Coach Tami Phạm

CÔNG THỨC ĐỊNH VỊ GIÁ TRỊ CHO BẢN THÂN

Có những ngày, không biết mình là ai và đây là đâu, hay là kiểu hôm nay trời nhẹ lên cao, tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn.

.. Thì cũng không sao đâu.

Có những giai đoạn trong cuộc đời, chúng ta thấy những thứ mình theo đuổi trước đây bây giờ không còn giá trị. Và trong lúc chưa tìm được hệ giá trị mới, thì nó có hơi chông chênh, lao chao một chút.

Định vị giá trị cũng giống như tìm một điểm neo. Điểm neo có thể là một vài thứ bên ngoài, cũng có thể là một cái trục bên trong.

Nếu chúng ta được nuôi nấng và lớn lên bình thường, chúng ta sẽ neo giá trị của mình vào một số benchmark của xã hội.

Ví dụ:

Giá trị = giá tiền. Tiền là một phát minh vĩ đại của nhân loại, quy đổi hết tất cả mọi thứ mà con người cần ( cả ăn được và không ăn được) thành đơn vị đo lường chung. Nếu ai đó đồng ý mua tác phẩm của bạn, mua thời gian của bạn bằng tiền, hiển nhiên bạn thấy tác phẩm của mình và thời gian của mình có giá trị.

Giá trị = thành tích. Quá rõ ràng, từ bé đến lớn ai cũng bị ám ảnh bởi chuyện mình làm được cái gì hay không. Đi làm thì KPI, result oriented. Về nhà thì vợ đẹp con ngoan ba tầng bốn bánh.

Giá trị = điều có ích cho người khác. Chỗ này thì hơi khó chút. Như thế nào là có ích, và người khác là người nào. Cũng lắm khi có sự hiểu lầm dẫn đến câu hỏi ngược lại về chuyện ai đó có ích cho ai đó hay không.

Giá trị = vẫn còn có mặt, vẫn còn tỉnh táo. Nghĩa là chưa bị vô tù, chưa vô nhà thương điên, chưa làm chuyện gì phá hoại, chưa buông xuôi. Nhà nước vẫn coi là công dân tốt. Gia đình vẫn muốn nhìn thấy mặt. Vũ trụ vẫn cho mình sống tiếp. Bản thân vẫn chăm sóc mình hàng ngày.

Còn những khi mông lung, cần phải xác định lại, thì mình có hai cái tool, lâu lâu có thể lấy ra xài, cũng tàm tạm.

TOOL HƯỚNG NGOẠI

Là bí kíp của marketing mà mình thấy là áp dụng vô cuộc sống cũng được. Công thức này xuất phát từ bên ngoài trước, rồi mới quay về bên trong.

3 câu hỏi magic question:

1. Mình muốn có giá trị với ai? Với cuộc đời mà tạo hoá đã "giao phó" cho mình (là cuộc đời của chính mình đó), hay là cha mẹ, người đã sinh ra ta (mặc dù lúc đó không biết đứa con mình sẽ ra sao hết), hay là những người kề cận mỗi ngày, hay xa hơn nữa là quê hương đất nước, trái đất, thiên hà...

2. Mình có gì để có thể có ích cho đối tượng đó? Thời gian, công sức, kết quả, sự quan tâm, một nụ cười, hay chỉ là bớt gây rối thôi cũng được.

3. Bao nhiêu và bằng cách nào? Vậy là bây giờ cần có gạch đầu dòng về hành động. Rồi thực hiện theo đó. Nếu không ổn? Thì quay lại sửa các gạch đầu dòng. Rồi lại thử lại.

TOOL HƯỚNG NỘI (SELF-REFLECTION, SELF-COACHING)

Là việc nhìn lại trải nghiệm cá nhân. Gom gom những sự việc khiến ta suy tư, và thử phân loại.

Điều gì làm cho mình thấy đi lạc? Điều gì làm mình cảm thấy được trở về?

Điều gì mình có thể chấp nhận? Điều gì mình không thể?

Điều gì khiến mình cảm nhận sâu sắc? Điều gì không?

Nhịp điệu nào làm mình lên năng lượng? Nhịp điệu nào rút cạn năng lượng của mình?

Khi không bị áp lực hay lý lẽ nào, điều gì mình muốn làm nhất?

