18/04/2025
SÁP NHẬP CẤP XÃ, PHƯỜNG: VÌ NỀN HÀNH CHÍNH HIỆN ĐẠI, PHỤC VỤ NHÂN DÂN
Cải cách hành chính không phải là một công cuộc có thể đo lường bằng con số hay những thay đổi tạm thời. Điều quan trọng hơn đó là sự thay đổi trong tư duy quản lí, là khả năng đáp ứng kì vọng và sự hài lòng của người dân, là niềm tin vào bộ máy công quyền minh bạch, làm việc vì lợi ích chung. Những chuyển biến tích cực sau sáp nhập cấp xã, phường tại Nam Định – một trong những địa phương tiên phong trong thực hiện sáp nhập cấp xã, phường theo Nghị quyết số 1104/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, là minh chứng rõ nét cho chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước trong công cuộc đổi mới, xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.
Chủ trương sáp nhập cấp xã, phường: Từ chiến lược đến hiện thực
Nam Định có 226 đơn vị hành chính cấp xã, nhiều trong số đó không đáp ứng các tiêu chuẩn tối thiểu về diện tích và dân số theo qui định. Cụ thể, cấp xã đồng bằng cần có ít nhất 8.000 người, cấp phường cần đạt 15.000 người. Tuy nhiên, một số đơn vị hành chính tại Nam Định không đáp ứng được các tiêu chí này, dẫn đến những khó khăn trong công tác quản lí và phát triển kinh tế – xã hội. Việc duy trì các đơn vị hành chính qui mô nhỏ lẻ không chỉ tạo ra gánh nặng chi phí cho bộ máy từ đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất đến việc triển khai các dự án phát triển mà còn làm phân tán nguồn lực và khiến việc cung cấp các dịch vụ công thiết yếu như y tế, giáo dục, và an sinh xã hội cho người dân gặp nhiều trở ngại. Chính vì vậy, tỉnh Nam Định đã chủ động triển khai kế hoạch sắp xếp, sáp nhập cấp xã, phường nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực và nâng cao hiệu quả công tác quản lí.
Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả, Tỉnh ủy Nam Định đã chủ động xây dựng, kịp thời ban hành 2 chương trình hành động, 6 kế hoạch và 5 kết luận chỉ đạo triển khai việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính theo đúng tinh thần Nghị quyết số 39-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Các cấp ủy đảng, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở đều chủ động xây dựng và thực hiện các kế hoạch với những lộ trình cụ thể, phù hợp với đặc thù của từng địa phương. Đặc biệt, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã giao Ban Tổ chức Tỉnh ủy phối hợp với các cơ quan chức năng tiến hành khảo sát kĩ lưỡng, nhằm xác định những xã, phường không đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích và dân số theo qui định của Trung ương. Trên cơ sở đó đưa ra các kết luận khoa học, xây dựng phương án sắp xếp đơn vị hành chính một cách bài bản khoa học, gắn với thực tiễn là tiền đề tạo sự đồng thuận và phát huy hiệu quả của các đơn vị hành chính sau sắp xếp.
Ngày 10/8/2024, UBND tỉnh Nam Định đã tổ chức hội nghị công bố Nghị quyết số 1104/NQ-UBTVQH15 ngày 23/7/2024 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã tỉnh Nam Định giai đoạn 2023 – 2025. Theo đó, ngay từ ngày 01/9/2024, tỉnh Nam Định giảm 01 đơn vị hành chính cấp huyện, 51 đơn vị hành chính cấp xã xuống còn 8 huyện, 01 thành phố; 175 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 146 xã, 14 phường và 15 thị trấn).
Ngoài việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, phường, tỉnh Nam Định còn quyết liệt triển khai việc sắp xếp, sáp nhập các thôn, xóm, tổ dân phố trong giai đoạn 2021-2022. Với sự đồng thuận cao của cán bộ, đảng viên và nhân dân, tỉnh đã thành công trong việc giảm 1.513 thôn, xóm, tổ dân phố (từ 3.673 xuống còn 2.160), giảm 1.263 chi bộ (từ 3.395 xuống còn 2.132 chi bộ), và giảm khoảng 9.000 người hoạt động không chuyên trách tại các thôn, xóm, tổ dân phố.
