03/02/2026
Номын талаар өөрийн салбарын харьцуулалтыг мэргэжлийн өндөр төвшинд нийтэлсэн бизнес коучийн сэтгэгдлээс…
Өдрийн мэндээ,
Би сагсан бөмбөг огт үздэггүй, спортын хорхойтон ч биш. Номд дурдагдах нэрс, тэр ч байтугай гол дүрүүд талаар өмнө нь сонсож ч байгаагүй, тэдний тоглолтыг нэг ч удаа үзэж байгаагүй хүн гэдгээ эхлээд хэлье ээ.
Саяхан орчуулагдан гарч, спортын коуч нарын дунд гарын авлага шахуу болоод байгаа Гордон Хербертийн "The boys gave me my life back" номыг сарын өмнө уншиж дуусгасан ба сарын турш энэ номын тухай эргэцүүлсний эцэст одоо л нэг (цэгцэлж, цаасан дээр буулгах боломж олдож байгаа) мэргэжлийн бизнесийн коучийн өнцгөөс, арай бодитойгоор хэрхэн харж байгаагаа бичье гэж бодлоо. Номыг би юуны өмнө сагсан бөмбөгийн тухай биш (гүйэ, тийм л дээ кк), харин бизнесийн харах өнцөг, сэтгэлгээ, сэтгэл зүй, манлайлал, гүйцэтгэлийн архитектурын тухай бүтээл байж болох юм гэж харсан юмаа.
За ингээд шууд ажилдаа оръё. Бизнесийн манлайллын үндсэн зарчмуудын нэг буюу номын нэрний агуулга болох “Залуус надад амьдралыг минь дахин өгсөн" гэх өгүүлбэрээс эхлэнээ. Үнэндээ бол яагаад "Би тэднийг аварга болгосон, эсвэл амжилтанд хүргэлээ” биш “тэд надад амьдрах, ажиллах итгэлийг өглөө” вэ?? Номны нэр болон дотрох бичигдсэн удирдагчийн хэв маяг нь өөрөө үйлчлэн манлайллын (servant leadership) утгыг илэрхийлж байгаа нь сонирхолтой эхлэл санагдсан. Херберт өөрийгөө багийн "эзэн" биш, харин тэднийг дэмжих, урамшуулах, хэрэгтэй зүйлсээ өөрсдөө гүнзгий таньж мэдэн, оролцоход нь хамтран ажиллах гол хүн нь гэж харсан байгаам. Бизнесийн хэлээр бол энэ нь ажилтнуудаа эрх мэдэлжүүлэх (employee empowerment) стратеги юм. Илүү тодруулбал, удирдагч хүн багийн гишүүдийг зөвхөн “нөөц” биш, харин өөрийн гэсэн айдас, хүсэл мөрөөдөл, сэтгэл зүрхтэй, зорилготой "хувь хүн" талаас нь хүлээн зөвшөөрч (acceptance) чадвал, баг нь хариуд нь алсын харааг бодит болгохын төлөө бүхнээ зориулдаг (commitment); аа мөн ажилтнуудаасаа зөвхөн "даалгавар биелүүлэх"-ийг (compliance) биш, харин алсын хараанд "итгэл үнэмшилтэйгээр нэгдэх"-ийг урамшуулах хэрэгтэй ба итгэл үнэмшил байхгүй газарт амжилт тогтворгүй байдаг. Бодох хэрэгтэй өнцөг шүү..
Мэргэжлийн коучийн нүдээр харахад энэ ном спортын тактикаас илүүтэй, бизнесийн лидерүүдийн гаргадаг нийтлэг алдаа, түүнийг хэрхэн засаж болох тухай "үнэн" түүхийг буулгасан байсан. Хербертийн манлайллын бас нэг гол элемент бол эмзэг байдал (vulnerability) буюу өөрийнхөө төгс бус талыг хүлээн зөвшөөрөх, түүнийг ойлгон засч, өөртөө өөрчлөлт хийх чадвар байв. Бид ихэвчлэн удирдагч хүн учир бүхнийг мэддэг, хэзээ ч алддаггүй төмөр хүн байх ёстой гэж андуурдаг. Гэтэл үнэндээ өөрийн эмзэг байдлыг хүлээн зөвшөөрч илэрхийлдэг байснаар баг дотор "сэтгэл зүйн аюулгүй байдал"-ыг үүсгэж, гишүүд нь бие биедээ итгэх, алдаа гаргахаас айхгүйгээр шинийг эрэлхийлэх суурийг тавьж өгдөг талтай. Итгэлцэл гэдэг зүйл бизнест ямар өндөр өгөөж өгдгийг бид өдөр бүр хардаг. Ажилтнууд байгууллагын соёлд татагддаг. Тэр тусмаа итгэл суурьтай соёлд. Удирдлага ажилтандаа, ажилтан удирдлагадаа, ажилтнууд хоорондо, байгууллагынхаа ирээдүйд, газар хэлтсүүд хамтын ажиллагаандаа, нэг нь нэгэндээ туслана дэмжинэ хариуцлагатай байна гэдэг тэр итгэл. Итгэлцэл нь байгууллагын соёлд үнэлж баршгүй хөрөнгө оруулалт бөгөөд энэ бүрэн бүрэлдсэнээрээ “итгэлцлийн өгөөж" (ROI of trust) болж хувирдаг. Номон дээр гарах баг хэрхэн аюулгүйгээр хоорондоо ажиллаж чадаж байгаагаар энэ мөн чанарыг тодорхой харуулсан байв.
