Câu lạc bộ Cựu Cán bộ Đoàn tỉnh Ninh Thuận

VIỆT NAM ĐÃ VƯỢT INDONESIA NHƯNG CUỘC CHƠI THỰC SỰ MỚI CHỈ BẮT ĐẦU

Có những con số nhìn qua tưởng như rất nhỏ, nhưng khi đặt vào dòng chảy lịch sử lại mang ý nghĩa lớn hơn nhiều lần giá trị của chính nó. Việt Nam vừa chính thức vượt Indonesia về GDP bình quân đầu người theo số liệu mới được cập nhật. Khoảng cách chỉ vài USD khiến không ít người cho rằng đây chỉ là một cột mốc mang tính biểu tượng. Alex lại nghĩ khác. Vấn đề nằm ở chỗ, đôi khi lịch sử không được ghi nhớ bằng khoảng cách lớn hay nhỏ, mà bằng thời điểm một quốc gia chính thức bước sang một vị trí mới trên bàn cờ phát triển.

* Indonesia không phải là một đối thủ nhỏ để vượt qua. Đây là nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, thành viên duy nhất của khu vực trong G20, sở hữu gần 300 triệu dân, nguồn tài nguyên phong phú và một thị trường nội địa thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Trong nhiều năm, Indonesia luôn được xem là "Người khổng lồ" của ASEAN. Vì vậy, việc Việt Nam vượt lên về thu nhập bình quân đầu người phản ánh nhiều hơn một sự thay đổi trong chất lượng tăng trưởng, chứ không đơn thuần là phép so sánh giữa hai con số.
Nếu đặt trong bối cảnh lớn hơn sẽ thấy đây là kết quả của gần bốn thập kỷ chuyển đổi mô hình phát triển. Từ một nền kinh tế nghèo sau chiến tranh, Việt Nam lựa chọn con đường mở cửa, hội nhập, lấy xuất khẩu làm động lực và thu hút đầu tư nước ngoài làm chất xúc tác. Chính chiến lược đó đã tạo nên một nền sản xuất có khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì chỉ dựa vào thị trường nội địa hay khai thác tài nguyên thiên nhiên.
Nhìn kỹ sẽ thấy, báo cáo mới của Ngân hàng Thế giới còn hé lộ một câu chuyện thú vị hơn. Trong cùng đợt phân loại thu nhập quốc gia, nhiều nước được nâng hạng nhưng không phải tất cả đều đi lên theo cùng một con đường. Có nơi được hưởng lợi từ việc điều chỉnh thống kê dân số. Có nơi cập nhật lại hệ thống tài khoản quốc gia khiến quy mô GDP tăng lên trên giấy tờ. Cũng có những nền kinh tế phục hồi sau khủng hoảng nên quay trở lại nhóm thu nhập cao hơn.

* Việt Nam thuộc nhóm rất khác. Động lực chính đến từ tăng trưởng thực của nền kinh tế. Xuất khẩu tiếp tục mở rộng, sản xuất công nghiệp duy trì vai trò đầu tàu, dòng vốn đầu tư nước ngoài vẫn tìm đến, còn thu nhập quốc dân tăng lên nhờ năng lực tạo ra của cải thật trong nền kinh tế. Đó là sự khác biệt rất quan trọng bởi những con số được tạo ra từ năng suất thường bền vững hơn những con số đến từ điều chỉnh kỹ thuật.
Nhưng câu chuyện không dừng ở đó. Nhiều người đang nhìn vào cột mốc này như một chiến thắng. Alex lại nhìn nó giống một kỳ thi đầu vào. Khi còn là quốc gia thu nhập thấp hay trung bình thấp, Việt Nam được hưởng rất nhiều lợi thế từ các nguồn vốn ưu đãi quốc tế, chi phí lao động thấp và vị thế của một thị trường mới nổi. Khi bước sang nhóm thu nhập trung bình cao, luật chơi bắt đầu thay đổi.

