Pleiku City

Pleiku Gia Lai năm 1968

Sân vận động Pleiku xưa

Nhà sửa Honda Chí Thành (góc đường Trần Phú-Hoàng Văn Thụ).

Ty Kiến thiết Pleiku trước 1975

Hẻm chợ Nhỏ Lê Lợi Pleiku, nay là đường Phùng Hưng

Tòa Hành chính tỉnh Pleiku xưa .

TRƯỜNG TRUNG HỌC PLEIKU

Nơi đây từng có những buổi sáng áo trắng đến lớp, tiếng trống trường vang lên giữa sân, tiếng ve gọi hè và những gương mặt bạn bè thân quen.
Ngày ấy, ai cũng từng vô tư đến trường, cùng nhau học bài, cùng nhau nghịch ngợm, rồi tan học lại ríu rít trên con đường về.
Thầy cô nghiêm khắc mà thương yêu, từng lời dạy năm nào tưởng như bình thường, đến hôm nay mới hiểu đó là những hành trang quý giá theo mình suốt cuộc đời.

Rồi thời gian trôi. Mỗi người một phương, có người ở lại, có người đi xa, những mái tóc xanh ngày nào giờ đã pha màu năm tháng. Ngôi trường cũ có thể đã đổi thay, hàng cây có thể không còn như trước, nhưng ký ức thì vẫn nguyên vẹn.
Thỉnh thoảng, chỉ cần nghe một tiếng ve, nhìn một tà áo trắng hay đi ngang một sân trường, lòng lại chợt bồi hồi. Nhớ bạn bè, nhớ thầy cô, nhớ một thời tuổi trẻ đã đi qua mà không thể trở lại.

Có lẽ điều đẹp nhất của tuổi học trò không phải là những gì ta có, mà là những gì dù đã mất đi, ta vẫn muốn một lần được tìm về.

Trường xưa xa rồi.. bạn cũ xa rồi..Thầy cô giờ cũng xa rồi..nhưng trong ký ức, vẫn còn nguyên một khoảng trời tuổi trẻ.

BUỔI CHIỀU TRÊN ĐƯỜNG TRỊNH MINH THẾ - PLEIKU
Buổi chiều..
Đứng trên đường Trịnh Minh Thế, nhìn về phía trường Trung học Pleime, con đường ngày ấy dường như dài hơn bây giờ rất nhiều.
Hai bên là những hàng cây nối nhau, tán lá đan vào nhau thành từng khoảng bóng râm. Nắng cuối ngày lọt qua kẽ lá, rơi loang loáng xuống mặt đường. Thỉnh thoảng một chiếc xe đạp đi ngang, tà áo trắng của cô học trò phía sau khẽ bay trong gió, rồi tất cả lại chìm vào cái tĩnh lặng rất riêng của phố núi..

Tôi từng nghĩ..nếu đem Pleiku của những năm 1970 đặt cạnh con đường Duy Tân trong bài "Trả lại em yêu" của cố Nhạc sĩ Phạm Duy, có lẽ cũng không đến nỗi quá lời:
“Con đường Duy Tân cây dài bóng mát…”

Bởi con đường Trịnh Minh Thế ngày ấy cũng có những hàng cây như thế. Một con đường không quá rộng, nhưng dưới những vòm lá xanh, nó mang vẻ sâu hun hút của một thành phố còn thưa người.
Những buổi chiều, chỉ cần đứng bên đường nhìn về phía trường Pleime, đã có thể thấy cả một khoảng trời xanh bị chia nhỏ bởi cành lá.
Bây giờ đi lại con đường ấy, vẫn là con đường đó, nhưng ký ức dường như không tìm được chỗ để trở về.
Hàng cây cũ đã không còn.. Những tà áo trắng cũng mất hút từ lâu. Những người từng đạp xe qua đó, từng đứng đợi nhau bên một góc phố, từng có một buổi chiều rất bình thường mà chẳng hề biết mình sẽ nhớ nó suốt đời… nay người còn, người mất, người đã đi xa..

