14/11/2021
VIÊM DA – BỆNH THỜI ĐẠI CÔNG NGHIỆP HÓA
Hiểu nguyên nhân & Hướng điều trị - Viêm da cơ địa, viêm da dị ứng, viêm da tiếp xúc, viêm da mãn tính...
Viêm da được dự đoán là một trong hai “căn bệnh thế kỷ” của thời kỳ công nghiệp hóa, rất khó chữa hiện nay (bệnh còn lại liên quan đến hô hấp).
Dù không lây nhiễm nhưng số người mắc bệnh viêm da đang gia tăng đáng kể, tác động xấu đến đời sống của 3.34% dân số thế giới (con số này tăng lên 20-30% dân số tại Hoa Kỳ, số liệu năm 2015). Để có sự đề phòng và biết cách trị bệnh tận gốc, chúng ta cùng tìm hiểu vài điều thú vị về làn da nhé.
Trên thực tế, làn da có thể hấp thụ hơn 60% những gì tiếp xúc với nó và tỷ lệ này cao hơn ở những vùng nhạy cảm như bộ phận sinh dục hay nách. Cấu trúc làn da người có dạng xốp, gần giống như một miếng bọt biển. Nó hấp thụ Vitamin D từ ánh sáng mặt trời, hấp thụ các chất dinh dưỡng từ các loại tinh dầu, dầu dưỡng và nước muối.
Và nếu làn da sống trong môi trường ô nhiễm, được vệ sinh và chăm sóc bằng những thứ không tự nhiên, không đúng với những gì cơ thể cần, làn da diệu kỳ sẽ phát hiện “thích khách” và hệ miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng để loại bỏ mầm bệnh nguy hiểm gọi là viêm da.
NGUYÊN NHÂN GÂY VIÊM DA
Những thành phần “không tự nhiên” tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp lên da hầu hết tác động lớn đến chức năng bảo vệ làn da. Cùng với quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, các thành phần gây hại này càng phổ biến.
Chúng ẩn chứa trong không khí, chất tẩy rửa, vệ sinh, chăm sóc da có sử dụng hóa chất hay thậm chí là thực phẩm công nghiệp. Các nguyên nhân gây viêm da luôn rình rập xung quanh ta và rất khó nhận biết bằng mắt thường.
1. Ô NHIỄM MÙI & BỤI TRONG KHÔNG KHÍ
Biều đồ minh họa đính kèm nguồn (hoặc xem link bài gốc ở cuối bài):
(a) Các chất ô nhiễm trong không khí (PAHs, PM, O3: chấm đen) tích tụ trên lớp sừng và xâm nhập sâu vào da.
(b) Bức xạ UV xuyên qua da, hoạt hóa tạo ra ROS.
Kết quả:
- Tăng các dạng oxi phản ứng mạnh dẫn đến lão hóa da… (ROS)
- Tăng sự oxy hóa của mỡ gây tổn hại da (Lipid peroxidation).
- Giảm chất chống oxy hóa (Antioxidant)
- Giảm cấp độ các phân tử vận chuyển năng lượng đến các tế bào (ATP level).
- Hậu quả sau cùng của quá trình hấp thụ ô nhiễm trực tiếp và gián tiếp này là giảm tăng sinh tế bào. Điều này ngăn cản quá trình tái tạo và phát triển làn da khỏe mạnh.
Trên thực tế, chất lượng không khí đang đi xuống cùng với sự gia tăng bụi mịn, khí thải giao thông, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) và khói thuốc lá. Chúng đều là các nguyên nhân chính gây viêm da.
Phát tán khắp nơi trong không khí, bụi mịn (hạt bụi có kích thước siêu vi như PM1.0, PM2.5, PM10) phần lớn do con người tạo ra, khói từ các đám cháy, khí thải nhà máy, sản xuất công nghiệp, bụi đường,…
Theo Cơ quan Ngôn luận của Bộ Y Tế, bụi mịn gây rối loạn hàng rào bảo vệ da (trong phòng thí nghiệm), phần da tiếp xúc với bụi mịn có hiện tượng mất nước qua thượng bì cao gấp đôi so với nhóm chứng (thí nghiệm trên da lưng của lợn).
Về mô học, bụi mịn còn gây mất protein trong lớp sừng, gây kích thích sản xuất men thủy phân protein cấu trúc, gây viêm da, tăng phản ứng viêm.