* Thế giới sẽ không tiếp tục đối xử với Việt Nam như một nền kinh tế cần được ưu tiên hỗ trợ. Nguồn vốn ODA giá rẻ sẽ dần thu hẹp. Việc huy động vốn cho hạ tầng sẽ phải dựa nhiều hơn vào thị trường tài chính với chi phí cao hơn. Điều đó đồng nghĩa từng dự án đầu tư công sẽ phải hiệu quả hơn trước rất nhiều. Sai lầm trong quản trị từ nay sẽ trở nên đắt đỏ hơn.
Một lợi thế khác cũng đang dần biến mất. Trong nhiều năm, lao động giá rẻ là "Nam Châm" hút các tập đoàn quốc tế. Khi mức sống tăng lên, chi phí nhân công cũng tăng theo. Điều này là tín hiệu tích cực đối với người lao động, nhưng lại đặt ra áp lực rất lớn đối với nền sản xuất. Nếu vẫn chỉ gia công những sản phẩm có giá trị gia tăng thấp, Việt Nam sẽ mất dần sức hấp dẫn trước Bangladesh, Ấn Độ hay nhiều quốc gia châu Phi đang sở hữu nguồn lao động rẻ hơn.
Đó là lý do vì sao cuộc cạnh tranh sắp tới sẽ không còn nằm ở giá nhân công, mà nằm ở chất lượng nguồn nhân lực, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất lao động.

* Đây cũng là nơi khái niệm "Bẫy thu nhập trung bình" trở nên đáng quan tâm. Không ít quốc gia đã tăng trưởng rất nhanh trong giai đoạn đầu, nhưng sau đó chững lại hàng chục năm vì không tạo ra được động lực mới. Thái Lan là một ví dụ gần gũi khi thu nhập bình quân đầu người gần như đi ngang trong nhiều năm. Malaysia cũng mất nhiều thập kỷ để tiến rất gần ngưỡng quốc gia thu nhập cao nhưng vẫn chưa tạo được cú bứt phá quyết định.
Lịch sử phát triển của Hàn Quốc cho thấy một bài học hoàn toàn khác. Họ không chỉ thu hút đầu tư, mà còn từng bước xây dựng doanh nghiệp nội địa, phát triển công nghệ, giáo dục và các tập đoàn có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Chính quá trình đó mới giúp nền kinh tế vượt khỏi giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ.

Việt Nam dường như cũng nhận ra điều này. Những gì đang diễn ra từ đầu tư hạ tầng quy mô lớn, phát triển hệ thống cao tốc, sân bay, cảng biển cho tới định hướng đường sắt tốc độ cao đều không đơn thuần là các dự án xây dựng. Chúng là nỗ lực giảm chi phí logistics, mở rộng không gian phát triển và chuẩn bị cho một chu kỳ công nghiệp mới.
Song song với đó là chiến lược thu hút các dự án công nghệ cao thay vì chỉ mở rộng các ngành gia công truyền thống. Khi các trung tâm nghiên cứu, thiết kế chip, trí tuệ nhân tạo và công nghệ bán dẫn xuất hiện ngày càng nhiều, mục tiêu không còn là tạo thêm việc làm đơn thuần mà là nâng giá trị tạo ra trên mỗi lao động.

* Một chuyển dịch khác cũng rất đáng chú ý là kinh tế xanh. Nhiều người vẫn nghĩ các tiêu chuẩn môi trường từ châu Âu hay Mỹ chỉ là rào cản thương mại. Thực ra đây là bộ luật mới của thương mại toàn cầu. Quốc gia nào thích ứng sớm sẽ giữ được quyền tiếp cận những thị trường lớn nhất thế giới. Quốc gia nào chậm chân sẽ phải trả giá bằng đơn hàng và năng lực cạnh tranh.
Nhìn từ góc độ đó, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới không chỉ là tham vọng về tốc độ. Nó phản ánh áp lực phải chuyển đổi mô hình phát triển trước khi những lợi thế cũ biến mất hoàn toàn.
Việt Nam đã mất khoảng 35 năm để đi từ một nền kinh tế có thu nhập rất thấp lên nhóm thu nhập trung bình cao. Chặng đường phía trước có thể còn khó hơn nhiều, bởi càng lên cao thì mỗi bước tiến đều đòi hỏi nhiều vốn hơn, nhiều công nghệ hơn, nhiều thể chế tốt hơn và một năng suất vượt trội hơn.