Có lẽ vì thế mà những con đường xưa bao giờ cũng dài hơn con đường thật.
Tôi đã nghe những Cô, Chú ở Pleiku kể rằng ngày ấy, từ ngã tư Phan Bội Châu - Hoàng Diệu nhìn lên phía trường Nam Tiểu Học, đường Hoàng Diệu hiện ra hun hút. Khoảng gần năm giờ chiều, trời vẫn chưa tối mà dưới hai hàng thông, con đường đã dịu hẳn ánh sáng. Gió lùa qua những tán cây, mang theo cái lạnh rất đặc trưng của phố núi..Trịnh Minh Thế, Hai Bà Trưng, Yersin, Quang Trung… những con đường quanh khu trung tâm khi ấy đều có những hàng cây lớn. Cây đứng sát bên nhau, cành vươn ra phía mặt đường, nhiều đoạn gần như che kín cả bầu trời. Người ta vẫn thường nói vui rằng chính những hàng cây ấy khiến phố mát hơn vài độ.
Có lẽ chẳng cần đến nhiệt kế để biết điều đó.

Nếu là buổi trưa nằm nghỉ trong căn nhà cấp bốn, cửa mở ra vườn, vẫn có thể cảm thấy hơi lạnh. Đến chừng bốn giờ chiều, muốn ra đường nhiều khi phải khoác thêm chiếc áo mỏng. Gió Pleiku luồn qua những hàng cây, chạy dọc theo con phố rồi thổi vào những căn nhà thấp bé. Cái lạnh không buốt, chỉ đủ làm người ta khẽ kéo cao cổ áo.

Có thời gian ở Sài Gòn đi học, tôi từng gặp những người chưa bao giờ đặt chân đến Pleiku. Họ hỏi về câu thơ của Vũ Hữu Định:
“Ở đây buổi chiều quanh năm mùa đông.”
Có đúng vậy không?

Nếu hỏi Pleiku của những năm ấy, tôi nghĩ là đúng. Thành phố khi đó còn nhỏ. Người chưa đông. Nhà cửa phần nhiều thấp, những căn nhà trệt nép sau hàng rào, trước sân thường có một khoảng đất, một cây hoa, đôi khi là một giàn dây leo. Những cánh rừng quanh phố vẫn còn nhiều. Chưa có những khối bê tông nối tiếp nhau, chưa có những con đường ken đặc xe cộ.

Và những hàng cây trong phố thì cứ âm thầm đứng đó, ngày này qua ngày khác, làm công việc của mình: che nắng, giữ gió, giữ lại cái lạnh cho một thành phố trên Cao Nguyên..

Trong những câu chuyện về Pleiku cũ, tôi nhớ nhất là chuyện cây sung ở Am Bà.

Người ta kể cây sung ngày ấy rất lớn. Cây nằm ở khu vực nay là chỗ Trần Phú nối dài sang Nguyễn Văn Trỗi gặp đường Trần Hưng Đạo. Tán cây rộng đến mức bóng râm phủ xuống cả một khoảng đường.
Am Bà vốn được nhiều người tin là linh thiêng. Các bà, các cô đi ngang thường đến khi vừa chạm vào bóng cây thì nhẹ nhàng hạ nón xuống. Cứ thế đi qua dưới bóng râm của cây, đến khi bước ra khỏi khoảng mát mới đội nón trở lại.
Một cử chỉ nhỏ thôi, nhưng nghe kể lại, tự nhiên thấy cả một nếp sống cũ hiện ra..

Phía sau am còn có một cái giếng với chiếc bơm tay công cộng. Thời ấy nước máy chưa có, nên những người gánh nước thuê thường tìm đến đây. Tiếng cần bơm lên xuống, tiếng nước chảy vào thùng, tiếng quang gánh kẽo kẹt trên vai… chắc hẳn từng hòa vào âm thanh buổi chiều của khu phố..

Những thứ ấy bây giờ chẳng còn bao nhiêu.
Cây sung không còn. Cái giếng cũng chỉ còn trong lời kể. Những người gánh nước ngày nào đã đi qua hết một đời.
Ngay cả những hàng cây từng làm nên bóng mát cho Pleiku cũng lần lượt mất đi.

Có lẽ cây lớn còn khiến người ta nhận ra được dấu vết của Pleiku cũ là cây xanh trên đường Yersin, nay là Nguyễn Du, đoạn gần đường Lê Lợi. Đứng dưới tán cây ấy vào một buổi chiều, đôi khi tôi nghĩ, giá mà thời gian có thể lùi lại một chút, biết đâu ta sẽ thấy một chiếc xe đạp cũ chạy chầm chậm qua đường, nghe tiếng chuông xe leng keng, thấy một tà áo trắng khuất sau hàng cây..
.
Nhưng thời gian không quay lại.
Con đường Trịnh Minh Thế vẫn còn đó, nay mang tên Trần Hưng Đạo. Những con đường Hoàng Diệu, Hai Bà Trưng, Yersin, Quang Trung vẫn nằm trên bản đồ thành phố.
Chỉ có Pleiku của những buổi chiều năm nào là không còn tìm thấy nữa.
Nó nằm trong bóng cây đã mất, trong cái lạnh lúc bốn giờ chiều, trong tiếng bơm nước nơi giếng công cộng, trong tà áo trắng của một cô học trò và trong ký ức của những người từng đứng bên đường mà nhìn một thành phố rất trẻ đi qua..