Стратегийн хувьд бас их чухал пойнтууд байсан. Жишээ нь түүний "3 жилийн төлөвлөгөө" (vision) болон "амлалт" (commitment) нь бизнесийн урт хугацааны тогтвортой өсөлтийн тулгуур зарчимтай ижил юм. Манлайлагчийн зүгээс зүгээр нэг "сайн тоглох"-ыг биш, харин 3 жилийн тууштай сэтгэл зүйн гэрээг (psychological contract) тоглогчидтойгоо байгуулж байгаан. Багт тавих шаардлага нь маш тодорхой. Чи NBA-ийн од байна уу юу байна уу хамаагүй, зөвхөн багийн төлөө золиос гаргаж чадах хүн л байвал энэ багт байх эрхтэй хүн. Баг бол хувь хүнээс дээгүүр (team over self) гэсэн харах өнцөг их онцгой. Энэ нь бизнест "супер од, талент” ажилтан (star employee) болон багт өөрийгөө зориулж чадах хичээл зүтгэлтэй ажилтан (team player) хоёрын тэнцвэрийг олох, “чи талентад ажилтан байлаа гээд сонин биш, харин багаараа яаж талент байж сорилтыг давах” нь чухал гэсэн санаа. Ер нь бол багт нэг өндөр амбицтай, чадвартай ажилтан байхад түүний эгог яаж нийтлэг ашиг сонирхолд зангидах вэ гэдэг нь удирдагч бүрийн толгойны өвчин байдаг. Үүнийг яаж ”Үүргийн тодорхой байдал" (role clarity) болон "Амлалт" (commitment)-аар тогтвортой систем бүрдүүлэхийн ач холбогдлыг нуанстай харуулж байгаа нь гоё байлаа. Манай бизнесийнхэн уншвал Деннис Шрёдер (би номд дурдагдах нэрсийг би мэдкү байна лдаа) гэх мэт том эготой тоглогчийг багийн эрх ашгийн дор онцгой хэвээр нь үйлчлүүлж чадаж байгаа нь зөрчилдөөнийг шийдвэрлэх (conflict resolution) арга ухаан, нөгөө талаасаа багийн хүчээр яаж а¥мжилт гаргаж болдогийг харуулсан нь сургалт гэхэд буруутхааргүй хэрэгтэй хэсэг байв.
Би их олон CEO, 20 30 жил бизнес авч явсан удирдлагууд, манлайлагч нарт коучинг хийдэг. Монголд ихэвчлэн ийм байдаг уу үгүй юу мэдэхгүй. Ихэнх нь “би насаараа сурах юмаа сурцоон, болцон” гэсэн хандлагыг эхэндээ илэрхийлдэг. Харин Хербертийн баримталдаг суралцах зарчим нь үнэхээр уншуустай хэсэг байсныг дурдмаар байна. Мань хүний "насан туршдаа суралцах" (lifelong continuous learning) хандлага нь их гоё. 60 гаруй насандаа ч орчин үеийн залуучуудын сэтгэлгээний хэв маяг, тактикаас хоцрохгүй байхад, мөн залуу тоглогчдоосоо ч суралцахад бэлэн байдлаар өөрийгөө харж явдаг аргуудаас манайхан суралцаасай л гэж бодсон. Үнэндээ байнга суралцах чадвартай өсөлтийн сэтгэлгээ (Growth Mindset)-тэй хүн байх, цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэн өөрчлөгдөж, шинэчлэгдэх чадвар ямар чухал болохыг тэмдэглэсэн байв. Манай бизнесийн манлайлагчид “Би бүхнийг мэднэ" гэх хандлагаа хаяж, тасралтгүй суралцагч соёлыг (learning organization or continuous learning culture) хэвшүүлэх, мөн өөрийнхөө эргэн тойрныг зөв шинжлэн ойлгохын тулд өмнө нь сурсан хуучинсаг үзлийг "унтрааж" (unlearn), шинэ хандлагад суралцах хэрэгтэй байна. СЕО-оос эхлээд шинэ ажилтан хүртэл өдөр бүр шинийг эрэлхийлдэг байвал бизнесийн өрсөлдөх чадвараа (competitive advantage) хадгалахад нь их чухал юмсан.