Những lúc đầu óc thư giãn nhất (lúc đi tắm, lúc thiu thiu ngủ, lúc phê nhạc, lúc tập trung cầu nguyện ông bà tổ tiên...) có keyword nào bất thần rơi xuống mà khiến mình sáng bừng?

*** Cuối cùng thì, nếu không biết bám vào đâu cho xứng đáng, thì mình nghĩ, bám vào mình là... chắc ăn nhất.

Bởi vì, còn thở là còn gỡ.

ĐI TÌM CHÂN GIÁ TRỊ CỦA BẢN THÂN

Có đôi lúc, thấy mình không có giá trị, không biết sống trên đời này liệu có ý nghĩa gì. Nên lắm khi buồn đời, ta đi tìm ý nghĩa của cuộc sống.

Nhưng khoan đã.

Liệu có phải, ý nghĩa là thứ phải đi tìm mới có hay không?

Hay là ý nghĩa luôn có ở đó rồi, nhưng bằng cách nào đó, ta đã đánh mất nó?

Hay, chỉ là nó đang mờ nhạt, một cách tạm thời?

3 câu hỏi là 3 level khác nhau của sự chông chênh.

1. --> Thấy vô giá trị sau những sự kiện xảy ra, những bằng chứng có thật hẳn hoi.
- Sau những cố gắng nhưng không được ghi nhận. Đã nỗ lực rất nhiều, nhưng kết quả không như mong đợi. Hoặc tệ hơn: chẳng ai nhận ra rằng mình đã cố gắng.“Vậy thì mình cố gắng cũng không có tác dụng gì."

- Khi nhìn người ta và thấy mình kém cỏi. Những khi nội lực đang mạnh thì có thể ăn mừng thành công của bạn bè, còn khi đang mệt, đang trống rỗng, thì một thành quả nhỏ xíu của người khác cũng đủ làm mình thấy… thừa thãi.

- Khi bị chối từ. Thi rớt, phỏng vấn rớt, người yêu chia tay, khách hàng quay lưng... "Họ đã không chọn mình, vậy chắc mình không có giá trị gì nữa."

- Khi mất đi một điều quan trọng. Mình chỉ có giá trị với người đó. Bây giờ cuộc sống này hoàn toàn vô nghĩa. "Sự tồn tại của mình cũng không có ý nghĩa với ai hết."

2. --> Niềm tin vững chắc về sự vô giá trị của bản thân
Không chỉ là một cảm giác mơ hồ và tạm thời. Mà là một sự củng cố qua thời gian và có những bằng chứng chắc chắn hơn.

- LUÔN thấy mình “không đủ”. Không đủ giỏi, không đủ quan trọng, không đủ xứng đáng. Dù có cố gắng hay đạt được điều gì, niềm vui cũng trượt qua rất nhanh, nhường chỗ cho suy nghĩ: “Chắc là may mắn thôi, ai cũng làm được.”

- LUÔN So sánh mình với người khác và LUÔN thua cuộc. Người khác sống có mục đích hơn, thành công hơn, được yêu thương hơn. Còn mình thì như đứng bên lề cuộc sống, nhìn mọi thứ trôi qua mà không biết mình ở đó để làm gì.

- Cảm giác tồn tại nhưng không thật sự “có mặt”. Vẫn đi làm, vẫn nói cười, vẫn hoàn thành trách nhiệm. Nhưng bên trong là một khoảng trống mơ hồ, như thể nếu mình biến mất thì mọi thứ cũng chẳng khác đi bao nhiêu.

- Khó đón nhận sự quan tâm hay lời khen. Khi ai đó thương mình, khen mình, giúp mình, trong lòng không thấy ấm lên mà lại thấy ngại, thấy áy náy, thậm chí thấy… không xứng.

- Lập tức chiếm lấy suy nghĩ khi bạn vừa dừng lại. Lúc đêm xuống. Lúc nằm im, không còn việc gì để làm. Khi tiếng ồn bên ngoài tắt đi, những câu hỏi bên trong bắt đầu vang lên:
“Rồi sao nữa? Mình sống để làm gì?”

- Mệt mỏi với chính sự tồn tại của mình. Không hẳn là muốn biến mất, nhưng là không biết tồn tại để làm gì. Sống trở thành một việc phải chịu đựng hơn là một điều có thể mong chờ.