Để rồi hơn nửa thế kỷ sau, có người trở lại, đứng giữa con đường quen mà bỗng thấy mình đang đứng trước một Pleiku khác..
.
Một Pleiku chỉ còn có thể trở về bằng ký ức.

BUỔI SỚM Ở CÀ PHÊ ÔNG CHÍN THỨ - PLEIKU

Khoảng sáu giờ sáng..
Con đường Đinh Tiên Hoàng chưa đông. Sương đêm còn vướng trên những tán cây ven phố, ánh sáng đầu ngày nhạt và lạnh. Một vài chiếc xe chạy ngang, để lại tiếng máy nhỏ dần rồi mất hút.

Quán ông Chín Thứ đã có người ngồi.
Quán nhỏ, sát bên đường, bề ngang chỉ chừng hai mét. Không bảng hiệu lớn, chẳng có những bộ bàn ghế cầu kỳ. Vài chiếc bàn thấp, mấy chiếc ghế quen thuộc, một khoảng không vừa đủ để người ta ghé vào uống ly cà phê rồi bắt đầu một ngày.
.
Có người vừa dựng xe, còn chưa kịp ngồi xuống, ông Chín Thứ đã nhìn ra.
“Đen của anh Hậu phải không?”
Một cái gật đầu.
Lát sau, ly cà phê được đặt trước mặt.
Ở đây, nhiều thứ đã thành thói quen đến mức chẳng cần hỏi. Ông nhớ người này uống đen, người kia uống sữa, người nọ thích đậm. Khách chưa nói, ông đã biết.
Có lẽ hơn ba mươi năm bán cà phê đã khiến ông thuộc lòng những khuôn mặt quen của con phố.

Người ta đến từ lúc trời còn sớm.
Người lao động ghé qua trước giờ làm. Dân công sở tranh thủ một ly. Những người lớn tuổi ngồi lâu hơn, bên cạnh là tờ báo mới mang đến. Vài người bạn gặp nhau, câu chuyện cứ thế nối từ bóng đá sang thời sự, từ chuyện làm ăn đến chuyện gia đình..

Ngoài đường, Pleiku bắt đầu đông lên.
Trong quán, tiếng nói chuyện vẫn vừa đủ nghe.
Một ly cà phê nằm yên trên mặt bàn.
Một tờ báo mở dở.
Một buổi sáng cứ thế trôi qua. Người ta tìm đến vì một cái ghế quen, một người chủ nhớ mặt, một vài người bạn vẫn còn ngồi đó mỗi sáng.
.
Nhưng trước khi những quán cóc như thế này trở thành một phần quen thuộc của đời sống Phố núi, cà phê Pleiku đã có một câu chuyện riêng.
Những năm 1960, cà phê chưa phải thứ có mặt ở khắp nơi như bây giờ. Người ta có thể tìm thấy nó trong những quán ăn của người Hoa, hoặc trong các phòng trà. "Phòng trà Thăng Long" là một trong những nơi được nhắc đến như một trong những tiệm cà phê đầu tiên ở Pleiku.
Ngày ấy, một ly cà phê không chỉ để uống. Khách đến phòng trà còn có thể ngồi lại, lắng nghe tiếng nhạc phát ra từ chiếc máy hát đĩa cổ. Những bản nhạc quay trong tiếng kim máy chạm vào mặt đĩa, giữa một không gian có chút khói thuốc, chút ánh đèn và mùi cà phê mới pha.
Cà phê khi ấy cũng có hai cách pha khá khác nhau.
Trong các phòng trà, người ta thường uống cà phê phin, từng giọt chậm rãi rơi xuống chiếc ly bên dưới.

Còn ở những quán ăn của người Hoa, phổ biến hơn là "cà phê vợt", hay còn gọi là cà phê bít tất. Chỉ một chiếc phin nhỏ hay một chiếc vợt vải, vậy mà mỗi cách pha lại có một mùi vị riêng, một cách thưởng thức riêng.
Bước sang thập niên 1970, quán cà phê bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên những con phố Pleiku.
Có "Băng" trên đường Lê Hồng Phong ngày nay.
Có "Thiên Lý", "Nhớ" trên đường Tăng Bạt Hổ.
Có "Mimosa" ở góc Tăng Bạt Hổ, Võ Tánh, nay là Hoàng Văn Thụ.