* Sau cùng, điều quyết định vị thế của một quốc gia không nằm ở việc vượt qua ai trên bảng xếp hạng trong một năm, mà nằm ở khả năng duy trì đà phát triển suốt nhiều thập kỷ. Lịch sử luôn dành phần thưởng cho những nền kinh tế biết tự thay đổi trước khi hoàn cảnh buộc họ phải thay đổi.
Theo bạn, cột mốc vượt Indonesia chỉ mang ý nghĩa biểu tượng hay đây thực sự là dấu hiệu cho thấy Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới? Hãy chia sẻ góc nhìn của mình dưới phần bình luận. Nếu bạn quan tâm đến những phân tích đi sâu vào bản chất của kinh tế, quyền lực và địa chính trị, hãy theo dõi Alexander VI để cùng nhìn các sự kiện từ một góc độ rộng hơn.

*ẢNH MINH HOẠ*

NGŨ LUÂN – NGŨ THƯỜNG: GỐC RỄ LÀM NGƯỜI MÀ NHIỀU HỌC SINH HÔM NAY ĐANG DẦN KHÔNG BIẾT
Tôi nói thật, có một điều khiến tôi trăn trở rất nhiều. Học sinh thời nay biết rất nhiều thứ. Biết AI, biết code, biết TikTok, biết trend mạng, biết thần tượng K-pop, biết cả chuyện thế giới cách nửa vòng trái đất. Đó là điều tốt, vì thời đại này tri thức mở ra rất rộng.
Nhưng đau ở chỗ, có những thứ từng là nền móng đạo đức của người Á Đông, của người Việt suốt hàng nghìn năm, thì nhiều em lại gần như chưa từng nghe qua.
Đó là Ngũ luân và Ngũ thường. Nghe hai chữ này, nhiều em học sinh bây giờ có thể hỏi: “Là gì vậy chú?” Nghe mà buồn. Bởi nếu một dân tộc chỉ chạy theo tri thức hiện đại mà quên mất gốc rễ đạo lý làm người, thì cái mất lớn nhất không phải là kiến thức mà là nhân cách.
Vậy Ngũ luân là gì? Hiểu thật đơn giản,