3. --> Đời, về cơ bản là buồn... cười
Không chỉ mình mình là vô nghĩa. Mà cuộc đời, vốn là buồn, hoặc buồn... cười.

“Nếu tất cả rồi cũng qua đi, thì cố gắng để làm gì?”

“Ý nghĩa là thứ mình phải tìm, hay chỉ là thứ mình tự bịa ra?”

“Mình muốn sống một đời có ý nghĩa thật. “Hay là chẳng có ý nghĩa nào cả?”

MỘT CÁCH TIẾP CẬN KHÁC

Trong khai vấn, một trong những thứ được trao đổi là Perspective (góc nhìn).

"Thay vì đi tìm ý nghĩa cuộc sống, phải chăng chỉ cần chúng ta tìm ra điều gì đang khiến chúng ta xa rời ý nghĩa vốn có của cuộc sống?"

"Thay vì đi tìm kiếm tình yêu, phải chăng chỉ cần tháo dỡ những rào cản đang ngăn cản tình yêu đến với mình?"

Thay vì cố chứng minh rằng mình có giá trị, có thể nào chỉ cần làm hoà với những tổn thương trong quá khứ khiến ta thấy mình vô dụng?"

Thay vì cố chạy theo định nghĩa giá trị của người khác, hay là mình chỉ cần cảm nhận cuộc sự có mặt của mình, vốn nó đã là lý do để ta sinh ra trên cõi đời?"

Hoặc có khi, chỉ là ta thấy mệt, thấy vô hình, không được nhìn thấy, không được nghe, không được hiểu. Thì...

Mệt thì nghỉ mệt. Mỏi quá thì để xuống, hết mỏi lại cầm lên. Nhiều quá thì để xuống rồi lựa cái nào cầm lên đi tiếp. Nhiều khi chỉ muốn than một chút. Thì cứ than.

CÓ NHỮNG NGÀY, CHỈ TỒN TẠI THÔI ĐÃ LÀ MỘT VIỆC KHÓ

Có những ngày, không buồn, cũng không vui.

Chỉ là thấy mình rất nhỏ

trong một thế giới lúc nào cũng vội

và ai ai cũng có việc để làm.

Buổi sáng đến, buổi tối trôi qua,

mọi thứ diễn ra theo đúng cách,

chỉ có mình là không biết

mình đang ở đây để làm gì.

Cảm giác ấy không dữ dội,

không làm đau ngay,

nhưng khiến ta đi mãi mà không thấy đường.

Thì thôi, hay là đừng đi nữa.

Hay là ngồi xuống đây.

“Nếu mình không giỏi,

không nổi bật,

không giúp được ai,

thì mình có cần thiết không?”

Ta không hỏi vì muốn được trả lời.

Chỉ là mệt quá,

và không biết đặt nỗi mệt ấy ở đâu.

Có lẽ chúng ta đã quen rồi.

Phải có lý do thì mới được ở lại.

Phải làm được gì đó có giá trị với đời

thì mới thấy sự có mặt trên đời là xứng đáng.

Không một lời khen

không một lời ghi nhận

không ai nhìn thấy.

"Mà đúng rồi, mình có làm được gì hay ho."

Thôi.

Hôm nay thế đủ rồi.

Ta không sai khi thấy mệt.

Ta không sai khi chưa biết mình sống để làm gì.

Có thể hôm nay,

mình chưa tìm được ý nghĩa.

Nhưng còn thở là còn gỡ.

Chỉ cần vậy thôi,

cũng đủ để gọi là một ngày.

PIE - CÔNG THỨC THÀNH CÔNG TRONG CÔNG SỞ VÀ CÁC BIẾN THỂ

PIE: Performance - Image - Exposure

Đây là công thức của Harvey Coleman, tác giả cuốn Empowering Yourself, đưa ra và được nhiều người biết đến.

Theo ông, để thành công trong công sở:

- Chỉ có 10% là đến từ Performance, hoàn thành tốt công việc.

- 30% đến từ Image, hình ảnh của bạn, nghĩa là cách ăn mặc, đi đứng, tóc tai, cách nói chuyện, giao tiếp, phong thái...

- Và 60% đến từ Exposure, nghĩa là chính bạn, những nỗ lực và kết quả mà bạn làm có được nhìn thấy bởi những người cần nhìn thấy hay không. Và làm thế nào để được nhìn thấy, đó là trách nhiệm mà bạn phải làm cho chính mình.

