường ở thế thủ Jodan), cơ thể họ sẽ lộ ra những khoảng trống lớn:
• Tsuki (Đâm): Đây là đòn đánh cực kỳ hiệu quả chống lại Nito. Một cú đâm chính xác vào cổ họng khiến đối phương khó lòng dùng một tay để đỡ gạt hiệu quả mà vẫn giữ được thăng bằng.
• Kote (Cổ tay) của tay cầm Daito: Vì họ chỉ cầm kiếm dài bằng một tay, lực giữ kiếm sẽ yếu hơn bình thường. Một đòn chém Kote mạnh có thể khiến họ đánh rơi kiếm hoặc mất khả năng phản công.
• Mục tiêu phía dưới (Do): Khi họ tập trung giơ cao Daito để bảo vệ phần Men, phần Do thường bị hở, đặc biệt là phía đối diện với tay cầm Shoto.
4. Tận dụng sự tiêu hao thể lực
Cầm Daito bằng một tay và duy trì thế thủ Nito trong thời gian dài rất nhanh mỏi.
• Chiến thuật: Hãy chủ động di chuyển liên tục và thực hiện các đòn nhử (Fente). Khi đối phương phải liên tục nâng hạ thanh Daito bằng một tay để phòng thủ, tốc độ của họ sẽ giảm dần về cuối trận.
5. Giữ vững trung tâm (Chudan-no-kamae)
Đừng để bị đánh lạc hướng bởi sự chuyển động của hai thanh kiếm.
• Hãy giữ mũi kiếm của bạn thẳng vào yết hầu đối phương. Trong Kendo, đường thẳng là đường ngắn nhất. Dù họ có hai kiếm, họ vẫn phải di chuyển chúng theo quỹ đạo vòng để chạm vào bạn, trong khi bạn chỉ cần một cú đâm hoặc chém thẳng dọc tâm đạo.
6. Tinh thần không sợ hãi (Fudoshin)
Nito thắng phần lớn nhờ sự hoang mang của đối thủ.
• Kiai (Tiếng hét): Hãy hét lớn và áp đảo ngay từ đầu. Khi bạn thể hiện sự quyết tâm tấn công vào trung lộ mà không sợ thanh Shoto, chính võ sĩ Nito sẽ là người phải lùi lại để tái lập phòng thủ.
Tóm tắt chiến thuật:
1. Đứng xa ra: Vô hiệu hóa thanh kiếm ngắn.
2. Đâm Tsuki: Tận dụng sơ hở của thế thủ cao.
3. Chém Kote: Tấn công vào tay cầm kiếm dài vốn đang yếu lực hơn.
4. Không sa lầy: Đánh nhanh, rút nhanh, không đứng lại gần để bị "khóa" kiếm.
Việc tập luyện thi đấu với những người tập Nito trong Dojo là cách tốt nhất để bạn làm quen với nhịp độ và không còn cảm thấy "ngợp" khi bước vào giải đấu chính thức.

Nitou giáo 🤭🫣😈

Tư thế (Stance), Bộ Pháp (Footwork), Nhãn Pháp của Miyamoto Musashi kiếm sĩ vĩ đại nhất mọi thời đại

*Trích: Gorin no Sho (五輪書 (Ngũ Luân Thư)/ ごりんのしょ) là tên một tập binh pháp thư do kiếm khách Nhật Bản là Miyamoto Musashi biên soạn. Người ta cho rằng tác phẩm này được Musashi chấp bút trong hang động Reigan-dō trên đỉnh núi Kimpōzan thuộc xứ Kumamoto trước khi ông mất, trong khoảng thời gian từ năm Kan'ei thứ 20 (1643) cho đến năm Shōhō thứ 2 (1645).

"TƯ THẾ TRONG BINH PHÁP
Hãy vào tư thế thủ với đầu thẳng đứng, không cúi xuống cũng không nhìn lên hay quay sang
trái, phải. Trán và ấn đường không nhíu lại. Mắt ngươi không được nhìn láo liên hay chớp mà
phải khép hờ lại. Với vẻ mặt điềm tĩnh, ngươi phải giữ đường sống mũi ngay thẳng với cảm
giác hơi phồng cánh mũi lên. Giữ đường gáy cho thẳng, dồn lực vào đường chân tóc cũng như
từ vai xuống khắp châu thâu. Hai vai hạ thấp, hai mông rút vào, ngươi hãy dồn lực vào hai
chân, từ đầu gối đến đầu ngón chân. Dồn lực vào bụng dưới để hai eo không bị uốn cong.
Nhét đoản kiếm vào đai sát bụng dưới, nhờ đó đai của ngươi không lỏng. Điều này được gọi
là “niêm kiếm”.
Trong mọi hình thức binh pháp, điều cần thiết là phải duy trì tư thế chiến đấu trong cuộc sống
hằng ngày và biến tư thế thường nhật của ngươi thành một tư thế chiến đấu. Phải nghiên cứu
điều này một cách cặn kẽ.

NHÃN PHÁP
Ánh mắt nhìn phải rộng và bao quát. Đây là cách nhìn “quan” và “kiến”. Quan thì mạnh còn
kiến thì yếu.
Điều cần thiết cho binh pháp là phải nhìn được cả hai phía mà không cần phải đảo mắt qua
lại. Ngươi không có được khả năng này một cách nhanh chóng. Hãy học những điều được viết
ra nơi đây, hãy sử dụng nhãn pháp trong cuộc sống hàng ngày và đừng thay đổi dù có bất cứ
chuyện gì xảy ra.
Trong binh pháp, điều quan trọng là phải thấy các sự vật ở nơi xa như thể đang ở gần và nhìn
sự vật gần với một khoảng cách xa. Điều quan trọng trong binh pháp là biết được kiếm của
đối thủ và không bị chi phối bởi những cử động vô nghĩa của thanh kiếm đó. Ngươi phải
nghiền ngẫm điều này. Đối với các cuộc tranh tài thì giữa hai cá nhân cũng như đối với các
trận chiến đông đảo, nhãn pháp vẫn là một.

BỘ PHÁP
Với các đầu ngón chân hơi nhớm lên, ngươi bám chặt gót vào đất. Dù duy chuyển nhanh hay
chậm, bước lớn hay bước nhỏ, chân ngươi phải luôn luôn di chuyển như trong cách đi bình
thường. Ta không thích ba bộ pháp thường được biết như phi bộ, phù bộ và định bộ.
Trong Đạo binh pháp thì điều thường gọi là âm dương bộ rất quan trọng. Âm dương bộ có
nghĩa là không di chuyển bằng một chân. Nó có nghĩa chuyển động đôi chân trái- phải và
phải- trái trong lúc chém, lúc bước lùi và lúc gạt kiếm. Ngươi không nên di chuyển chân nào
một cách ưu tiên."