Và tất nhiên không thể không nhắc đến "cà phê Dinh Điền",thời trước đó, nằm cạnh khu vườn cây lâu năm của Biệt Điện, khu vực Tỉnh ủy ngày nay.
Mỗi quán có một nhóm khách, một không khí, một câu chuyện riêng.
Nhưng cái thú của người Pleiku những năm ấy đôi khi giản dị đến bất ngờ. Một ly cà phê, hoặc một ly yaourt đá. Một gói thuốc lá thơm. Rồi tìm một góc ngồi quen, gọi một băng nhạc cối.
.
Chiếc máy Akai bắt đầu quay. Tiếng nhạc vang lên trong quán.
Có người ngồi yên nghe hết một bài. Có người vừa nói chuyện vừa chờ bản nhạc mình thích. Ngoài cửa kính hay dưới những tán cây, phố vẫn trôi qua với những chiếc xe đạp, xe máy, những tà áo dài và những bước chân vội.
Tuổi trẻ của một thành phố đôi khi chỉ cần có vậy.
Một ly cà phê và một bài hát.

Có lẽ vì thế mà những quán cà phê lâu năm của Pleiku không đơn thuần là những nơi bán thức uống. Mà là chỗ người ta gặp nhau, nghe nhạc, đọc báo, nói chuyện, hẹn hò, đôi khi chỉ để ngồi một mình nhìn phố.

"Cà phê Kim Liên" là một cái tên còn được nhiều người nhắc nhớ. Ra đời từ những năm 1960 ở 07 Tăng Bạt Hổ, quán từng là nơi dừng chân của nhiều văn nghệ sĩ và những người nổi tiếng khi đến Pleiku. Những cái tên như nhà thơ Kim Tuấn, nhạc sĩ Phạm Duy, diễn viên Nguyễn Chánh Tín, nhà văn Trung Trung Đỉnh, nhà văn Thái Bá Lợi… từng được nhắc đến trong câu chuyện của quán.

"Cà phêThu Hà" lại có một dáng vẻ khác. Cái tên ấy gắn với Phố núi qua nhiều thế hệ, cùng câu slogan một thời nghe rất đẹp :
"Một thoáng Pleiku, một chút cà phê Thu Hà"
Chỉ một câu ngắn mà có đủ con đường, thành phố và một ly cà phê.

Rồi những quán khác cứ lần lượt xuất hiện, thay đổi theo năm tháng. Có quán còn, có quán mất, có nơi đã đổi tên, đổi chủ, có những địa chỉ chỉ còn lại trong câu chuyện của người từng ngồi ở đó.
Riêng quán ông Chín Thứ vẫn giữ được cái vẻ bình dân vốn có.
Không cần biển hiệu bắt mắt.
Không cần máy pha cà phê hiện đại.
Không cần một không gian được thiết kế để người ta đến chụp hình.
Cái giữ khách lại là sự thân quen. Ông Chín Thứ biết khách của mình. Biết họ uống gì. Biết ai thích đọc tờ báo nào. Biết ai thường đến lúc sáu giờ. Biết ai hôm nay chưa thấy xuất hiện.
Đôi khi ông còn lấy lon sữa bò đựng nước sôi để khách ngâm giữ ấm cà phê.
Một cử chỉ nhỏ thôi, nhưng đủ cho thấy ở đây, người ta phục vụ nhau bằng sự để tâm chứ không chỉ bằng một ly nước đặt xuống bàn.
Tôi nghĩ đó cũng là một phần tính cách của cà phê Pleiku. Nó không quá phô trương. Người ta có thể ngồi rất lâu bên một ly cà phê mà chẳng cần lý do.
Có thể đọc hết một tờ báo. Nghe hết một bản nhạc. Nói với bạn vài câu chuyện vụn vặt. Hoặc chỉ nhìn những hàng cây ngoài đường và để buổi sáng đi qua.

Pleiku bây giờ đã khác rất nhiều.
Những quán cà phê mới sáng hơn, đẹp hơn, hiện đại hơn. Máy pha cà phê thay cho chiếc phin. Điện thoại thay cho tờ báo. Những danh sách nhạc trên màn hình thay cho cuộn băng Akai.