За тэгээд бичээд байвал их юм болохнээ. Энэ хүртэл унших чадамж хэр олон хүнд байдаг юм бол мэдэхгүй 😜
Энэ шүүмжээ төгсгөлрүү ойртуулахын зэрэгцээ номны гүнд нэгэн гайхалтай эргэлтийн цэг байгааг коуч хүнийхээ хувиас дурдахгүй дуусгаж чадахгүй нь. Хербертийн "Би тэдэнд сагсан бөмбөг заахаа больсон цагт би жинхэнэ коуч болсон" гэх дүгнэлт. Энэ өгүүлбэр надад бизнесийн удирдагчдын гаргадаг хамгийн том алдаа болон түүнийг засах гаргалгааг нэг дор хэлээд өгөх шиг санагдсан.
Бизнесийн талбар дээр менежер гэхээр л хүмүүстээ "яаж хийх"-ийг А Б-гүй зааж, зааварчилгаа өгч, бүхнийг хянаж байх ёстой гэж андуурдаг. Гэтэл Херберт жинхэнэ коучинг бол заах бишээ, харин өөрийг нь өөрөөр нь чиглүүлэх урлаг гэдгийг бичсэн (би энэ тухай сүүлийн 6,7 жил тасралгүй давтаж ярьж байна) байсан. Менежер хүн зааварлахаа зогсоож, ажилтнаасаа "Чи үүнийг юу гэж харж байна?", "Чамд яг юу саад болоод байна?”, “Чи үүнийг яаж хийвэл хамгийн сайн үр дүн гаргах вэ?” гэх мэтээр асууж эхлэх тэр мөчөөс ид шид өрнөдөг юмаа. Хүн өөрөө асуудлыг олж харж, өөрөө шийдвэр гаргаж, өөрийнхөө оролцоог дайчилж эхлэхэд л "Би үүнийг хийх ёстой" гэсэн хариуцлага (ownership) хэд дахин нэмэгддэг. Коуч хүн (удирдлага хүн. Миний заадгаар бол Коучингийн ур чадварыг эзэмшсэн менежрүүд) бол талбай дээр гүйж оноо авдаг хүн биш, харин тоглогчдоо (ажилтнуудаа) өөрийнх нь хамгийн сайн хувилбарыг гаргаж ирэхэд нь тусалдаг "толин тусгал" юм.
Нэмээд хэлэхэд коучинг бол зөвхөн асуулт асуух биш, харин "аюулгүй орчин"-г бүрдүүлэх тухай цогц ойлголт юм. Бизнест бид алдааг шүүмжилж, хариуцлага тооцохыг урьтал болгодог бол коуч удирдлагууд “Би чамайг алдаа гаргахад чинь шүүмжлэхгүй, харин түүнээс чи юу сурсныг чинь асууна" гэсэн мессежийг өгдөг. Ийм л орчинд хүмүүс бие биетэйгээ ил тод (transparency) харилцаж, асуудлыг зөв шийдвэрлэх ба хамгийн хүнд мөчид нэг нэгнийхээ төлөө зүтгэдэг “нэг бүхэл” болж хувирдаг билээ. Хербертийн хэлээд байгаа “баг хамтдаа амжилт гаргах үндэс” нь гүн итгэлцэл, аюулгүй байдал дээр тогтсон коучингийн үр дүн юм. Хүнийг хүн гэж харж, тэдний доторх нөөц боломжийг чин сэтгэлээсээ дэмжих, нээж өгөх, итгэх энэ хандлага нь ямар ч бизнесийн байгууллагад амин сүнс нь болж чадах үнэ цэнтэй сургамж болж үлдэхээр байна.
Энэ Херберт гэж нөхөр надад хувь хүнийхээ хувьд их таалагдсанаас гадна бүтээл нь зөвхөн уншаад өнгөрөх түүх биш, харин өөрийнхөө манлайллын арга барилыг эргэн харж, илүү "хүнлэг" зөв манлайлагч болоход туслах гүн гүнзгий бясалгал юм шиг санагдсаан. Манай бизнесийнхэн надаар хэлүүлэлтгүй өөрөө авч уншаад тунгаана бизээ.
Бизнес коуч,
Мика
Professional Certified Coach of The International Coaching Federation,
Advanced Accredited Team Coach of the Team Coaching Global Alliance.
Номыг худалдан авах:
Internom Bookstore
Азхур номын их дэлгүүр - Azkhur Bookstore
TG Jersey SHOP
Zaya Sport shop
M bank arena
28/01/2026