Cải cách hành chính: Chìa khóa cho sự phát triển bền vững
Tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ công. Sau khi giảm số lượng đơn vị hành chính từ 226 xuống còn 175, Tỉnh đã tiết kiệm được khoảng 100 tỉ đồng mỗi năm nhờ việc tinh giản biên chế cán bộ, công chức và giảm chi phí duy trì cơ sở vật chất tại các đơn vị hành chính nhỏ. Trước khi sáp nhập, mỗi xã/phường có từ 15 đến 20 cán bộ, công chức, nhưng sau khi sáp nhập, con số này giảm xuống còn 12 đến 15 người, giúp tối ưu hóa bộ máy, giảm chi phí lương, phụ cấp, đồng thời tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực của chính quyền địa phương.
Không chỉ tiết kiệm chi phí, công tác sáp nhập còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công. Điển hình là phường Năng Tĩnh, thành phố Nam Định, khi chính quyền địa phương đã cải tạo Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả, cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính từ 5 đến 7 ngày xuống còn 2 đến 3 ngày, các dịch vụ công như cấp giấy tờ tùy thân, đăng kí đất đai, hỗ trợ xã hội đã được cải thiện về cả chất lượng và tốc độ. Kết quả khảo sát từ Sở Nội vụ cho thấy, tỉ lệ hài lòng của người dân tại các phường sau sáp nhập đã tăng từ 75% lên 85%, chứng minh rõ hiệu quả của chính sách trong việc cải thiện chất lượng phục vụ và đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của người dân.
Động lực mới cho phát triển kinh tế – xã hội, cải thiện đời sống Nhân dân. Điển hình như tại xã Hải Hưng, huyện Hải Hậu, sau khi sáp nhập, địa phương này đã phát triển các mô hình kinh tế qui mô lớn, bao gồm chăn nuôi bò sữa và sản xuất nông nghiệp tập trung. Các mô hình này đã mang lại sự tăng trưởng 20% về doanh thu, đạt khoảng 50 tỉ đồng mỗi năm, minh chứng rõ rệt cho khả năng khai thác tiềm năng kinh tế của việc sáp nhập các đơn vị hành chính.
Tương tự, huyện Nam Trực đã thu hút được 03 dự án đầu tư lớn với tổng vốn 150 tỉ đồng trong năm 2024, tạo ra những cơ hội quan trọng để phát triển nền kinh tế địa phương, đồng thời nâng cao đời sống người dân. Những kết quả này không chỉ phản ánh sự hiệu quả của công tác sáp nhập mà còn khẳng định tầm quan trọng của việc tối ưu hóa bộ máy hành chính trong việc thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và nâng cao chất lượng sống cho cộng đồng.
Tăng cường sự minh bạch và phát huy quyền làm chủ của người dân. Với cơ cấu tổ chức mới, công tác quản lí hành chính trở nên dễ tiếp cận hơn, cho phép người dân không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn tham gia vào các quyết định quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng.
Theo báo cáo của Ủy ban MTTQ tỉnh Nam Định, 80% người dân ở các đơn vị hành chính mới của thành phố Nam Định hài lòng với sự nhanh chóng và thuận tiện trong việc tiếp cận các dịch vụ hành chính. Mức độ đồng thuận của người dân đối với chính sách sáp nhập đạt 85%, vượt xa so với dự đoán ban đầu (70%). Đây chính là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của công tác tuyên truyền, vận động của chính quyền, giúp người dân nhận thức đầy đủ về những lợi ích và tác động tích cực của cải cách hành chính. Thực tế này khẳng định rằng, việc cải cách hành chính không chỉ mang lại sự đổi mới về tổ chức mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự tham gia dân chủ, nâng cao quyền lợi và sự hài lòng của người dân, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương.
Đối mặt với thách thức, tạo nền tảng phát triển bền vững
Tuy nhiên, đi kèm với những lợi ích rõ rệt, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức lớn, đặc biệt trong ba vấn đề cốt lõi: cán bộ dôi dư, bảo tồn bản sắc văn hóa và phân bổ nguồn lực. Những vấn đề này cần được giải quyết một cách thấu đáo, để đảm bảo công bằng và phát triển bền vững, đồng thời tôn trọng quyền lợi của người dân, giữ gìn những giá trị truyền thống.