Nhưng đâu đó trên đường Đinh Tiên Hoàng, quán ông Chín Thứ vẫn có người ngồi từ sáng sớm.
Một ly đen cho người này.
Một ly sữa đá cho người kia.
Một tờ báo được đặt xuống chiếc bàn quen.
.
Ngoài kia, thành phố thức dậy.
Trong quán, những câu chuyện cũ lại bắt đầu.
Và có lẽ chính những điều rất bình thường ấy đã làm nên một phần hồn của Pleiku.
Không phải những điều lớn lao. Chỉ là một buổi sớm lạnh. Một chiếc ghế cũ. Một người chủ nhớ được ly cà phê của khách

Rồi nhiều năm sau, khi tất cả đã lùi xa, chỉ cần thoảng qua mùi cà phê rang, người ta bỗng nhớ một buổi sáng nào đó của tuổi trẻ.
Nhớ một quán nhỏ.
Nhớ những người từng ngồi bên mình.
Và nhớ một Pleiku mà có lẽ chẳng bao giờ trở lại nguyên vẹn như ngày xưa nữa.

Bạn còn nhớ quán cà phê nào của Pleiku ngày ấy?
Nếu còn một cái tên, một góc bàn, một bản nhạc hay một câu chuyện chưa kể, Quý Anh Chị hãy để lại dưới bài viết nhé.

NỮ SINH TRƯỜNG PLEIME
Những buổi chiều..
Con phố còn vương hơi lạnh, mây thấp ngang những hàng cây, gió từ đâu thổi về làm tà áo trắng khẽ bay. Từng chiếc xe đạp chầm chậm rời khỏi cổng trường. Tiếng nói cười trong veo, tiếng guốc chạm trên hiên, tiếng gọi nhau giữa đám đông rồi nhanh chóng tan vào con dốc.

Nữ sinh Pleiku ngày ấy có một vẻ đẹp rất riêng.
Không cần son phấn, chẳng cần những thứ cầu kỳ. Chỉ mái tóc dài, chiếc áo trắng và chiếc xe đạp nhỏ. Có khi chỉ một lần đi ngang qua dưới hàng cây cũng đủ để một người đứng lại nhìn theo.

Phố núi khi ấy còn nhiều con đường rợp bóng. Buổi chiều, nắng xuyên qua tán lá, rơi từng mảng xuống mặt đường. Những cô nữ sinh đạp xe về nhà, tà áo trắng nổi bật giữa màu xanh và cái lạnh bảng lảng của Pleiku.
Có những người con trai từng đứng bên cổng trường, giả vờ như đang chờ một người bạn.
Thật ra chỉ mong nhìn thấy một bóng áo trắng quen thuộc.
Một cái nhìn bắt gặp.
Một nụ cười rất nhẹ.
Đôi khi chẳng nói được câu nào..vậy mà nhớ đến cả cuộc đời.

Tuổi học trò vốn vậy. Những tình cảm bắt đầu bằng một ánh mắt và kết thúc cũng chẳng có lời chia tay. Người đi qua một con đường, người ở lại với những ngày tháng cũ.
Rồi năm tháng cuốn mỗi người về một phía.
Những chiếc xe đạp ngày nào không còn nữa. Cổng trường có thể đã đổi thay. Những hàng cây cũng chẳng biết còn bao nhiêu cây đứng lại.
Nhưng lạ thay, trong ký ức, buổi chiều ấy vẫn nguyên vẹn.
Vẫn là Pleiku se lạnh.
Vẫn là con đường đầy lá.
Vẫn có một cô nữ sinh với mái tóc dài, chiếc áo trắng và dáng đi rất nhẹ giữa phố chiều.

Có lẽ người ta nhớ về nữ sinh Pleiku xưa không chỉ vì một vẻ đẹp.
Mà bởi họ gợi nhớ "một thời chúng ta còn rất trẻ" khi một ánh mắt có thể khiến lòng xao động cả buổi chiều, một con đường có thể đi mãi không muốn về, và một người chưa kịp nói thương… lại trở thành người được nhớ lâu nhất.

Thời gian như cơn gió..
Nhưng nếu một chiều nào đó trở lại, xin hãy đi thật chậm dưới những hàng cây.

Biết đâu giữa tiếng gió và mùi mưa phố núi, ta lại nghe đâu đó tiếng xe đạp năm nào…
Và thấy một tà áo trắng vừa khuất sau con dốc.

Nếu đã từng học ở Ngôi trường PleiMe, bạn có biết những người trong ảnh không? hãy cùng chia sẻ câu chuyện nhé!