Rất nhanh chóng, bạn có thể kiểm tra chất lượng không khí hay nồng độ bụi mịn tại thành phố mình đang sống thông qua IQAir.com – Trang thông tin chất lượng không khí tại Việt Nam.
Ngoài đường, bạn thường xuyên tiếp xúc với khí thải giao thông, bao gồm bụi mịn và các chất gây ô nhiễm không khí như NO2, SO2, và O3.
Theo một nghiên cứu từ Nhật Bản, chúng làm tăng nguy cơ nhiễm viêm da cơ địa ở trẻ em sống ở trục đường chính hơn là trục đường phụ.
Chưa hết, người mẹ mang thai ở trong môi trường ô nhiễm không khí còn dẫn đến 8.9% trẻ em sinh ra được chẩn đoán viêm da cơ địa (số liệu thống kê theo dõi từ khi mẹ mang thai đến khi bé đã 16-24 tháng tuổi).
Trong một nghiên cứu khác vào năm 2006, khi tiếp xúc với O3 khoảng 2 giờ đồng hồ, lượng vitamin E trên biểu bì da người giảm đến 70%.
Trong nhà, các đồ gia dụng phổ biến như giấy dán tường, đồ nội thất mới, nhựa và ván ép, các chất có thành phần hóa học… đều có thể phóng thích các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs).
Thường gặp nhất là mùi hương nhân tạo từ các loại sản phẩm tẩy rửa, tắm giặt ngay cả khi được quảng cáo là “xanh”, “tự nhiên”, “hữu cơ”… Một hương thơm mà bạn ngửi được có thể chứa hỗn hợp hàng trăm hóa chất.
Chúng góp phần ô nhiễm không khí trong nhà và gây rối loạn chức năng hàng rào bảo vệ da.
Theo kết quả nghiên cứu của J.Huss-Marp (từ Trung tâm Dị ứng và Môi trường, Munich, Đức), việc tiếp xúc với VOCs có thể gia tăng 34% tình trạng mất nước qua da và khiến bệnh nhân có triệu chứng da nặng hơn.
Điều tệ hại hơn viêm da là mùi hương nhân tạo từ VOCs còn làm hỏng khứu giác của bạn. Các nhà khoa học nói đùa với nhau rằng, việc sống lâu ngày trong thế giới mùi hương đậm đặc sẽ khiến bạn ngửi mùi sầu riêng cũng giống như cà chua vậy.
Sau cùng, khói thuốc lá có chứa nicotin, tạo phản ứng oxy hóa trên da, gây phá hủy các sợi collagen, sợi chun có vai trò làm săn chắc và chống lão hóa da.
Trong một nghiên cứu có 1301 người tham gia, kết quả cho rằng người hút thuốc lá nặng (15gram thuốc lá mỗi ngày) có nguy cơ bị viêm da tay cao hơn 5,11 lần.
2. DA TIẾP XÚC SẢN PHẨM TẮM RỬA & MỸ PHẨM
Hàng ngày, các chị em nội trợ làm sao tránh khỏi việc tiếp xúc các chất tẩy rửa như nước rửa chén, xà phòng, nước giặt, chất tẩy, chất bảo quản, chất khử mùi… hay đã là phụ nữ thì quá quen thuộc với các hóa mỹ phẩm như dầu gội đầu, sữa tắm, mỹ phẩm, thuốc nhuộm tóc…
Với mức độ tiếp xúc nhiều giờ đồng hồ mỗi ngày, chúng không chỉ có hiệu quả làm sạch hay các lợi ích bề nổi mà các thành phần hóa chất bên trong còn gây hại sâu vào tế bào da, suy yếu đặc tính hàng rào bảo vệ của làn da.
Ví dụ như mùi hương trong bột giặt, vì nước hoa sẽ bị cuốn trôi theo nước nên để quần áo thơm thật lâu cần có một thứ lưu hương gián tiếp. Vì vậy, trên quần áo được cho là “sạch” mà bạn dùng mỗi ngày sẽ phải chứa các hạt vật chất nhằm mục đích lưu hương thật lâu.
Các nhà sản xuất thường quảng cáo là nước hoa kết hợp với công thức độc quyền. Những thành phần hóa chất này sẽ cọ sát với da bạn thường xuyên và gây viêm da tiếp xúc.
Tương tự với các loại chất giặt rửa và hóa phẩm khác, mùi thơm tuyệt vời nhất nhất chính là “không mùi”.