Đến đây thì nhiều người trong chúng ta thấy chán nản, đắng lòng, hay gì đó tương tự.

Nhưng bạn có cho rằng công thức này sai không?

Còn nữa, công thức này có đúng trong cuộc sống nói chung không?

Nếu chúng ta dở tệ trong 90% của cả Image và Exposure cộng lại thì sao?

Có lẽ, tin tốt đầu tiên đó là, ta không cô đơn, ta tệ, nhưng nhiều người khác cũng thế ;)

Vậy thì hãy bình tĩnh, nhìn nhận tình hình, rồi bắt đầu nhích lên từng chút mà thôi.

Và các biến thể của nó....

Là các biến thể không chính thức, một vài nơi khi áp dụng trong công ty mình đã thay đổi nó một tí.

POE: Performance - Ownership - Exposure

Ownership nhấn mạnh đến trách nhiệm cho những phát sinh liên quan đến phần việc của mình. Mọi người sẽ tìm đến bạn để giải quyết công việc chứ không cần lên tới sếp bạn. Khi gặp khó khăn, bạn tìm giải pháp, và đi tìm sếp hoặc ai đó giúp bạn giải quyết, chứ không phải là bưng lên nguyên xi cho sếp. Sếp và công ty thấy yên tâm khi giao việc. Khách hàng thấy yên tâm khi bạn phụ trách dự án của họ.

POE: Performance - Ownership - Empathy

Empathy nhấn mạnh việc hiểu áp lực của người khác, hiểu người khác cảm thấy như thế nào, hiểu những giới hạn của người khác. Mà trước khi hiểu người khác, thì phải hiểu chính mình, để không vì người khác mà hy sinh bản thân.

Công thức này không tập trung để thăng tiến, mà giúp chúng ta bền vững hơn:

Không bị kiệt sức quá sớm

Không phải diễn vai “người ổn” quá lâu

Không đánh mất sự tự trọng của mình

Không phải để trở thành người hoàn hảo trong công sở. Chỉ là để làm việc mà vẫn còn là mình.

***Sau cùng thì người thương mình nhất cũng chính là bản thân mình.***

Hồi còn đi học, lớp 7 là năm học rất nhiều tiên đề, định lý, phương trình từ các cao nhân Hy Lạp. Có những thứ thầy giáo nói là cái này là tiên đề, là một người đưa ra, mọi người đồng ý, chấp nhận. Người cao nhân đã nói vậy và không có chứng minh là nó đúng, còn mọi người đồng ý là vì thấy nó đúng thật, trừ phi có ai đó chứng minh là nó sai, nhưng không có ai chứng minh được là nó sai cả.

Còn cái câu trên tựa đề kia thì không biết của ai, nhưng nó đã được lưu truyền, vì có người thấy nó đúng thật, nên lại lưu truyền tiếp, cho đến khi có ai đó chứng minh là nó sai, nhưng chưa có ai chứng minh là nó sai.

Có điều là, chúng ta ít tiếp xúc với chân lý này cho đến một ngày tự mình nhận ra. (Và nếu hoàn cảnh không bắt mình nhận ra thì cũng tốt vậy, nên ba mẹ mình không cần dạy khi nó chưa cần.)

Còn khi mình đã nhận ra và chấp nhận không cần chứng minh, thì việc kế tiếp là mình bắt đầu thương mình thôi.

Không có công thức hay lời khuyên nào cả, mà chỉ là những ý tưởng. Bạn làm thử, tạo điều kiện để cảm xúc diễn ra, như là một phản ứng hoá học (nên người ta hay gọi là chemistry).

Ý tưởng, kiểu như là:

- Ngồi lại và lắng nghe bản thân, nay vui chuyện gì, khó chịu chuyện chi, cảm giác ra sao, muốn như thế nào.

- Mình có đang ép mình chạy đua không, có mệt không, có quá tốc độ và thực lực của mình không?

- Mình có đang bảo vệ mình bằng ranh giới không, nhất là trước những đối tượng ở cự ly gần?

- Khi mình thất bại, vấp ngã, mệt, thì mình đối xử với mình ra sao? Là một người bạn, hay là một người giám thị?

- Mình có chăm sóc thân- tâm-trí của mình không, có keo kiệt với mình không, có thấy mình xứng đáng xài những đồng tiền do chính mình làm ra không?