Ngũ luân là 5 mối quan hệ căn bản trong xã hội mà con người phải sống cho đúng đạo.
- Một là Quân – Thần (ngày nay có thể hiểu là Nhà nước – Công dân).
- Hai là Phụ – Tử (Cha – Con).
- Ba là Phu – Phụ (Vợ – Chồng).
- Bốn là Huynh – Đệ (Anh – Em).
- Năm là Bằng – Hữu (Bạn bè).
Nghe thì đơn giản, nhưng đây là cả một triết lý giữ xã hội ổn định. Cha không ra cha, con không ra con thì gia đình loạn. Anh không thương em, em không kính anh thì gia tộc loạn. Vợ chồng mất nghĩa thì gia đình tan. Bạn bè phản bội nhau thì xã hội mất niềm tin. Công dân không có trách nhiệm với đất nước thì quốc gia suy yếu. Ngũ luân dạy con người trước khi đòi hỏi người khác sống đúng với mình, hãy tự hỏi mình đã sống tròn vai chưa. Làm con đã hiếu chưa? Làm cha đã trách nhiệm chưa? Làm bạn đã chân thành chưa? Làm công dân đã có trách nhiệm với Tổ quốc chưa? Đó là Ngũ luân.
Còn Ngũ thường là gì? Nếu Ngũ luân nói về quan hệ, thì Ngũ thường nói về phẩm chất bên trong con người. Ngũ thường gồm 5 đức tính:
Nhân – Nghĩa – Lễ – Trí – Tín.
Nghe kỹ đi, từng chữ đều đáng để học cả đời.
- Nhân là lòng thương người. Người có Nhân thấy người đói thì xót, thấy người khổ thì thương, thấy đất nước nguy nan thì không thờ ơ. Không có chữ Nhân, con người rất dễ trở nên lạnh lùng. Biết nhiều mà không thương ai thì tri thức đó vô nghĩa.
- Nghĩa là sống có trước có sau. Ai giúp mình thì nhớ. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây. Uống nước nhớ nguồn. Người vô nghĩa thường chỉ biết nhận mà không biết trả. Người có nghĩa thì dù nghèo vẫn đáng quý.
- Lễ là biết trên dưới, phép tắc. Ngày nay nhiều người nghe chữ Lễ liền nghĩ cổ hủ. Không. Lễ không phải cúi đầu mù quáng. Lễ là biết tôn trọng người khác. Biết chào người lớn, biết nói cảm ơn, biết xin lỗi. Một đứa trẻ học giỏi nhưng hỗn hào, vô lễ thì đó chưa thể gọi là giáo dục thành công.
- Trí là trí tuệ. Không phải học thuộc thật nhiều mà là biết phân biệt đúng sai, biết suy nghĩ độc lập, biết nhìn xa. Có bằng cấp chưa chắc có Trí. Có người học cao mà vẫn bị thao túng. Trí thật sự là đầu óc sáng nhưng lòng phải chính. -
- Cuối cùng là Tín. Tín là giữ lời. Nói được làm được. Hứa thì giữ. Mất tiền có thể kiếm lại. Mất chữ Tín rất khó lấy lại. Một con người mất chữ Tín thì sự nghiệp khó bền. Một doanh nghiệp mất chữ Tín thì sớm muộn cũng sụp. Một quốc gia mất chữ Tín thì khó có uy tín quốc tế.

Ngẫm mà xem, bao nhiêu vấn đề xã hội hôm nay đều có thể truy ngược về việc thiếu Ngũ thường. Lừa đảo vì thiếu Tín. Vô cảm vì thiếu Nhân. Bội bạc vì thiếu Nghĩa. Hỗn hào vì thiếu Lễ. Mù quáng vì thiếu Trí. Nhiều phụ huynh bây giờ đầu tư cho con học thêm đủ thứ: Toán, Anh văn, lập trình, AI. Tốt thôi. Nhưng tôi hỏi thật: nếu một đứa trẻ giỏi hết mọi thứ nhưng không biết kính cha mẹ, không biết trọng thầy cô, không biết yêu đồng bào, không biết sống tử tế… thì đó là thành công hay thất bại?
Ông bà ta xưa dạy rất hay: Tiên học lễ, hậu học văn. Ngày nay nhiều nơi dạy Văn trước, còn Lễ thì quên mất. Đó là điều đáng lo. Một dân tộc muốn mạnh không chỉ cần GDP cao, không chỉ cần công nghệ, không chỉ cần AI, mà cần những con người có đạo đức. Bởi văn minh thật sự không nằm ở nhà cao hay xe đẹp. Văn minh thật sự nằm ở cách con người đối xử với nhau. Ngũ luân giúp xã hội có trật tự.
Ngũ thường giúp con người có nhân cách. Đó không phải thứ lỗi thời. Ngược lại, càng thời AI, càng internet, càng hỗn loạn thông tin thì con người càng cần những giá trị gốc để không lạc đường. Tôi mong một ngày học sinh Việt Nam không chỉ biết thuật toán, công nghệ hay trí tuệ nhân tạo mà còn hiểu thật sâu những điều cha ông để lại. Bởi trước khi thành kỹ sư, bác sĩ, doanh nhân hay nhà khoa học, ta phải học làm người. Và đôi khi, bài học làm người đã được ông cha gói gọn chỉ trong 10 chữ: Ngũ luân để sống với đời, Ngũ thường để giữ đạo người.