Biểu hiện tại vùng da bị tiếp xúc thường có triệu chứng ngứa, viêm đỏ, phù nề… Dưới đây là danh sách các “thủ phạm vô hình” mà chị em cần “vạch mặt” và tránh xa:
- Kiềm: Có trong xà phòng, bột giặt, chất tẩy rửa. Chất kiềm có khả năng xuyên thấm và phá huỷ sâu do làm tan chất sừng. Viêm da bàn tay ở các bà nội trợ, công nhân nhà máy xà phòng thường do chất kiềm gây ra.
- Axit sulfuric, axit nitric, axit oxalic, axit chloric… gây viêm da tiếp xúc nghề nghiệp
- Các dung môi hoà tan chất dầu, dầu bôi trơn, dầu cắt công nghiệp…
- Dung môi bay hơi gây viêm da tiếp xúc ở mũi, miệng, mặt, vùng da hở.
- Hương liệu, chất bảo quản có trong mỹ phẩm: P-phenylenediamine trong chất nhuộm tóc, Formaldehyde trong nhựa dán, Carbamix, thiramix, mercaptomix trong cao su tổng hợp.
- Sulfonamide, Phenothiazine, Paraaminobenzoic axit, oxybenzone, 6-methyl coumarine: hoạt chất gây viêm da tiếp xúc do làm tăng nhạy cảm của da khi có sự tác động từ ánh sáng mặt trời.
- Cocamidopropyl betaine: chất tăng cường tạo bọt trong dầu gội, chất hoạt động bề mặt có độ bền trung bình cũng được sử dụng trong các sản phẩm tắm như xà phòng rửa tay (99% các hãng chất tẩy rửa và hóa mỹ phẩm công nghiệp đang sử dụng).
- Potassium sorbate, kali sorbate: những chất bảo quản cũng được quảng cáo là an toàn nhưng các nghiên cứu trong ống nghiệm cho thấy rằng nó độc hại đối với DNA và có ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng miễn dịch.
- Methylisothiazolinone: chất rắn màu trắng, được sử dụng làm chất diệt khuẩn trong nhiều sản phẩm chăm sóc cá nhân và các ứng dụng công nghiệp khác.
- Xem thêm các cập nhật mới nhất tại Allergen of the Year – Danh sách các chất gây dị ứng của năm do Hiệp hội Viêm da tiếp xúc Hoa Kỳ bình chọn.
99.9% những hóa mỹ phẩm hiện nay có thành phần gồm những chất mà cơ thể không tiết ra thông qua lỗ chân lông hoặc bã nhờn. Kể cả các loại mỹ phẩm đề thông tin là chiết xuất tự nhiên, thành phần tự nhiên hay dưỡng chất thiên nhiên hữu cơ, đều được sản xuất công nghiệp. Vì vậy, hầu hết các mỹ phẩm gắn mác tự nhiên đều rất khó có tính chất thuần tự nhiên. Đó là chưa kể thành phần tự nhiên bắt buộc phải có các chất bảo quản.
Một nghiên cứu thử nghiệm với 12 tình nguyện viên (6 nam và 6 nữ) trong 9 tuần đã cho ra kết quả bất ngờ. Các hợp chất từ các sản phẩm làm đẹp thương mại vẫn lưu lại trên da nhiều tuần sau đó mặc dù tắm hàng ngày. Chúng tích tụ và làm thay đổi sự đa dạng và cấu trúc của hệ vi sinh trên da.
Các hợp chất hóa học hoàn toàn không phù hợp với hệ vi sinh vật tự nhiên. Khi tiếp xúc với da, thay vì bổ sung cho làn da bằng dưỡng chất tự nhiên, chúng phá hoại cấu trúc da, bào mòn làn da, gây rối loạn hệ vi sinh vật trên da, mất đề kháng tự nhiên của làn da, rối loạn hệ bài tiết,…
Chúng tác động dần dần, dẫn đến viêm da mà bạn không hề hay biết. Tương tự, con đường ăn uống cũng gián tiếp gây viêm da một cách thầm lặng mà chị em cần đề phòng.
3. SỬ DỤNG THỰC PHẨM CÔNG NGHIỆP
Hiện nay, xu hướng tiêu dùng nhanh và tiện lợi đã tạo cơ hội cho thực phẩm công nghiệp bủa vây chúng ta. Thực phẩm công nghiệp không phù hợp với cơ thể sinh học tự nhiên của con người, dẫn đến cơ thể sẽ ra tín hiệu bằng phản ứng viêm da khi tiếp nhận những “chất lạ”.