- Mình có cho mình nghỉ mệt không? Ăn ngon, mặc đẹp, ở khách sạn nhiều sao, đi ngắm cảnh đẹp trên thế giới?

"Thương" là một cảm xúc, khi mình cảm nhận được là mình "được thương" thì nghĩa là mình đã làm được. Cảm xúc, thì bạn biết rồi đó, nó đến mà không báo trước. Kiểu như, mình mua cho mình quà này quà kia, nhưng cảm xúc không đến, rồi đến một ngày, đang nằm buông thư nghe lời hát ru sắp chìm vào giấc ngủ thì cảm xúc lại đến. Vậy mới bất ngờ chứ ha.

Khai vấn không chỉ là công việc, mà còn là kỹ năng sống và lối sống.

SỐNG TRONG HOANG MANG LÀ MỘT NĂNG LỰC

Không phải là một câu nói để động viên, mà nó thực sự là một kỹ năng trong công việc.

Lúc còn trẻ hơn bây giờ, tôi đã từng bị hấp dẫn bởi một quảng cáo tuyển dụng, trong đó có ghi là cần tìm người có khả năng "làm việc dưới áp lực cao và trong sự mơ hồ". Tôi đã ứng tuyển và được vào làm. Và tôi thực sự yêu thích cách mà công ty đó nhìn nhận tình trạng mơ hồ của mình và mong muốn mọi người sáng tạo, thử và sai, và chia sẻ cách làm cùng nhau. Cho đến giờ tôi vẫn thấy tự hào về điều này. Và tự hào về những sáng kiến được công nhận của bản thân và đội nhóm đã đạt được trong thời gian làm việc ở đây.

Trong một diễn biến khác, vào một lúc khác....

Công ty thay đổi liên tục nhưng lần nào cũng khẳng định là mình rất rõ ràng, yêu cầu nhân viên làm theo, đừng nghĩ hướng khác nữa, đừng thử cái khác nữa. Trái với sự trấn an của sếp, nhân viên cảm thấy hoang mang và không biết làm gì tiếp theo.

Giả sử như ai đó sống qua được những cơn ba đào như vậy, người đó có thể thốt lên "sống trong hoang mang là một năng lực", nhưng đó không phải là một kỹ năng mà một người chủ động phát triển một cách lành mạnh.

🏄🏼‍♀️Năng lực sống trong mơ hồ🏄🏼‍♀️

Sự khác nhau ở hai hoàn cảnh trên, đó là sự ý thức và nhìn nhận về tình trạng của mình.

Sự khác nhau về ý thức dẫn đến sự khác nhau về hệ quy chiếu: những giá trị nào sẽ được công nhận.

Khi thấy mình được công nhận hay bị phủ nhận, thái độ và tâm thế sẽ kéo theo.

Và thế là sự việc đi quá xa, vì không nhìn nhận đúng, có thể vì không đủ tỉnh táo, có thể vì cố tình.

🐿️Học cách bước đi dù không nhìn thấy hết con đường🐿️

Khi không nhìn thấy con đường, hãy neo một hướng đi, một đích đến, và rồi bước từng bước nhỏ.

Chuẩn bị cho mình một niềm tin: tin vào khả năng linh hoạt của bản thân, tin rằng mỗi bước đi sẽ mở ra một cánh cửa mới, tin rằng cứ đi rồi sẽ tới.

Chọn một tâm thế: cho phép mình không biết, cho phép mình lắng nghe và quan sát, học hỏi, sáng tạo, trải nghiệm.

🐘Cảm nhận không gian của tự do🐘

"Freedom is not free". Sự tự do nào cũng có cái giá của nó. Một chút hoang mang, một chút mơ hồ, và, ở mặt bên kia của nó là sự tự do. Không phải đi theo con đường đã vạch sẵn (những con đường mà lắm khi cũng sai, cũng dở tệ), không phải làm theo công thức cũ kỹ (nhiều khi đã từng hiệu nghiệm trước đây nhưng đến lúc này lại quá đát), không bị áp đặt theo những giá trị khác hệ quy chiếu...

Có lẽ, đó là sự hấp dẫn bậc nhất của việc sống trong mơ hồ như một kỹ năng và trong một môi trường thích hợp.

Khai vấn giúp mình cảm nhận sự hài lòng.

Mỗi người sinh ra đều được ban tặng một túi quà.