Một trong những thách thức lớn nhất là vấn đề cán bộ, công chức dôi dư sau khi thực hiện sáp nhập. Theo báo cáo từ Sở Nội vụ tỉnh Nam Định, khoảng 500 – 600 cán bộ, công chức tại các xã, phường cũ không còn công việc phù hợp trong các đơn vị hành chính mới. Một bộ phận cán bộ phải chuyển sang công việc khác, thậm chí đối diện với nguy cơ mất việc, gây ra những lo lắng và bất an trong đội ngũ nhân sự. Để giải quyết vấn đề này, tỉnh Nam Định đã chủ động triển khai các khóa đào tạo chuyển đổi nghề cho khoảng 300 cán bộ, giúp họ nâng cao kĩ năng và đáp ứng yêu cầu công việc mới. Đồng thời, tỉnh hỗ trợ tài chính cho những cán bộ nghỉ hưu sớm, với mức hỗ trợ dao động từ 50-70 triệu đồng/người. Đây là những giải pháp thiết thực không chỉ giúp ổn định đội ngũ công chức, mà còn tạo ra cơ hội để những người này có thể đóng góp cho xã hội theo các hình thức khác.
Một thách thức không kém phần quan trọng là nguy cơ mất đi bản sắc văn hóa truyền thống của các xã, phường cũ sau sáp nhập. Nam Định từ lâu đã nổi tiếng với các lễ hội truyền thống đặc sắc như lễ hội đền Trần, các ngày hội làng nghề, chứa đựng những giá trị văn hóa sâu sắc của cộng đồng. Tuy nhiên, khi địa giới hành chính thay đổi, không gian sinh hoạt cộng đồng cũng thay đổi, điều này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến những hoạt động văn hóa đặc trưng và phong tục tập quán địa phương. Người dân không khỏi lo ngại rằng các lễ hội, truyền thống có thể bị làm mờ nhạt hoặc thậm chí bị lãng quên. Để bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa này, chính quyền địa phương đã tổ chức các sự kiện giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng cũ, tạo cơ hội cho các địa phương giữ gìn nét văn hóa đặc trưng. Một ví dụ điển hình là Lễ hội Chợ Viềng, một trong những lễ hội đặc sắc của huyện Nam Trực, vẫn được duy trì và phát triển mạnh mẽ sau khi sáp nhập.
Cuối cùng, một yếu tố quan trọng không thể bỏ qua là vấn đề phân bổ nguồn lực giữa các khu vực sau sáp nhập. Dù các đơn vị hành chính mới có qui mô lớn hơn, nhưng không phải khu vực nào cũng nhận được đầu tư tương xứng. Các khu vực đô thị thường được ưu tiên phát triển hạ tầng, dịch vụ công, trong khi những khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa lại chưa nhận được sự quan tâm đúng mức. Điều này có thể dẫn đến sự chênh lệch trong mức độ phát triển giữa các vùng, khi những khu vực thuận lợi phát triển nhanh chóng, còn các khu vực khó khăn vẫn tụt lại phía sau. Để khắc phục tình trạng này, tỉnh Nam Định đã ưu tiên đầu tư khoảng 200 tỉ đồng vào các khu vực còn khó khăn, như xã Hải Hưng, huyện Hải Hậu nhằm bảo đảm sự phát triển đồng đều. Các dự án đầu tư này không chỉ tập trung vào nâng cấp cơ sở hạ tầng, mà còn hỗ trợ phát triển các mô hình kinh tế, giúp người dân tại các vùng này cải thiện đời sống và tạo ra cơ hội phát triển bền vững.
Dù vẫn còn đó những khó khăn, thách thức cần giải quyết, nhưng với sự linh hoạt và đồng thuận của Nhân dân, Nam Định đang trở thành hình mẫu để các địa phương khác học tập kinh nghiệm trong xây dựng nền hành chính vì dân, đặt người dân vào trung tâm của mọi quyết sách, góp phần xây dựng quê hương giàu mạnh, văn minh và phát triển bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Nam Định - một trong những địa phương tiên phong trong thực hiện sáp nhập cấp xã, phường theo Nghị quyết số 1104/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã và đang từng bước khẳng định vai trò dẫn đầu trong công cuộc cải cách hành chính.
Tạp chí Nhân quyền Việt Nam số tháng 3