Đầu tiên phải kể đến các thực phẩm công nghiệp như sữa công thức, sữa bò cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Việc lạm dụng, cho các bé uống quá nhiều có thể dẫn đến các triệu chứng như phù, nổi mẩn đỏ, mề đay, nôn và thậm chí là phản ứng phản vệ.
Các hocmoon tự nhiên trong sữa bò, kể cả sữa bò hữu cơ tự nhiên vẫn có chứa hGH tự nhiên để phát triển con bê con. Những chất này không phù hợp với trẻ nhỏ vì làm tăng lượng insulin huyết thanh và yếu tố tăng trưởng giống insulin-1.
Vì vậy, chế độ ăn uống nhiều sữa bò hay các sản phẩm từ sữa bò được cho là nguyên nhân chính của rất nhiều căn bệnh viêm da, mụn trứng cá, mụn mủ, dị ứng da dai dẳng, khó chữa lành.
Một nghiên cứu trên Tạp chí Da liễu Hoa Kỳ đã phân tích tỷ lệ người viêm da ở chế độ ăn phương Tây so với các quốc gia có chế độ ăn khác. Sự chênh lệch rất đáng kể và có thể giải thích phần nào về con số 20-30% người dân Hoa Kỳ bị viêm da.
Chất béo bão hòa, dầu công nghiệp và đường tinh luyện, bánh mì trắng, gạo trắng là các sản phẩm có chứa đường huyết (GI) cao và cả tải lượng đường huyết (GL) nhanh được chứng minh làm tăng sản xuất bã nhờn, kích thích tổng hợp androgen tuyến thượng thận và tăng sinh khả dụng của androgen.
Tất cả đều đóng một vai trò trong cơ chế bệnh sinh của mụn trứng cá, các nếp nhăn và các bệnh viêm da khác. Chế độ ăn uống bao gồm thực phẩm công nghiệp, đồ ăn chế biến sẵn và carbohydrate (tinh bột) công nghiệp tinh chế (như bánh mì từ bột tẩy trắng, gạo tẩy trắng) có thể gây ra tình trạng viêm nhẹ trong cơ thể và làm trầm trọng thêm các vấn đề về da.
Tóm lại, sữa bò, thực phẩm công nghiệp, đồ ăn sẵn, chất béo đã qua tinh chế và đường tinh luyện đang bị “điểm mặt” bởi các nhà nghiên cứu với lời khuyên nên hạn chế hoặc tránh xa.
Theo nghiên cứu của đại học Califonia Davis Health, chế độ ăn nhiều dầu mỡ và đường tinh phổ biến ở phương Tây cũng như xu hướng tiêu dùng tại các siêu thị, ăn uống ngoài đường phố hay nhà hàng hiện nay đều là nguyên nhân cho việc gia tăng bệnh viêm da, vẩy nến.
Tốt nhất, từ trong nhà ra ngoài đường, từ những chất tiếp xúc trực tiếp lên da đến các đồ ăn thức uống hàng ngày, nguyên liệu thuần tự nhiên và không bị tinh chế công nghiệp, không dìm chết nguyên liệu quá lâu, các sản phẩm nguyên liệu đầu vào và đầu ra vẫn như nguyên bản chất là lựa chọn an toàn tối đa cho bạn và gia đình.
Nếu đã tránh xa các hóa chất mà tình trạng viêm da vẫn không thuyên giảm, cứ liên tục tái phát. Lúc này, chính bạn có thể là nguyên nhân do đã để tình trạng bệnh chuyển hướng mãn tính.
4. DO KÉO DÀI THỜI GIAN ĐIỀU TRỊ
Dân gian hay gọi là “nhờn thuốc”. Lựa chọn phương pháp chữa vết thương vội vã và không đi sâu vào nguồn gốc của vết thương đã vô tình tạo điều kiện cho vết viêm tái phát. Mỗi lần tái phát, tình trạng viêm da lại tiếp tục kéo dài. Lâu ngày, nhiều lần viêm da dễ dẫn đến viêm da cơ địa, viêm da mãn tính.
Bài gốc trên website kèm nguồn tham khảo: https://noomfood.com/viem-da/
02/04/2022
30/03/2022
30/03/2022
30/03/2022
29/03/2022
19/02/2022
14/01/2022
30/12/2021
11/12/2021
14/11/2021